શિવપુરાણમ્

ઇત્યાત્મનઃ પરં ભાવં સ્મારયિત્વાનુરૂપતઃ બ્રહ્મણાભ્યર્થિતા ગૌરી તપસો ઽપિ ન્યવર્તત

આ રીતે, પોતાનો પરમ ભાવ યાદ કરીને, ગૌરી, બ્રહ્માના વિનંતીથી, તપસ્યા છોડે છે.

તતો દેવીમનુજ્ઞાપ્ય બ્રહ્મણ્યન્તર્હિતે સતિ દેવીં ચ માતરં દૃષ્ટ્વા મેનાં હિમવતા સહ

પછી, જ્યારે બ્રહ્મા અદૃશ્ય થયા, ત્યારે દેવીયે પોતાની માતા મેનાને હિમવંત સાથે જોયા અને તેમને વિદાય લીધી.

પ્રણમ્યાશ્વાસ્ય બહુધા પિતરૌ વિરહાસહૌ તપઃ પ્રણયિનો દેવી તપોવનમહીરુહાન્

દેવીયે પોતાના માતા-પિતાને અનેક રીતે શાંતવના આપી, કારણ કે તેઓ વિયોગ સહન કરી શકતા નહોતા. પછી, તપસ્યાને પ્રિય એવી દેવી તપોવનના વૃક્ષો પાસે પહોંચી.

વિપ્રયોગશુચેવાગ્રે પુષ્પબાષ્પં વિમુંચતઃ તત્તુચ્છાખાસમારૂઢવિહગો દીરિતૈ રુતૈઃ

વિયોગના દુઃખમાં, જ્યારે દેવીના આંખમાંથી ફૂલો જેવા આંસુ વરસી રહ્યા હતા, ત્યારે ઉપરની ડાળીઓ પર બેઠેલા પક્ષીઓ પણ દુઃખથી રડવા લાગ્યા.

વ્યાકુલં બહુધા દીનં વિલાપમિવ કુર્વતઃ સખીભ્યઃ કથયંત્યેવં સત્ત્વરા ભર્તૃદર્શને

દેવી અનેક રીતે વ્યાકુળ અને દુઃખી બની, જાણે રડતી હોય તેમ, પોતાના સખીઓને પતિના દર્શન માટેની આતુરતા સાથે વાતો કરતી હતી.

પુરસ્કૃત્ય ચ તં વ્યાઘ્રં સ્નેહાત્પુત્રમિવૌરસમ્ દેહસ્ય પ્રભયા ચૈવ દીપયન્તી દિશો દશ

દેવી એ વાઘને પોતાના પુત્રની જેમ પ્રેમથી આગળ રાખ્યો અને પોતાના શરીરની તેજથી દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત કરી દીધી.

પ્રયયૌ મંદરં ગૌરી યત્ર ભર્તા મહેશ્વરઃ સર્વેષાં જગતાં ધાતા કર્તા પાતા વિનાશકૃત્

ગૌરી મન્દર પર્વત પર ગઈ, જ્યાં તેના પતિ મહાદેવ, સર્વ જગતના સર્જનહાર, પાલક અને સંહારક, નિવાસ કરતા હતા.

કૃત્વા ગૌરં વપુર્દિવ્યં દેવી ગિરિવરાત્મજા કથં દદર્શ ભર્તારં પ્રવિષ્ટા મન્દિતં સતી

પર્વતપુત્રી દેવી એ દિવ્ય અને કાંતિમય રૂપ ધારણ કર્યું અને મન્દિરમાં પ્રવેશી. પછી સતીએ પોતાના પતિને કેવી રીતે જોયા?

પ્રવેશસમયે તસ્યા ભવનદ્વારગોચરૈઃ ગણેશૈઃ કિં કૃતં દેવસ્તાન્દૃષ્ટ્વા કિન્તદા ઽકરોત્

જ્યારે દેવી પ્રવેશી, ત્યારે દરવાજા પાસે ઊભેલા ગણોએ શું કર્યું? અને ભગવાને તેમને જોઈને શું કર્યું?

પ્રવક્તુમંજસા ઽશક્યઃ તાદૃશઃ પરમો રસઃ યેન પ્રણયગર્ભેણ ભાવો ભાવવતાં હૃતઃ

એવો પરમ આનંદ સીધો વર્ણવી શકાય તેમ નથી, કારણ કે પ્રેમથી ભરેલો ભાવ અનુભવનારના હૃદયને જ જીતી લે છે.

દ્વાસ્થૈસ્સસંભ્રમૈરેવ દેવો દેવ્યાગમોત્સુકઃ શંકમાના પ્રવિષ્ટાન્તસ્તઞ્ચ સા સમપશ્યત

દરવાજા પર ઊભેલા દ્વારપાલો દેવીના આગમનથી ઉત્સાહિત અને ઉત્કંઠિત હતા. તેઓએ તેને અંદર પ્રવેશવા દીધા અને દેવીયે અંદર જઈને ભગવાનને જોયા.

તૈસ્તૈઃ પ્રણયભાવૈશ્ચ ભવનાન્તરવર્તિભિઃ ગણેન્દ્રૈર્વન્દિતા વાચા પ્રણનામ ત્રિયમ્બકમ્

મહેલના અંદર રહેલા મુખ્ય ગણોએ પ્રેમ અને શ્રદ્ધાથી દેવીનું સન્માન કર્યું. દેવીયે પણ વાણીથી ત્ર્યંબકને વંદન કર્યું.

પ્રણમ્ય નોત્થિતા યાવત્તાવત્તાં પરમેશ્વરઃ પ્રગૃહ્ય દોર્ભ્યામાશ્લિષ્ય પરિતઃ પરયા મુદા

દેવીયે વંદન કર્યું, પણ હજુ ઊભી પણ નહોતી ત્યાં સુધી પરમેશ્વરે બંને હાથથી તેને પ્રેમથી ભેટી લીધી અને ચારેય બાજુ આનંદથી ઘેરી લીધી.

સ્વાંકે ધર્તું પ્રવૃત્તો ઽપિ સા પર્યંકે ન્યષીદત પર્યંકતો બલાદ્દેવીં સોઙ્કમારોપ્ય સુસ્મિતામ્

ભગવાન તેને પોતાના ગોદમાં બેસાડવા ઇચ્છતા હતા, પણ દેવી પથારી પર બેસી ગઈ. પછી ભગવાને હળવે હાથે હસતી દેવીને પથારી પરથી ઉઠાવીને પોતાના ગોદમાં બેસાડી.

સસ્મિતો વિવૃતૈર્નેત્રૈસ્તદ્વક્ત્રં પ્રપિબન્નિવ તયા સંભાષણાયેશઃ પૂર્વભાષિતમબ્રવીત્

ભગવાન હસતા હસતા, ખુલ્લા નેત્રોથી જાણે દેવીના મુખને પી રહ્યા હોય તેમ, વાતચીત માટે આતુર થઈ, પહેલા પોતે બોલ્યા.

સા દશા ચ વ્યતીતા કિં તવ સર્વાંગસુન્દરિ યસ્યામનુનયોપાયઃ કો ઽપિ કોપાન્ન લભ્યતે

હે સૌંદર્યવતી, હવે એ સમય પસાર થઈ ગયો છે, જેમાં ક્રોધને કારણે કોઈપણ રીતે મનાવવું શક્ય નહોતું.

સ્વેચ્છયાપિ ન કાલીતિ નાન્યવર્ણવતીતિ ચ ત્વત્સ્વભાવાહૃતં ચિત્તં સુભ્રુ ચિંતાવહં મમ

હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તારી ઇચ્છાથી પણ સમય ચાલ્યો નહીં અને તું કદી બદલાઈ પણ નહીં. તારો સ્વભાવ મારા મનને પૂરી રીતે વશ કરી ગયો છે અને મને ચિંતામાં મૂકી દીધો છે.

વિસ્મૃતઃ પરમો ભાવઃ કથં સ્વેચ્છાંગયોગતઃ ન સમ્ભવન્તિ યે તત્ર ચિત્તકાલુષ્યહેતવઃ

જ્યારે આપણો મિલન પોતાની ઇચ્છાથી થયો છે, ત્યારે એ પરમ ભાવ કેવી રીતે ભૂલાઈ ગયો? ત્યાં તો મનને કલુષિત કરનાર કોઈ કારણ જ નથી.

પૃથગ્જનવદન્યોન્યં વિપ્રિયસ્યાપિ કારણમ્ આવયોરપિ યદ્યસ્તિ નાસ્ત્યેવૈતચ્ચરાચરમ્

જો આપણા વચ્ચે સામાન્ય માણસોની જેમ કોઈ અપ્રિય વાતનું કારણ હોય, તો એવી વાત તો ચાલતી-અચલતી સમગ્ર સૃષ્ટિમાં ક્યાંય નથી.

અહમગ્નિશિરોનિષ્ઠસ્ત્વં સોમશિરસિ સ્થિતા અગ્નીષોમાત્મકં વિશ્વમાવાભ્યાં સમધિષ્ઠિતમ્

હું અગ્નિની ચોટી પર સ્થિત છું, અને તું સોમની શિખર પર છે; અગ્નિ અને સોમથી બનેલું આ સમગ્ર જગત આપણાં બંને દ્વારા જ ટકી રહ્યું છે.

જગદ્ધિતાય ચરતોઃ સ્વેચ્છાધૃતશરીરયોઃ આવયોર્વિપ્રયોગે હિ સ્યાન્નિરાલમ્બનં જગત્

જગતના કલ્યાણ માટે, આપણે પોતાની ઈચ્છાથી રચાયેલા શરીરમાં પ્રવૃત્તિ કરીએ છીએ; જો આપણે અલગ થઈ જઈએ, તો આ જગત આધાર વિના રહી જાય.

અસ્તિ હેત્વન્તરં ચાત્ર શાસ્ત્રયુક્તિવિનિશ્ચિતમ્ વાગર્થમિવ મે વૈતજ્જગત્સ્થાવરજંગમમ્

અહીં બીજું કારણ પણ છે, જે શાસ્ત્ર અને તર્કથી નિશ્ચિત થયેલું છે; જેમ શબ્દ અને અર્થ એકબીજા વિના રહી શકતા નથી, તેમ આ સ્થાવર અને જંગમ જગત પણ છે.

ત્વં હિ વાગમૃતં સાક્ષાદહમર્થામૃતં પરમ્ દ્વયમપ્યમૃતં કસ્માદ્વિયુક્તમુપપદ્યતે

તું વાણીનું અમૃત છે, અને હું અર્થનું પરમ અમૃત છું; બંને અમર છે, તો આપણાં વચ્ચે વિભાજન કેમ થઈ શકે?

વિદ્યાપ્રત્યાયિકા ત્વં મે વેદ્યો ઽહં પ્રત્યયાત્તવ વિદ્યાવેદ્યાત્મનોરેવ વિશ્લેષઃ કથમાવયોઃ

તું જ્ઞાન આપનારી છે, અને હું તારા જ્ઞાનથી જાણવામાં આવું છું; જ્ઞાન અને જાણવામાં આવનાર આપણાં સ્વરૂપ છે, તો વિભાજન કેમ થાય?

ન કર્મણા સૃજામીદં જગત્પ્રતિસૃજામિ ચ સર્વસ્યાજ્ઞૈકલભ્યત્વાદાજ્ઞાત્વં હિ ગરીયસી

હું કર્મ દ્વારા આ જગત neither સર્જું છું nor પુનઃસર્જું છું; બધું માત્ર આજ્ઞાથી પ્રાપ્ત થાય છે, તેથી આજ્ઞા જ શ્રેષ્ઠ છે.

આજ્ઞૈકસારમૈશ્વર્યં યસ્માત્સ્વાતંત્ર્યલક્ષણમ્ આજ્ઞયા વિપ્રયુક્તસ્ય ચૈશ્વર્યં મમ કીદૃશમ્

કારણ કે શાસન માત્ર આજ્ઞા પર આધારિત છે અને સ્વતંત્રતા તેનું લક્ષણ છે, તો આજ્ઞાથી અલગ રહીને મને કઈ રીતે શાસન મળે?

ન કદાચિદવસ્થાનમાવયોર્વિપ્રયુક્તયોઃ દેવાનાં કાર્યમુદ્દિશ્ય લીલોક્તિં કૃતવાનહમ્

આપણે ક્યારેય અલગ નથી; દેવતાઓના કાર્ય માટે, મેં માત્ર લીલા રૂપે પ્રવૃત્તિ કરી છે.

ત્વયાપ્યવિદિતં નાસ્તિ કથં કુપિતવત્યસિ તતસ્ત્રિલોકરક્ષાર્થે કોપો મય્યપિ તે કૃતઃ

તને કશું અજાણ નથી, તો તું કેમ ગુસ્સે થઈ? પછી, ત્રણ લોકની રક્ષા માટે, તારો ગુસ્સો પણ મારા પર આવ્યો છે.

યદનર્થાય ભૂતાનાં ન તદસ્તિ ખલુ ત્વયિ ઇતિ પ્રિયંવદે સાક્ષાદીશ્વરે પરમેશ્વરે

જે કંઈ જીવોની હાનિકારક છે, તે તારા અંદર કદી નથી, ó પ્રિયમ્વદા, ó પરમેશ્વર સ્વરૂપે પ્રગટ થયેલા.