શિવપુરાણમ્

દ્વાસ્થૈસ્સસંભ્રમૈરેવ દેવો દેવ્યાગમોત્સુકઃ શંકમાના પ્રવિષ્ટાન્તસ્તઞ્ચ સા સમપશ્યત

દરવાજા પર ઊભેલા દ્વારપાલો દેવીના આગમનથી ઉત્સાહિત અને ઉત્કંઠિત હતા. તેઓએ તેને અંદર પ્રવેશવા દીધા અને દેવીયે અંદર જઈને ભગવાનને જોયા.

તૈસ્તૈઃ પ્રણયભાવૈશ્ચ ભવનાન્તરવર્તિભિઃ ગણેન્દ્રૈર્વન્દિતા વાચા પ્રણનામ ત્રિયમ્બકમ્

મહેલના અંદર રહેલા મુખ્ય ગણોએ પ્રેમ અને શ્રદ્ધાથી દેવીનું સન્માન કર્યું. દેવીયે પણ વાણીથી ત્ર્યંબકને વંદન કર્યું.

પ્રણમ્ય નોત્થિતા યાવત્તાવત્તાં પરમેશ્વરઃ પ્રગૃહ્ય દોર્ભ્યામાશ્લિષ્ય પરિતઃ પરયા મુદા

દેવીયે વંદન કર્યું, પણ હજુ ઊભી પણ નહોતી ત્યાં સુધી પરમેશ્વરે બંને હાથથી તેને પ્રેમથી ભેટી લીધી અને ચારેય બાજુ આનંદથી ઘેરી લીધી.

સ્વાંકે ધર્તું પ્રવૃત્તો ઽપિ સા પર્યંકે ન્યષીદત પર્યંકતો બલાદ્દેવીં સોઙ્કમારોપ્ય સુસ્મિતામ્

ભગવાન તેને પોતાના ગોદમાં બેસાડવા ઇચ્છતા હતા, પણ દેવી પથારી પર બેસી ગઈ. પછી ભગવાને હળવે હાથે હસતી દેવીને પથારી પરથી ઉઠાવીને પોતાના ગોદમાં બેસાડી.

સસ્મિતો વિવૃતૈર્નેત્રૈસ્તદ્વક્ત્રં પ્રપિબન્નિવ તયા સંભાષણાયેશઃ પૂર્વભાષિતમબ્રવીત્

ભગવાન હસતા હસતા, ખુલ્લા નેત્રોથી જાણે દેવીના મુખને પી રહ્યા હોય તેમ, વાતચીત માટે આતુર થઈ, પહેલા પોતે બોલ્યા.

સા દશા ચ વ્યતીતા કિં તવ સર્વાંગસુન્દરિ યસ્યામનુનયોપાયઃ કો ઽપિ કોપાન્ન લભ્યતે

હે સૌંદર્યવતી, હવે એ સમય પસાર થઈ ગયો છે, જેમાં ક્રોધને કારણે કોઈપણ રીતે મનાવવું શક્ય નહોતું.

સ્વેચ્છયાપિ ન કાલીતિ નાન્યવર્ણવતીતિ ચ ત્વત્સ્વભાવાહૃતં ચિત્તં સુભ્રુ ચિંતાવહં મમ

હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તારી ઇચ્છાથી પણ સમય ચાલ્યો નહીં અને તું કદી બદલાઈ પણ નહીં. તારો સ્વભાવ મારા મનને પૂરી રીતે વશ કરી ગયો છે અને મને ચિંતામાં મૂકી દીધો છે.

વિસ્મૃતઃ પરમો ભાવઃ કથં સ્વેચ્છાંગયોગતઃ ન સમ્ભવન્તિ યે તત્ર ચિત્તકાલુષ્યહેતવઃ

જ્યારે આપણો મિલન પોતાની ઇચ્છાથી થયો છે, ત્યારે એ પરમ ભાવ કેવી રીતે ભૂલાઈ ગયો? ત્યાં તો મનને કલુષિત કરનાર કોઈ કારણ જ નથી.

પૃથગ્જનવદન્યોન્યં વિપ્રિયસ્યાપિ કારણમ્ આવયોરપિ યદ્યસ્તિ નાસ્ત્યેવૈતચ્ચરાચરમ્

જો આપણા વચ્ચે સામાન્ય માણસોની જેમ કોઈ અપ્રિય વાતનું કારણ હોય, તો એવી વાત તો ચાલતી-અચલતી સમગ્ર સૃષ્ટિમાં ક્યાંય નથી.

અહમગ્નિશિરોનિષ્ઠસ્ત્વં સોમશિરસિ સ્થિતા અગ્નીષોમાત્મકં વિશ્વમાવાભ્યાં સમધિષ્ઠિતમ્

હું અગ્નિની ચોટી પર સ્થિત છું, અને તું સોમની શિખર પર છે; અગ્નિ અને સોમથી બનેલું આ સમગ્ર જગત આપણાં બંને દ્વારા જ ટકી રહ્યું છે.

જગદ્ધિતાય ચરતોઃ સ્વેચ્છાધૃતશરીરયોઃ આવયોર્વિપ્રયોગે હિ સ્યાન્નિરાલમ્બનં જગત્

જગતના કલ્યાણ માટે, આપણે પોતાની ઈચ્છાથી રચાયેલા શરીરમાં પ્રવૃત્તિ કરીએ છીએ; જો આપણે અલગ થઈ જઈએ, તો આ જગત આધાર વિના રહી જાય.

અસ્તિ હેત્વન્તરં ચાત્ર શાસ્ત્રયુક્તિવિનિશ્ચિતમ્ વાગર્થમિવ મે વૈતજ્જગત્સ્થાવરજંગમમ્

અહીં બીજું કારણ પણ છે, જે શાસ્ત્ર અને તર્કથી નિશ્ચિત થયેલું છે; જેમ શબ્દ અને અર્થ એકબીજા વિના રહી શકતા નથી, તેમ આ સ્થાવર અને જંગમ જગત પણ છે.

ત્વં હિ વાગમૃતં સાક્ષાદહમર્થામૃતં પરમ્ દ્વયમપ્યમૃતં કસ્માદ્વિયુક્તમુપપદ્યતે

તું વાણીનું અમૃત છે, અને હું અર્થનું પરમ અમૃત છું; બંને અમર છે, તો આપણાં વચ્ચે વિભાજન કેમ થઈ શકે?

વિદ્યાપ્રત્યાયિકા ત્વં મે વેદ્યો ઽહં પ્રત્યયાત્તવ વિદ્યાવેદ્યાત્મનોરેવ વિશ્લેષઃ કથમાવયોઃ

તું જ્ઞાન આપનારી છે, અને હું તારા જ્ઞાનથી જાણવામાં આવું છું; જ્ઞાન અને જાણવામાં આવનાર આપણાં સ્વરૂપ છે, તો વિભાજન કેમ થાય?

ન કર્મણા સૃજામીદં જગત્પ્રતિસૃજામિ ચ સર્વસ્યાજ્ઞૈકલભ્યત્વાદાજ્ઞાત્વં હિ ગરીયસી

હું કર્મ દ્વારા આ જગત neither સર્જું છું nor પુનઃસર્જું છું; બધું માત્ર આજ્ઞાથી પ્રાપ્ત થાય છે, તેથી આજ્ઞા જ શ્રેષ્ઠ છે.

આજ્ઞૈકસારમૈશ્વર્યં યસ્માત્સ્વાતંત્ર્યલક્ષણમ્ આજ્ઞયા વિપ્રયુક્તસ્ય ચૈશ્વર્યં મમ કીદૃશમ્

કારણ કે શાસન માત્ર આજ્ઞા પર આધારિત છે અને સ્વતંત્રતા તેનું લક્ષણ છે, તો આજ્ઞાથી અલગ રહીને મને કઈ રીતે શાસન મળે?

ન કદાચિદવસ્થાનમાવયોર્વિપ્રયુક્તયોઃ દેવાનાં કાર્યમુદ્દિશ્ય લીલોક્તિં કૃતવાનહમ્

આપણે ક્યારેય અલગ નથી; દેવતાઓના કાર્ય માટે, મેં માત્ર લીલા રૂપે પ્રવૃત્તિ કરી છે.

ત્વયાપ્યવિદિતં નાસ્તિ કથં કુપિતવત્યસિ તતસ્ત્રિલોકરક્ષાર્થે કોપો મય્યપિ તે કૃતઃ

તને કશું અજાણ નથી, તો તું કેમ ગુસ્સે થઈ? પછી, ત્રણ લોકની રક્ષા માટે, તારો ગુસ્સો પણ મારા પર આવ્યો છે.

યદનર્થાય ભૂતાનાં ન તદસ્તિ ખલુ ત્વયિ ઇતિ પ્રિયંવદે સાક્ષાદીશ્વરે પરમેશ્વરે

જે કંઈ જીવોની હાનિકારક છે, તે તારા અંદર કદી નથી, ó પ્રિયમ્વદા, ó પરમેશ્વર સ્વરૂપે પ્રગટ થયેલા.

શૃંગારભાવસારાણાં જન્મભૂમિરકૃત્રિમા સ્વભર્ત્રા લલિતન્તથ્યમુક્તં મત્વા સ્મિતોત્તરમ્

પ્રેમભાવના સ્વરૂપે જે લોકો છે, તેમની જન્મભૂમિ સ્વાભાવિક છે; પોતાના પતિએ મૃદુ અને સાચું કહ્યું, તો તેણે હસીને જવાબ આપ્યો.

લજ્જયા ન કિમપ્યૂચે કૌશિકી વર્ણનાત્પરમ્ તદેવ વર્ણયામ્યદ્ય શૃણુ દેવ્યાશ્ચ વર્ણનમ્

લાજથી, કૌશિકીએ વર્ણન કરતાં વધુ કંઈ કહ્યું નહીં; હવે હું એ વર્ણન કરું છું, દેવીનું વર્ણન સાંભળ.

કિં દેવેન ન સા દૃષ્ટા યા સૃષ્ટા કૌશિકી મયા તાદૃશી કન્યકા લોકે ન ભૂતા ન ભવિષ્યતિ

દેવી દેવતાઓ દ્વારા જોવામાં આવી નથી, જે કૌશિકી રૂપે મેં સર્જી; આવી કન્યા દુનિયામાં ક્યારેય થઈ નથી, અને થશે પણ નહીં.

તસ્યા વીર્યં બલં વિન્ધ્યનિલયં વિજયં તથા શુંભસ્ય ચ નિશુંભસ્ય મારણે ચ રણે તયોઃ

તેની શક્તિ, બલ, વિંધ્યમાં નિવાસ અને વિજય, તેમજ શુંભ અને નિશુંભનો યુદ્ધમાં સંહાર, એ બધું તેના જ છે.

પ્રત્યક્ષફલદાનં ચ લોકાય ભજતે સદા લોકાનાં રક્ષણં શશ્વદ્બ્રહ્મા વિજ્ઞાપયિષ્યતિ

તે હંમેશા જગતને દેખાય તેવી ફળ આપે છે, અને લોકોની સતત રક્ષા માટે બ્રહ્મા સદા તેનું ગૌરવ કરશે.

ઇતિ સંભાષમાણાયા દેવ્યા એવાજ્ઞયા તદા વ્યાઘ્રઃ સખ્યા સમાનીય પુરો ઽવસ્થાપિતસ્તદા

દેવી વાત કરી રહી હતી, ત્યારે તેની આજ્ઞાથી, સાથીએ વાઘને લાવીને સામે મૂક્યો.

તં પ્રેક્ષ્યાહ પુનર્દેવી દેવાનીતમુપાયતમ્ વ્યાઘ્રં પશ્ય ન ચાનેન સદૃશો મદુપાસકઃ

તેને જોઈને દેવી ફરી બોલી: 'દેવોએ વાઘને સાધન રૂપે લાવ્યા છે; જુઓ, મારા ભક્તો પૈકી કોઈ પણ એના જેવો નથી.'

અનેન દુષ્ટસંઘેભ્યો રક્ષિતં મત્તપોવનમ્ અતીવ મમ ભક્તશ્ચ વિશ્રબ્ધશ્ચ સ્વરક્ષણાત્

એ વાઘે મારા પવિત્ર વનને દુષ્ટ ટોળીઓથી બચાવ્યું; એ ખરેખર મારા ભક્ત છે અને પોતાની રક્ષા પર વિશ્વાસ રાખે છે.

સ્વદેશં ચ પરિત્યજ્ય પ્રસાદાર્થં સમાગતઃ યદિ પ્રીતિરભૂન્મત્તઃ પરાં પ્રીતિં કરોષિ મે

તમે તમારું દેશ છોડીને મારા પ્રસાદ માટે અહીં આવ્યા છો; જો તમારે મારા પર સ્નેહ હોય, તો મને સર્વોચ્ચ પ્રેમ બતાવો.

નિત્યમન્તઃપુરદ્વારિ નિયોગાન્નન્દિનઃ સ્વયમ્ રક્ષિભિસ્સહ તચ્ચિહ્નૈર્વર્તતામયમીશ્વર

નંદિનના આદેશથી, એ પોતે રક્ષકો સાથે, જે નિશાન ધરાવે છે, હંમેશાં અંતઃપુરના દ્વારે ઊભો રહે છે, હે ભગવાન.