શિવપુરાણમ્

મૂર્તાત્મા સકલઃ કશ્ચિત્સ ચાન્યો નિષ્ફલઃ શિવઃ શિવેનાધિષ્ઠિતશ્ચેતિ સર્વત્ર લઘુ કથ્યતે

દરેક જગ્યાએ એવું કહેવાય છે કે એક જ જીવદેહી છે, સર્વે ગુણોથી યુક્ત છે, અને બીજો શિવ છે, જે ફળથી રહિત છે અને પોતે જ શિવ દ્વારા સ્થાપિત છે.

મૂર્ત્યાત્મૈવ તદા મૂર્તિઃ શિવસ્યાસ્ય ભવેદિતિ તસ્ય મૂર્તૌ મૂર્તિમતોઃ પારતંત્ર્યં હિ નિશ્ચિતમ્

એ સમયે દેહધારી જ એ શિવનું સ્વરૂપ બની જાય છે; એટલે દેહ અને સ્વરૂપ વચ્ચે નિર્ભરતા નિશ્ચિત છે.

અન્યથા નિરપેક્ષેણ મૂર્તિઃ સ્વીક્રિયતે કથમ્ મૂર્તિસ્વીકરણં તસ્માન્મૂર્તૌ સાધ્યફલેપ્સયા

નહીંતર, કોઈ પણ વિચાર વિના સ્વરૂપ કેવી રીતે સ્વીકારી શકાય? એટલે સ્વરૂપ સ્વીકારવાનું કારણ ઇચ્છિત ફળ મેળવવા માટે જ છે.

ન હિ સ્વેચ્છાશરીરત્વં સ્વાતંત્ર્યાયોપપદ્યતે સ્વેચ્છૈવ તાદૃશી પુંસાં યસ્માત્કર્માનુસારિણી

પોતાની ઇચ્છાથી દેહ ધારણ કરવું સ્વતંત્રતા સાથે બંધાયતું નથી, કારણ કે મનુષ્યોની એવી ઇચ્છા હંમેશા કર્મને અનુસરે છે.

સ્વીકર્તું સ્વેચ્છયા દેહં હાતું ચ પ્રભવન્ત્યુત બ્રહ્માદયઃ પિશાચાંતાઃ કિં તે કર્માતિવર્તિનઃ

બ્રહ્માદિક દેવો થી લઈને પિશાચ સુધી બધા પોતાની ઇચ્છાથી દેહ ધારણ અને ત્યાગ કરી શકે છે; પણ શું તેઓ કર્મથી ઉપર છે?

ઇચ્છયા દેહનિર્માણમિન્દ્રજાલોપમં વિદુઃ અણિમાદિગુણૈશ્વર્યવશીકારાનતિક્રમાત્

તેઓ જાણે છે કે ઇચ્છાથી દેહની રચના જાદુ જેવી છે, કારણ કે અણિમાદિ શક્તિઓ પર તેમનો કાબૂ હોય છતાં પણ તે કાબૂથી બહાર નથી.

વિશ્વરૂપં દધદ્વિષ્ણુર્દધીચેન મહર્ષિણા યુધ્યતા સમુપાલબ્ધસ્તદ્રૂપં દધતા સ્વયમ્

વિષ્ણુએ જ્યારે સમગ્ર વિશ્વનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, ત્યારે મહર્ષિ દધીચિએ પણ યુદ્ધ દરમિયાન એ જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને તેને જોયો.

સર્વસ્માદધિકસ્યાપિ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ શરીરવત્તયાન્યાત્મસાધર્મ્યં પ્રતિભાતિ નઃ

શિવ, જે સર્વથી શ્રેષ્ઠ અને પરમાત્મા છે, તેના માટે પણ દેહધારણ અમને બીજા આત્માઓ જેવી સમાનતા લાગે છે.

સર્વાનુગ્રાહકં પ્રાહુશ્શિવં પરમકારણમ્ સ નિર્ગૃહ્ણાતિ દેવાનાં સર્વાનુગ્રાહકઃ કથમ્

શિવને સર્વોપરી કારણ અને સર્વેને અનુગ્રહ આપનાર કહેવાય છે; તો પછી, જે સર્વેને અનુગ્રહ આપે છે, એ દેવતાઓને કેવી રીતે રોકે છે?

ચિચ્છેદ બહુશો દેવો બ્રહ્મણઃ પઞ્ચમં શિરઃ શિવનિન્દાં પ્રકુર્વંતં પુત્રેતિ કુમતેર્હઠાત્

દેવતાએ અનેકવાર બ્રહ્માનું પાંચમું માથું કાપી નાખ્યું, કારણ કે તે દુરાગ્રહથી શિવની નિંદા કરીને તેને 'પુત્ર' કહેતો હતો.

વિષ્ણોરપિ નૃસિંહસ્ય રભસા શરભાકૃતિઃ બિભેદ પદ્ભ્યામાક્રમ્ય હૃદયં નખરૈઃ ખરૈઃ

વિષ્ણુ જ્યારે નરસિંહ સ્વરૂપે હતા, ત્યારે ક્રોધી શરભ સ્વરૂપે આવી, તેના પગથી દબાવી અને તીખા નખોથી તેનું હૃદય ફાડી નાખ્યું.

દેવસ્ત્રીષુ ચ દેવેષુ દક્ષસ્યાધ્વરકારણાત્ વીરેણ વીરભદ્રેણ ન હિ કશ્ચિદદણ્ડિતઃ

દક્ષના યજ્ઞના કારણે દેવીઓ અને દેવતાઓમાં કોઈ પણ વીરભદ્રના દંડથી બચી શક્યો નહોતો.

પુરત્રયં ચ સસ્ત્રીકં સદૈત્યં સહ બાલકૈઃ ક્ષણેનૈકેન દેવેન નેત્રાગ્નેરિંધનીકૃતમ્

ત્રિપુરા શહેર, તેની સ્ત્રીઓ, દૈત્ય અને બાળકો સહિત, એક પળમાં ભગવાનના તૃતીય નેત્રની અગ્નિમાં બળીને રાખ થઈ ગયું.

પ્રજાનાં રતિહેતુશ્ચ કામો રતિપતિસ્સ્વયમ્ ક્રોશતામેવ દેવાનાં હુતો નેત્રહુતાશને

કામદેવ, જે પ્રજાઓમાં આનંદ અને રતિનો કારણ છે, તેને ભગવાનના નેત્રમાંથી નીકળેલી અગ્નિમાં હોમવામાં આવ્યો, ત્યારે દેવતાઓ રડતા હતા.

ગાવશ્ચ કશ્ચિદ્દુગ્ધૌઘં સ્રવન્ત્યો મૂર્ધ્નિ ખેચરાઃ સરુષા પ્રેક્ષ્ય દેવેન તત્ક્ષણે ભસ્મસાત્કૃતઃ

કેટલીક ગાયોએ આકાશમાં ઉડીને પોતાના માથા પર દુધની ધારા વહાવી, પણ ભગવાનના ક્રોધી નજર કરતા જ તરત જ રાખ બની ગઈ.

જલંધરાસુરો દીર્ણશ્ચક્રીકૃત્ય જલં પદા બદ્ધ્વાનંતેન યો વિષ્ણું ચિક્ષેપ શતયોજનમ્

જલંધર નામનો દૈત્ય, જળને ચક્ર બનાવી, વિષ્ણુને બાંધીને શતયોજન દૂર ફેંકી દીધો અને પોતે વિખંડિત થયો.

તમેવ જલસંધાયી શૂલેનૈવ જઘાન સઃ તચ્ચક્રં તપસા લબ્ધ્વા લબ્ધવીર્યો હરિસ્સદા

એ જ જલંધરને, જળને જોડીને, ત્રિશૂલથી મારી નાખ્યો; અને વિષ્ણુએ તપ દ્વારા એ ચક્ર પ્રાપ્ત કર્યું અને હંમેશા શક્તિશાળી રહ્યો.

જિઘાંસતાં સુરારીણાં કુલં નિર્ઘૃણચેતસામ્ ત્રિશૂલેનાન્ધકસ્યોરઃ શિખિનૈવોપતાપિતમ્

દેવતાઓના દુશ્મનોના નિર્દય કુળને, જે મારવાના ઇરાદે હતા, શિખીના સ્વામી જેવી તીવ્ર ત્રિશૂલે અંધકના છાતી પર પ્રહાર કરીને નાશ કરી દીધા.

કણ્ઠાત્કાલાંગનાં સૃષ્ટ્વા દારકો ઽપિ નિપાતિતઃ કૌશિકીં જનયિત્વા તુ ગૌર્યાસ્ત્વક્કોશગોચરામ્

પછી પોતાના ગળેથી કાળદેવીને ઉત્પન્ન કરી, એ બાળકને પણ પાડી દીધો; અને ગૌરીના ચામડીના આવરણમાંથી કૌશિકીને જન્મ આપી.

શુંભસ્સહ નિશુંભેન પ્રાપિતો મરણં રણે શ્રુતં ચ મહદાખ્યાનં સ્કાન્દે સ્કન્દસમાશ્રયમ્

શુંભ અને નિશુંભ બંનેને યુદ્ધમાં મરણ પામ્યા; અને સ્કંદના આશ્રયરૂપ મહાન કથા સ્કંદ પુરાણમાં સાંભળવામાં આવી.

વધાર્થે તારકાખ્યસ્ય દૈત્યેન્દ્રસ્યેન્દ્રવિદ્વિષઃ બ્રહ્મણાભ્યર્થિતો દેવો મન્દરાન્તઃપુરં ગતઃ

તારક નામના દૈત્યરાજા, જે ઇન્દ્રનો દુશ્મન હતો, તેના વિનાશ માટે, બ્રહ્માના આજીવનથી દેવ મહાદેવ મંદર પર્વતના મહેલમાં ગયા.

વિહૃત્ય સુચિરં દેવ્યા વિહારા ઽતિપ્રસઙ્ગતઃ રસાં રસાતલં નીતામિવ કૃત્વાભિધાં તતઃ

ત્યાં દેવી સાથે લાંબા સમય સુધી આનંદમાં લીન રહી, આનંદમાં એટલા મગ્ન થયા કે જાણે દેવીને પાતાળમાં લઈ ગયા હોય તેમ, એને 'રસા' નામ આપ્યું.

દેવીં ચ વંચયંસ્તસ્યાં સ્વવીર્યમતિદુર્વહમ્ અવિસૃજ્ય વિસૃજ્યાગ્નૌ હવિઃ પૂતમિવામૃતમ્

ત્યાં દેવીને છલ કરીને, પોતાનું અતિશય શક્તિશાળી વીર્ય છોડ્યું નહીં, પણ જેમ ઘી અગ્નિમાં અર્પણ થાય છે તેમ, શુદ્ધ અમૃત જેવું એ છોડ્યું.

ગંગાદિષ્વપિ નિક્ષિપ્ય વહ્નિદ્વારા તદંશતઃ તત્સમાહૃત્ય શનકૈસ્તોકંસ્તોકમિતસ્તતઃ

એ વીર્યને ગંગા અને બીજી નદીઓમાં, અગ્નિના માધ્યમથી, થોડી થોડી રીતે મૂક્યું; પછી એ બધું અહીં-ત્યાંથી ધીરે ધીરે એકત્ર કર્યું.

સ્વાહયા કૃત્તિકારૂપાત્સ્વભર્ત્રા રમમાણયા સુવર્ણીભૂતયા ન્યસ્તં મેરૌ શરવણે ક્વચિત્

સ્વાહાએ, કૃત્તિકા તારાઓનું રૂપ ધારણ કરીને, પોતાના પતિ સાથે આનંદ માણતી, અને સોનાની જેવી બનીને, એ વીર્યને મેરુ પર્વતના શરવણમાં ક્યાંક મૂકી દીધું.

સંદીપયિત્વા કાલેન તસ્ય ભાસા દિશો દશ રઞ્જયિત્વા ગિરીન્સર્વાન્કાંચનીકૃત્ય મેરુણા

સમય જતાં, એ તેજથી દસેય દિશાઓ ઝગમગી ઉઠી, અને બધા પર્વતો મેરુની કાંતિથી સોનાની જેમ ચમકી ઉઠ્યા.

તતશ્ચિરેણ કાલેન સંજાતે તત્ર તેજસિ કુમારે સુકુમારાંગે કુમારાણાં નિદર્શને

પછી લાંબા સમય પછી, એ તેજમાંથી ત્યાં એક સુંદર અંગો ધરાવતો બાળક જન્મ્યો, જે બાળકોમાં શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ બની રહ્યો.

તચ્છૈશવં સ્વરૂપં ચ તસ્ય દૃષ્ટ્વા મનોહરમ્ સહ દેવસુરૈર્લોકૈર્વિસ્મિતે ચ વિમોહિતે

એ બાળકનું મોહક બાળરૂપ જોઈને, દેવ, દાનવ અને બધા લોકોએ આશ્ચર્ય અને વિસ્મય અનુભવ્યો.

દેવો ઽપિ સ્વયમાયાતઃ પુત્રદર્શનલાલસઃ સહ દેવ્યાંકમારોપ્ય તતો ઽસ્ય સ્મેરમાનનમ્

પછી ભગવાન પોતે, પુત્રને જોવા માટે આતુર થઈ, દેવી સાથે એ બાળકને કોળમાં લઈ લીધા અને એના મુખ પર સ્મિત ફૂટી નીકળ્યું.