શિવપુરાણમ્

યજ્ઞસૂત્રોત્તરીયસ્રક્ક્ષૌમમાલ્યાંગુલીયકૈઃ પુષ્પતાંબૂલકર્પૂરચંદનાગુરુલેપનૈઃ

યજ્ઞસૂત્ર, ઉપર પહેરવાનું વસ્ત્ર, ફૂલોની વણાવેલી વણ, રેશમી કપડા, ફૂલોની માળા, આંગળીમાં પહેરવાના વાળા અને ફૂલ, પાન, કપૂર, ચંદન તથા અગરુના સુગંધિત લપાણથી શણગારે છે.

ધૂપદીપસિતચ્છત્રવ્યજનધ્વજચામરૈઃ અન્યૈર્દિવ્યોપહારૈશ્ચ વાઙ્મનોતીતવૈભવૈઃ

ધૂપ, દીવો, સફેદ છત્ર, પંખા, ધ્વજ, ચામર અને બીજા દૈવી ભેટો સાથે, જેની મહિમા બોલી અને મનથી પણ ઉપર છે.

પતિયોગ્યૈઃ પશ્વલભ્યૈસ્તૌ સમર્ચયતાં પતિમ્ યદ્યચ્છ્રેષ્ઠતમં વસ્તુ પતિયોગ્યં હિતદ્ધ્વજે

જે વસ્તુઓ મનુષ્ય કે પશુઓ પાસેથી મળે અને ભગવાનને યોગ્ય હોય, એમાંથી શ્રેષ્ઠતમ વસ્તુથી ભગવાનનું પૂજન કરવું.

તદ્વસ્ત્વખિલમીશોપિ પારં પર્યચિકીર્ષયા સભ્યાનાં પ્રદદૌ હૃષ્ટઃ પૃથક્તત્ર યથાક્રમમ્

પરમેશ્વરે સર્વોત્તમ સ્થાન મેળવવાની ઈચ્છાથી, આનંદપૂર્વક એ બધું સભ્યજનને અલગ અલગ અને યોગ્ય ક્રમથી આપ્યું.

કોલાહલો મહાનાસીત્તત્ર તદ્વસ્તુ ગૃહ્ણતામ્ તત્રૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુભ્યાં ચાર્ચિતઃ શંકરઃ પુરા

જ્યારે એ વસ્તુઓ લેવા લાગ્યા, ત્યારે ત્યાં મોટો હોબાળો થયો; એ સ્થળે, પ્રાચીન સમયમાં, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુએ શંકરજીની પૂજા કરી હતી.

પ્રસન્નઃ પ્રાહ તૌ નમ્રૌ સસ્મિતં ભક્તિવર્ધનઃ તુષ્ટો ઽહમદ્ય વાં વત્સૌ પૂજયા ઽસ્મિન્મહાદિને

પ્રસન્ન થઈને, ભગવાને નમન કરનાર બંનેને સ્મિત સાથે, જે ભક્તિ વધારનાર હતું, કહ્યું: 'આ મહાન દિવસે, તમારી પૂજાથી હું આજે તૃપ્ત છું, પ્રિય વત્સો.'

દિનમેતત્તતઃ પુણ્યં ભવિષ્યતિ મહત્તરમ્ શિવરાત્રિરિતિ ખ્યાતા તિથિરેષા મમ પ્રિયા

આથી, આ દિવસ સર્વોપરી પવિત્ર બનશે; આ તિથિ, જે શિવરાત્રિ તરીકે જાણીતી છે, મને અત્યંત પ્રિય છે.

એતત્કાલે તુ યઃ કુર્યાત્પૂજાં મલ્લિંગબેરયોઃ કુર્યાત્તુ જગતઃ કૃત્યં સ્થિતિસર્ગાદિકં પુમાન્

આ સમયે, જે કોઈ ફૂલોની માળાવાળા લિંગની પૂજા કરે છે, તે જગતના તમામ કર્તવ્ય—પાલન, સર્જન વગેરે—સફળ કરે છે.

શિવરાત્રાવહોરાત્રં નિરાહારો જિતેંદ્રિયઃ અર્ચયેદ્વા યથાન્યાયં યથાબલમવંચકઃ

શિવરાત્રિના દિવસે અને રાત્રે, જે ઉપવાસ રાખે, ઇન્દ્રિયને વશમાં રાખે અને નિયમ પ્રમાણે તથા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નિષ્કપટપણે પૂજા કરે—

યત્ફલં મમ પૂજાયાં વર્ષમેકં નિરંતરમ્ તત્ફલં લભતે સદ્યઃ શિવરાત્રૌ મદર્ચનાત્

મારી એક વર્ષ સુધી સતત પૂજા કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ શિવરાત્રિના દિવસે મારી આરાધનાથી તરત જ મળે છે.

મદ્ધર્મવૃદ્ધિકાલો ઽયં ચંદ્રકાલ ઇવાંબુધેઃ પ્રતિષ્ઠાદ્યુત્સવો યત્ર મામકો મંગલાયનઃ

આ સમય મારા ધર્મના વૃદ્ધિનો છે, જેમ ચંદ્ર વધે છે તેમ; આ મારા પ્રતિષ્ઠાનો ઉત્સવ છે, જે મારા ભક્તો માટે શુભમય માર્ગ છે.

યત્પુનઃ સ્તંભરૂપેણ સ્વાવિરાસમહં પુરા સ કાલો માર્ગશીર્ષે તુ સ્યાદાર્દ્રા ઋક્ષમર્ભકૌ

ફરી, જ્યારે હું પ્રાચીનકાળે સ્તંભરૂપે પ્રગટ થયો હતો, એ સમય માર્ગશીર્ષ મહિનામાં, આરદ્રા નક્ષત્રના આરંભમાં આવે છે.

આર્દ્રાયાં માર્ગશીર્ષે તુ યઃ પશ્યેન્મામુમાસખમ્ મદ્બેરમપિ વા લિંગં સ ગુહાદપિ મે પ્રિયઃ

માર્ગશીર્ષ મહિનાની આરદ્રા નક્ષત્રમાં, જે મને ઉમા સાથે કે મારા પ્રતિમાને કે લિંગને જુએ છે, તે મને ગુહામાં છુપાયેલા ભક્ત કરતા પણ વધારે પ્રિય છે.

અલં દર્શનમાત્રેણ ફલં તસ્મિન્દિને શુભે અભ્યર્ચનં ચેદધિકં ફલં વાચામગોચરમ્

એ શુભ દિવસે માત્ર દર્શનથી જ ફળ મળે છે; અને જો પૂજા કરે, તો એ ફળ વાણીથી પણ વર્ણવી શકાય તેમ નથી.

રણરંગતલે ઽમુષ્મિન્યદહં લિંગવર્ષ્મણા જૃંભિતો લિંગવત્તસ્માલ્લિંગસ્થાનમિદં ભવેત્

જ્યારે હું યુદ્ધભૂમિ પર લિંગરૂપે પ્રગટ થયો, ત્યારે એ લિંગથી જ આ લિંગસ્થાનની સ્થાપના થઈ.

અનાદ્યંતમિદં સ્તંભમણુમાત્રં ભવિષ્યતિ દર્શનાર્થં હિ જગતાં પૂજનાર્થં હિ પુત્રકો

આ સ્તંભ અનાદિ અને અનંત છે, અને અણુ જેટલું નાનું રહેશે, જેથી જગત તેને જોઈ શકે અને પૂજા કરી શકે, હે વત્સ.

ભોગાવહમિદં લિંગં ભુક્તિં મુક્ત્યેકસાધનમ્ દર્શનસ્પર્શનધ્યાનાજ્જંતૂનાં જન્મમોચનમ્

આ લિંગ ભોગ આપે છે, ભોગ અને મોક્ષનું એકમાત્ર સાધન છે; તેના દર્શન, સ્પર્શ કે ધ્યાનથી જીવાત્માઓ જન્મથી મુક્ત થાય છે.

અનલાચલસંકાશં યદિદં લિંગમુત્થિતમ્ અરુણાચલમિત્યેવ તદિદં ખ્યાતિમેષ્યતિ

આ જે અગ્નિ જેવા પર્વત સમાન લિંગ ઊભું થયું છે, એ અરુણાચલ નામે પ્રસિદ્ધ થશે.

અત્ર તીર્થં ચ બહુધા ભવિષ્યતિ મહત્તરમ્ મુક્તિરપ્યત્ર જંતૂનાં વાસેન મરણેન ચ

અહીં અનેક મહાન તીર્થો થશે; અહીં રહેવાથી કે મૃત્યુ પામવાથી જીવાત્માઓને મોક્ષ મળે છે.

સ્થોત્સવાદિકલ્યાણં જનાવાસં તુ સર્વતઃ અત્ર દત્તં હુતં જપ્તં સર્વં કોટિગુણં ભવેત્

અહીં સર્વે શુભ ઉત્સવો અને લોકોના મેળાવડા થશે; અહીં જે કંઈ દાન, હવન કે જપ કરવામાં આવે, તેનું ફળ કરોડો ગણું વધે છે.

મત્ક્ષેત્રાદપિ સર્વસ્માત્ક્ષેત્રમેતન્મહત્તરમ્ અત્ર સંસ્મૃતિમાત્રેણ મુક્તિર્ભવતિ દેહિનામ્

મારા બધા ક્ષેત્રો કરતાં આ ક્ષેત્ર મહાન છે; અહીં માત્ર સ્મરણથી જ શરીરધારી જીવને મોક્ષ મળે છે.

તસ્માન્મહત્તરમિદં ક્ષેત્રમત્યંતશોભનમ્ સર્વકલ્યાણસંપૂર્ણં સર્વમુક્તિકરં શુભમ્

આથી, આ ક્ષેત્ર સર્વોત્તમ છે, સર્વ શુભતાથી ભરપૂર છે અને સર્વને મોક્ષ આપનાર છે.

અર્ચયિત્વા ઽત્ર મામેવ લિંગે લિંગિનમીશ્વરમ્ સાલોક્યં ચૈવ સામીપ્યં સારૂપ્યં સાર્ષ્ટિરેવ ચ

અહીં લિંગમાં મારા ઈશ્વર સ્વરૂપની પૂજા કરીને, મારા લોકમાં નિવાસ, નજીકતા, સમાનતા અને રાજ્ય પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

સાયુજ્યમિતિ પઞ્ચૈતે ક્રિયાદીનાં ફલં મતમ્ સર્વેપિ યૂયં સકલં પ્રાપ્સ્યથાશુ મનોરથમ્

આ પાંચે—સાયુજ્ય, સાલોક્ય, સામીપ્ય, સારૂપ્ય અને સારષ્ટિ—કર્મોનું ફળ માનવામાં આવે છે; તમે બધા તમારી ઇચ્છિત વસ્તુઓ ઝડપથી પ્રાપ્ત કરશો.

ઇત્યનુગૃહ્ય ભગવાન્વિનીતૌ વિધિમાધવૌ યત્પૂર્વં પ્રહતં યુદ્ધે તયોઃ સૈન્યં પરસ્પરમ્

આ રીતે કૃપા કરીને ભગવાને વિનીત અને વિધિમાધવની, જેનું યુદ્ધમાં નાશ થયું હતું, એ બંનેની સેના પુનઃ સ્થાપિત કરી.

તદુત્થાપયદત્યર્થં સ્વશક્ત્યામૃતધારયા તયોર્માઢ્યં ચ વૈરં ચ વ્યપનેતુમુવાચ તૌ

પોતાની શક્તિથી અમૃતની ધારા વરસાવીને તેમણે બંનેને સંપૂર્ણપણે જીવંત કર્યા અને એમની વચ્ચેનું વૈર દૂર કરવા માટે એમને સંબોધ્યા.

સકલં નિષ્કલં ચેતિ સ્વરૂપદ્વયમસ્તિ મે નાન્યસ્ય કસ્યચિત્તસ્માદન્યઃ સર્વોપ્યનીશ્વરઃ

મારે બે સ્વરૂપ છે—સગુણ અને નિર્ગુણ; બીજામાં આવું નથી, તેથી બીજું કોઈ સર્વશક્તિમાન નથી.

પુરસ્તાત્સ્તંભરૂપેણ પશ્ચાદ્રૂપેણ ચાર્ભકૌ બ્રહ્મત્વં નિષ્કલં પ્રોક્તમીશત્વં સકલં તથા

પહેલાં તમારા સામે સ્તંભ સ્વરૂપે અને પછી બાળક સ્વરૂપે પ્રગટ થયો હતો; બ્રહ્માનું સ્વરૂપ નિર્ગુણ કહેવાય છે અને ઈશ્વરત્વ સગુણ કહેવાય છે.

દ્વયં મમૈવ સંસિદ્ધં ન મદન્યસ્ય કસ્યચિત્ તસ્માદીશત્વમન્યેષાં યુવયોરપિ ન ક્વચિત્

આ બંને ગુણો માત્ર મારો જ છે, બીજામાં નથી; તેથી તમે કે બીજું કોઈ પણ ઈશ્વર નથી.