શિવપુરાણમ્

પુણ્યકર્માપિ કિં કુર્યાત્ત્વદીયાજ્ઞાનપેક્ષયા અજા પ્રજ્ઞા પુરાણી ચ ત્વમેવ પરમેશ્વરી

સારા કર્મ કરનાર પણ તારી આજ્ઞાથી જ કરે છે; તું જન્મરહિત, પ્રાચીન જ્ઞાન અને પરમેશ્વરી છે.

ત્વદધીના હિ સર્વેષાં બંધમોક્ષવ્યવસ્થિતિઃ ત્વદૃતે પરમા શક્તિઃ સંસિદ્ધિઃ કસ્ય કર્મણા

બધાં માટે બંધન અને મુક્તિ તારા પર જ આધારિત છે; તારા વિના, કોનું કર્મ પરમ શક્તિ સુધી પહોંચે?

ત્વમેવ વિવિધા શક્તિઃ ભવાનામથ વા સ્વયમ્ અશક્તઃ કર્મકરણે કર્તા વા કિં કરિષ્યતિ

તું જ અનેક પ્રકારની શક્તિ છે; જીવો કરે કે ન કરે, તારા વિના, કરનાર શું કરી શકે?

વિષ્ણોશ્ચ મમ ચાન્યેષાં દેવદાનવરક્ષસામ્ તત્તદૈશ્વર્યસમ્પ્રાપ્ત્યૈ તવૈવાજ્ઞા હિ કારણમ્

વિષ્ણુ, હું અને બીજા દેવ, દાનવ, રાક્ષસ — દરેકને પોતપોતાના રાજ્યની પ્રાપ્તી તારી આજ્ઞાથી જ થાય છે.

અતીતાઃ ખલ્વસંખ્યાતા બ્રહ્માણો હરયો ભવાઃ અનાગતાસ્ત્વસંખ્યાતાસ્ત્વદાજ્ઞાનુવિધાયિનઃ

અગણિત બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ ગયા છે, અને અગણિત આવનાર છે, બધા તારી આજ્ઞાનું પાલન કરે છે.

ત્વામનારાધ્ય દેવેશિ પુરુષાર્થચતુષ્ટયમ્ લબ્ધું ન શક્યમસ્માભિરપિ સર્વૈઃ સુરોત્તમૈઃ

દેવીઓની દેવી, તારી આરાધના કર્યા વિના, અમારો કે સર્વ શ્રેષ્ઠનો પણ પુરુષાર્થ ચતુષ્ટય પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી.

વ્યત્યાસો ઽપિ ભવેત્સદ્યો બ્રહ્મત્વસ્થાવરત્વયોઃ સુકૃતં દુષ્કૃતં ચાપિ ત્વયેવ સ્થાપિતં યતઃ

બ્રહ્મા અને સ્થાવર અવસ્થામાં તરત જ ફેરફાર થઈ શકે છે; સારા અને ખરાબ કર્મ તું જ નક્કી કરે છે.

ત્વં હિ સર્વજગદ્ભર્તુશ્શિવસ્ય પરમાત્મનઃ અનાદિમધ્યનિધના શક્તિરાદ્યા સનાતની

તું જ શિવ, સર્વજગતના પોષક, પરમાત્માની પ્રાથમિક, શાશ્વત, અનાદિ, મધ્ય અને અંત વિનાની શક્તિ છે.

સમસ્તલોકયાત્રાર્થં મૂર્તિમાવિશ્ય કામપિ

સમસ્ત લોકની યાત્રા માટે, તું કોઈક રૂપ ધારણ કરે છે.

અતો દુષ્કૃતકર્માપિ વ્યાઘ્રો ઽયં ત્વદનુગ્રહાત્ પ્રાપ્નોતુ પરમાં સિદ્ધિમત્ર કઃ પ્રતિબન્ધકઃ

તેથી, આ વાઘ—even પાપી—પણ તારા અનુક્રહથી પરમ સિદ્ધિ મેળવી શકે; અહીં શું અવરોધ છે?

ઇત્યાત્મનઃ પરં ભાવં સ્મારયિત્વાનુરૂપતઃ બ્રહ્મણાભ્યર્થિતા ગૌરી તપસો ઽપિ ન્યવર્તત

આ રીતે, પોતાનો પરમ ભાવ યાદ કરીને, ગૌરી, બ્રહ્માના વિનંતીથી, તપસ્યા છોડે છે.

તતો દેવીમનુજ્ઞાપ્ય બ્રહ્મણ્યન્તર્હિતે સતિ દેવીં ચ માતરં દૃષ્ટ્વા મેનાં હિમવતા સહ

પછી, જ્યારે બ્રહ્મા અદૃશ્ય થયા, ત્યારે દેવીયે પોતાની માતા મેનાને હિમવંત સાથે જોયા અને તેમને વિદાય લીધી.

પ્રણમ્યાશ્વાસ્ય બહુધા પિતરૌ વિરહાસહૌ તપઃ પ્રણયિનો દેવી તપોવનમહીરુહાન્

દેવીયે પોતાના માતા-પિતાને અનેક રીતે શાંતવના આપી, કારણ કે તેઓ વિયોગ સહન કરી શકતા નહોતા. પછી, તપસ્યાને પ્રિય એવી દેવી તપોવનના વૃક્ષો પાસે પહોંચી.

વિપ્રયોગશુચેવાગ્રે પુષ્પબાષ્પં વિમુંચતઃ તત્તુચ્છાખાસમારૂઢવિહગો દીરિતૈ રુતૈઃ

વિયોગના દુઃખમાં, જ્યારે દેવીના આંખમાંથી ફૂલો જેવા આંસુ વરસી રહ્યા હતા, ત્યારે ઉપરની ડાળીઓ પર બેઠેલા પક્ષીઓ પણ દુઃખથી રડવા લાગ્યા.

વ્યાકુલં બહુધા દીનં વિલાપમિવ કુર્વતઃ સખીભ્યઃ કથયંત્યેવં સત્ત્વરા ભર્તૃદર્શને

દેવી અનેક રીતે વ્યાકુળ અને દુઃખી બની, જાણે રડતી હોય તેમ, પોતાના સખીઓને પતિના દર્શન માટેની આતુરતા સાથે વાતો કરતી હતી.

પુરસ્કૃત્ય ચ તં વ્યાઘ્રં સ્નેહાત્પુત્રમિવૌરસમ્ દેહસ્ય પ્રભયા ચૈવ દીપયન્તી દિશો દશ

દેવી એ વાઘને પોતાના પુત્રની જેમ પ્રેમથી આગળ રાખ્યો અને પોતાના શરીરની તેજથી દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત કરી દીધી.

પ્રયયૌ મંદરં ગૌરી યત્ર ભર્તા મહેશ્વરઃ સર્વેષાં જગતાં ધાતા કર્તા પાતા વિનાશકૃત્

ગૌરી મન્દર પર્વત પર ગઈ, જ્યાં તેના પતિ મહાદેવ, સર્વ જગતના સર્જનહાર, પાલક અને સંહારક, નિવાસ કરતા હતા.

કૃત્વા ગૌરં વપુર્દિવ્યં દેવી ગિરિવરાત્મજા કથં દદર્શ ભર્તારં પ્રવિષ્ટા મન્દિતં સતી

પર્વતપુત્રી દેવી એ દિવ્ય અને કાંતિમય રૂપ ધારણ કર્યું અને મન્દિરમાં પ્રવેશી. પછી સતીએ પોતાના પતિને કેવી રીતે જોયા?

પ્રવેશસમયે તસ્યા ભવનદ્વારગોચરૈઃ ગણેશૈઃ કિં કૃતં દેવસ્તાન્દૃષ્ટ્વા કિન્તદા ઽકરોત્

જ્યારે દેવી પ્રવેશી, ત્યારે દરવાજા પાસે ઊભેલા ગણોએ શું કર્યું? અને ભગવાને તેમને જોઈને શું કર્યું?

પ્રવક્તુમંજસા ઽશક્યઃ તાદૃશઃ પરમો રસઃ યેન પ્રણયગર્ભેણ ભાવો ભાવવતાં હૃતઃ

એવો પરમ આનંદ સીધો વર્ણવી શકાય તેમ નથી, કારણ કે પ્રેમથી ભરેલો ભાવ અનુભવનારના હૃદયને જ જીતી લે છે.

દ્વાસ્થૈસ્સસંભ્રમૈરેવ દેવો દેવ્યાગમોત્સુકઃ શંકમાના પ્રવિષ્ટાન્તસ્તઞ્ચ સા સમપશ્યત

દરવાજા પર ઊભેલા દ્વારપાલો દેવીના આગમનથી ઉત્સાહિત અને ઉત્કંઠિત હતા. તેઓએ તેને અંદર પ્રવેશવા દીધા અને દેવીયે અંદર જઈને ભગવાનને જોયા.

તૈસ્તૈઃ પ્રણયભાવૈશ્ચ ભવનાન્તરવર્તિભિઃ ગણેન્દ્રૈર્વન્દિતા વાચા પ્રણનામ ત્રિયમ્બકમ્

મહેલના અંદર રહેલા મુખ્ય ગણોએ પ્રેમ અને શ્રદ્ધાથી દેવીનું સન્માન કર્યું. દેવીયે પણ વાણીથી ત્ર્યંબકને વંદન કર્યું.

પ્રણમ્ય નોત્થિતા યાવત્તાવત્તાં પરમેશ્વરઃ પ્રગૃહ્ય દોર્ભ્યામાશ્લિષ્ય પરિતઃ પરયા મુદા

દેવીયે વંદન કર્યું, પણ હજુ ઊભી પણ નહોતી ત્યાં સુધી પરમેશ્વરે બંને હાથથી તેને પ્રેમથી ભેટી લીધી અને ચારેય બાજુ આનંદથી ઘેરી લીધી.

સ્વાંકે ધર્તું પ્રવૃત્તો ઽપિ સા પર્યંકે ન્યષીદત પર્યંકતો બલાદ્દેવીં સોઙ્કમારોપ્ય સુસ્મિતામ્

ભગવાન તેને પોતાના ગોદમાં બેસાડવા ઇચ્છતા હતા, પણ દેવી પથારી પર બેસી ગઈ. પછી ભગવાને હળવે હાથે હસતી દેવીને પથારી પરથી ઉઠાવીને પોતાના ગોદમાં બેસાડી.

સસ્મિતો વિવૃતૈર્નેત્રૈસ્તદ્વક્ત્રં પ્રપિબન્નિવ તયા સંભાષણાયેશઃ પૂર્વભાષિતમબ્રવીત્

ભગવાન હસતા હસતા, ખુલ્લા નેત્રોથી જાણે દેવીના મુખને પી રહ્યા હોય તેમ, વાતચીત માટે આતુર થઈ, પહેલા પોતે બોલ્યા.

સા દશા ચ વ્યતીતા કિં તવ સર્વાંગસુન્દરિ યસ્યામનુનયોપાયઃ કો ઽપિ કોપાન્ન લભ્યતે

હે સૌંદર્યવતી, હવે એ સમય પસાર થઈ ગયો છે, જેમાં ક્રોધને કારણે કોઈપણ રીતે મનાવવું શક્ય નહોતું.

સ્વેચ્છયાપિ ન કાલીતિ નાન્યવર્ણવતીતિ ચ ત્વત્સ્વભાવાહૃતં ચિત્તં સુભ્રુ ચિંતાવહં મમ

હે સુંદર ભ્રૂવાળી, તારી ઇચ્છાથી પણ સમય ચાલ્યો નહીં અને તું કદી બદલાઈ પણ નહીં. તારો સ્વભાવ મારા મનને પૂરી રીતે વશ કરી ગયો છે અને મને ચિંતામાં મૂકી દીધો છે.

વિસ્મૃતઃ પરમો ભાવઃ કથં સ્વેચ્છાંગયોગતઃ ન સમ્ભવન્તિ યે તત્ર ચિત્તકાલુષ્યહેતવઃ

જ્યારે આપણો મિલન પોતાની ઇચ્છાથી થયો છે, ત્યારે એ પરમ ભાવ કેવી રીતે ભૂલાઈ ગયો? ત્યાં તો મનને કલુષિત કરનાર કોઈ કારણ જ નથી.

પૃથગ્જનવદન્યોન્યં વિપ્રિયસ્યાપિ કારણમ્ આવયોરપિ યદ્યસ્તિ નાસ્ત્યેવૈતચ્ચરાચરમ્

જો આપણા વચ્ચે સામાન્ય માણસોની જેમ કોઈ અપ્રિય વાતનું કારણ હોય, તો એવી વાત તો ચાલતી-અચલતી સમગ્ર સૃષ્ટિમાં ક્યાંય નથી.