શિવપુરાણમ્

સ તુ વિષ્ટબ્ધસર્વાંગો બુભુક્ષાપરિપીડિતઃ મમામિષં તતો નાન્યદિતિ મત્વા નિરન્તરમ્

પણ એ, આખું શરીર અચળ અને ભૂખથી પીડાતો, 'મારે તો એના સિવાય બીજું માંસ નથી' એમ વિચારી, સતત ત્યાં જ રહ્યો.

નિરીક્ષ્યમાણઃ સતતં દેવીમેવ તદા ઽનિશમ્ અતિષ્ઠદગ્રતસ્તસ્યા ઉપાસનમિવાચરત્

દેવીને સતત નિહાળતો, એ દિવસ-રાત તેની સામે ઊભો રહ્યો, જાણે પૂજા કરી રહ્યો હોય.

દેવ્યાશ્ચ હૃદયે નિત્યં મમૈવાયમુપાસકઃ ત્રાતા ચ દુષ્ટસત્ત્વેભ્ય ઇતિ પ્રવવૃતે કૃપા

દેવીના હૃદયમાં દયા ઉઠી: 'એ હંમેશા મારું ઉપાસક છે, અને હું તેને દુષ્ટ જીવોથી બચાવું છું.'

તસ્યા એવ કૃપા યોગાત્સદ્યોનષ્ટમલત્રયઃ બભૂવ સહસા વ્યાઘ્રો દેવીં ચ બુબુધે તદા

દેવીની દયાના યોગે, એમાં ત્રણેય અશુદ્ધિઓ તુરંત નાશ પામી, અને વાઘે ત્યારે દેવીને ઓળખી.

ન્યવર્તત બુભુક્ષા ચ તસ્યાંગસ્તમ્ભનં તથા દૌરાત્મ્યં જન્મસિદ્ધં ચ તૃપ્તિશ્ચ સમજાયત

તેની ભૂખ શાંત થઈ, શરીરની અચળતા દૂર થઈ, જન્મજાત દુષ્ટતા પણ ગઈ, અને અંદર સંતોષ ઉગ્યો.

તદા પરમભાવેન જ્ઞાત્વા કાર્તાર્થ્યમાત્મનઃ સદ્યોપાસક એવૈષ સિષેવે પરમેશ્વરીમ્

પછી, સર્વોચ્ચ ભાવથી પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ થયું એ જાણીને, એ તરત સાચો ઉપાસક બની, પરમેશ્વરીની સેવા કરવા લાગ્યો.

દુષ્ટાનામપિ સત્ત્વાનાં તથાન્યેષાન્દુરાત્મનામ્ સ એવ દ્રાવકો ભૂત્વા વિચચાર તપોવને

એ હવે દુષ્ટ જીવોમાં પણ દુષ્ટતા દૂર કરનાર બની, તપોવનમાં ફરતો રહ્યો.

તપશ્ચ વવૃધે દેવ્યાસ્તીવ્રં તીવ્રતરાત્મકમ્ દેવાશ્ચ દૈત્યનિર્બન્ધાદ્બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ

દેવીનું તપ વધુ તીવ્ર અને કઠોર બન્યું; દૈત્યોએ સતત દુઃખ આપતાં, દેવોએ બ્રહ્માને આશ્રય લીધો.

ચક્રુર્નિવેદનં દેવાઃ સ્વદુઃખસ્યારિપીડનાત્ યથા ચ દદતુઃ શુમ્ભનિશુમ્ભૌ વરસમ્મદાત્

શત્રુઓના પીડાથી દુઃખી થયેલા દેવોએ પોતાનું દુઃખ જણાવી દીધું અને શુંભ-નિશુંભને સંતોષથી મળેલા વરદાનની વાત કહી.

સો ઽપિ શ્રુત્વા વિધિર્દુઃખં સુરાણાં કૃપયાન્વિતઃ આસીદ્દૈત્યવધાયૈવ સ્મૃત્વા હેત્વાશ્રયાં કથામ્

દેવોના દુઃખ સાંભળીને, બ્રહ્મા દયાથી ભરાઈ ગયા અને દૈત્યોના વિનાશની વાત યાદ કરી.

સામરઃ પ્રાર્થિતો બ્રહ્મા યયૌ દેવ્યાસ્તપોવનમ્ સંસ્મરન્મનસા દેવદુઃખમોક્ષં સ્વયત્નતઃ

બ્રહ્માને વિનંતી મળતાં, દેવો સાથે તેઓ દેવીના તપોવનમાં ગયા, મનમાં દેવોને દુઃખમાંથી મુક્ત કરવા માટે પ્રયત્ન કરવાની વાત વિચારતા.

દદર્શ ચ સુરશ્રેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠે તપસિ નિષ્ઠિતામ્ પ્રતિષ્ઠામિવ વિશ્વસ્ય ભવાનીં પરમેશ્વરીમ્

ત્યાં, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્માએ પરમેશ્વરી ભવાણીને ઊંચા તપમાં સ્થિત, જાણે સમગ્ર વિશ્વની આધારરૂપા, જોઈ.

નનામ ચાસ્ય જગતો માતરં સ્વસ્ય વૈ હરેઃ રુદ્રસ્ય ચ પિતુર્ભાર્યામાર્યામદ્રીશ્વરાત્મજામ્

તેમણે જગતની માતા, પોતાના ભાઈ હરિ અને રુદ્રની પત્ની, પર્વતરાજાની પુત્રીને નમન કર્યું.

બ્રહ્માણમાગતં દૃષ્ટ્વા દેવી દેવગણૈઃ સહ અર્ઘ્યં તદર્હં દત્ત્વા ઽસ્મૈ સ્વાગતાદ્યૈરુપાચરત્

બ્રહ્માને આવતા જોઈ, દેવી અને દેવોએ મળીને યોગ્ય અર્ઘ્ય આપ્યું અને વિધિવત સ્વાગત કર્યું.

તાં ચ પ્રત્યુપચારોક્તિં પુરસ્કૃત્યાભિનંદ્ય ચ પપ્રચ્છ તપસો હેતુમજાનન્નિવ પદ્મજઃ

દેવીના સ્વાગત શબ્દોનો જવાબ આપી, તેમની પ્રશંસા કરી, પછી કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ જાણે અજાણ્યા હોય એમ તપનો હેતુ પૂછ્યો.

તીવ્રેણ તપસાનેન દેવ્યા કિમિહ સાધ્યતે તપઃફલાનાં સર્વેષાં ત્વદધીના હિ સિદ્ધયઃ

દેવી, આટલું કઠોર તપ કરીને તમે અહીં શું પ્રાપ્ત કરવા માંગો છો? તપના બધા ફળ તો તમારી ઇચ્છા પર જ નિર્ભર છે.

યશ્ચૈવ જગતાં ભર્તા તમેવ પરમેશ્વરમ્ ભર્તારમાત્મના પ્રાપ્ય પ્રાપ્તઞ્ચ તપસઃ ફલમ્

જે જગતનો સ્વામી છે, એ પરમેશ્વર, તમે તેમને પતિ રૂપે પ્રાપ્ત કરી લીધા છે; એટલે તપનું ફળ તો તમે મેળવી લીધું છે.

અથવા સર્વમેવૈતત્ક્રીડાવિલસિતં તવ ઇદન્તુ ચિત્રં દેવસ્ય વિરહં સહસે કથમ્

કે તો, આ બધું માત્ર તમારી રમતમાં છે; પણ, દેવી, એ આશ્ચર્ય છે કે તમે પરમેશ્વરથી વિયોગ સહન કરો છો.

સર્ગાદૌ ભવતો દેવાદુત્પત્તિઃ શ્રૂયતે યદા તદા પ્રજાનાં પ્રથમસ્ત્વં મે પ્રથમજઃ સુતઃ

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં, કહેવામાં આવે છે કે તમે ભગવાનમાંથી જન્મ્યા; ત્યારબાદ, પ્રજાઓમાં તમે મારા પ્રથમ જન્મેલા પુત્ર હતા.

યદા પુનઃ પ્રજાવૃદ્ધ્યૈ લલાટાદ્ભવતો ભવઃ ઉત્પન્નો ઽભૂત્તદા ત્વં મે ગુરુઃ શ્વશુરભાવતઃ

પછી, જ્યારે પ્રજાની વૃદ્ધિ માટે ભવ તમારા કપાળમાંથી જન્મ્યા, ત્યારે તમે મારા શ્વશુર બની, એટલે મારા ગુરુ બન્યા.

યદા ભવદ્ગિરીન્દ્રસ્તે પુત્રો મમ પિતા સ્વયમ્ તદા પિતામહસ્ત્વં મે જાતો લોકપિતામહ

જ્યારે પર્વતરાજા તમારા પિતા અને મારા પણ પિતા હતા, ત્યારે તમે મારા પિતામહ, લોકપિતામહ બન્યા.

તદીદૃશસ્ય ભવતો લોકયાત્રાવિધાયિનઃ વૃત્તવન્તઃપુરે ભર્તા કથયિષ્યે કથં પુનઃ

તમે, જે જગતની વ્યવસ્થા કરો છો, પતિ તરીકેની ફરજ પહેલેથી જ નિભાવી છે; તો, હવે ફરીથી પતિની વાત કેવી રીતે કરી શકું?

કિમત્ર બહુના દેહે યશ્ચાયં મમ કાલિમા ત્યક્ત્વા સત્ત્વવિધાનેન ગૌરી ભવિતુમુત્સહે

વધુ શું કહું? જો આ કાળી કાંતિ છોડી દઈ, તો સત્વના પ્રભાવથી હું ગૌરી બની શકું છું.

એતાવતા કિમર્થેન તીવ્રં દેવિ તપઃ કૃતમ્ સ્વેચ્છૈવ કિમપર્યાપ્તા ક્રીડેયં હિ તવેદૃશી

દેવી, આટલું કઠોર તપ શા માટે કર્યું? શું તમારી ઇચ્છા પૂરતી નથી? એવી રમતો તો તમારી જ છે.

ક્રીડા ઽપિ ચ જગન્માતસ્તવ લોકહિતાય વૈ અતો મમેષ્ટમનયા ફલં કિમપિ સાધ્યતામ્

જગતની માતા, તમારી રમત પણ લોકહિત માટે છે; એટલે, મારા મનની ઇચ્છા મુજબ કંઈક ફળ પ્રાપ્ત થવું જોઈએ.

નિશુંભશુંભનામાનૌ દૈત્યૌ દત્તવરૌ મયા દૃપ્તૌ દેવાન્પ્રબાધેતે ત્વત્તો લબ્ધસ્તયોર્વધઃ

નિશુંભ અને શુંભ નામના બે દૈત્યોએ મારા પાસેથી વર્દાન મેળવીને ખૂબ અહંકાર કર્યો છે અને દેવતાઓને દુઃખ આપતા છે; તેમનો વિનાશ તારા દ્વારા નિશ્ચિત થયો છે.

અલં વિલંબનેનાત્ર ત્વં ક્ષણેન સ્થિરા ભવ શક્તિર્વિસૃજ્યમાના ઽદ્ય તયોર્મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ

અત્યારે વધુ વિલંબ કરવાની જરૂર નથી; તું એક ક્ષણમાં મજબૂત બની, આજે તારી શક્તિ છોડતાં જ એ બંનેનું મૃત્યુ થશે.

બ્રાહ્મણાભ્યર્થિતા ચૈવ દેવી ગિરિવરાત્મજા ત્વક્કોશં સહસોત્સૃજ્ય ગૌરી સા સમજાયત

બ્રાહ્મણોની વિનંતીથી, પર્વતકન્યા દેવીએ પોતાના ત્વકકોશને દૃઢતાપૂર્વક છોડ્યો અને ગૌરી પ્રગટ થઈ.

સા ત્વક્કોશાત્મનોત્સૃષ્ટા કૌશિકી નામ નામતઃ કાલી કાલામ્બુદપ્રખ્યા કન્યકા સમપદ્યત

તે ત્વકકોશમાંથી, કૌશિકી નામની, કાળી તરીકે પણ ઓળખાતી, વરસાદના વાદળ જેવી કાળી, એક કન્યા જન્મી.