શિવપુરાણમ્

પ્રાણાનપ્યપ્રિયા ભર્તુર્નારી યા ન પરિત્યજેત્ કુલાંગના શુભા સદ્ભિઃ કુત્સિતૈવ હિ ગમ્યતે

પતિ માટે પોતાનો જીવ પણ ન ત્યાગે એવી સદ્ગૃહિણી, ભલે સારા કુળની હોય, સજ્જનો તેને તુચ્છ ગણે છે.

ભૂયસી ચ તવાપ્રીતિરગૌરમિતિ મે વપુઃ ક્રીડોક્તિરપિ કાલીતિ ઘટતે કથમન્યથા

તારી અપ્રિતી બહુ છે, અને મારા કાળા રૂપને કારણે છે; તારી રમૂજી વાત પણ યોગ્ય સમયે છે—બીજું કેવી રીતે હોઈ શકે?

સદ્ભિર્વિગર્હિતં તસ્માત્તવ કાર્ષ્ણ્યમસંમતમ્ અનુત્સૃજ્ય તપોયોગાત્સ્થાતુમેવેહ નોત્સહે

સજ્જનોને તારો કાળાપણો પસંદ નથી અને સ્વીકારતા નથી; હું તપસ્યા છોડી અહીં રહી શકતો નથી.

સ યદ્યેવંવિધતાપસ્તે તપસા કિં પ્રયોજનમ્ મમેચ્છયા સ્વેચ્છયા વા વર્ણાન્તરવતી ભવ

જો તારી તપસ્યા આવી છે, તો એનો શું લાભ? મારી ઇચ્છાથી કે તારી ઇચ્છાથી, તું બીજું રંગ ધારણ કર.

નેચ્છામિ ભવતો વર્ણં સ્વયં વા કર્તુમન્યથા બ્રહ્માણં તપસારાધ્ય ક્ષિપ્રં ગૌરી ભવામ્યહમ્

હું તારો રંગ બદલવા ઈચ્છતો નથી, કે કોઈ રીતે પણ; બ્રહ્માને તપસ્યા દ્વારા pleased કરીને, હું જલ્દી ગૌરી બની જઇશ.

મત્પ્રસાદાત્પુરા બ્રહ્મા બ્રહ્મત્વં પ્રાપ્તવાન્પુરા તમાહૂય મહાદેવિ તપસા કિં કરિષ્યસિ

મારા આશીર્વાદથી બ્રહ્માએ પહેલાં બ્રહ્મા પદ મેળવ્યું હતું; તો, હે મહાદેવી, તપસ્યા દ્વારા તું શું પ્રાપ્ત કરશે?

ત્વત્તો લબ્ધપદા એવ સર્વે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ તથાપ્યારાધ્ય તપસા બ્રહ્માણં ત્વન્નિયોગતઃ

બ્રહ્મા સહિત બધા દેવોએ તારા પાસેથી પદ મેળવ્યું છે; છતાં, તારા આજ્ઞાથી બ્રહ્માએ તપસ્યા કરીને તને pleased કર્યું.

પુરા કિલ સતી નામ્ના દક્ષસ્ય દુહિતા ઽભવમ્ જગતાં પતિમેવં ત્વાં પતિં પ્રાપ્તવતી તથા

પહેલાં હું સતી નામે દક્ષની દિકરી હતી, અને એ રીતે હું તને, જગતના પતિને, પતિ રૂપે પામી.

એવમદ્યાપિ તપસા તોષયિત્વા દ્વિજં વિધિમ્ ગૌરી ભવિતુમિચ્છામિ કો દોષઃ કથ્યતામિહ

એ જ રીતે, આજે પણ હું તપસ્યા કરીને બ્રહ્માને pleased કરવા ઇચ્છું છું, ગૌરી બનવા માટે; એમાં શું દોષ છે? અહીં કહો.

એવમુક્તો મહાદેવ્યા વામદેવઃ સ્મયન્નિવ ન તાં નિર્બંધયામાસ દેવકાર્યચિકીર્ષયા

મહાદેવીના આ રીતે કહ્યા પછી, વામદેવે હળવાં સ્મિત સાથે, દેવતાઓની ઇચ્છા પૂરી કરવા માંગતા, તેને અટકાવ્યા નહીં.

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પતિમમ્બા પતિવ્રતા નિયમ્ય ચ વિયોગાર્તિં જગામ હિમવદ્ગિરિમ્

પછી, પતિની પરિક્રમા કરીને, પતિપ્રતિની અંબાએ વિયોગની પીડા સંયમમાં રાખી, હિમવત પર્વત તરફ રવાના થઈ.

તપઃકૃતવતી પૂર્વં દેશે યસ્મિન્સખીજનૈઃ તમેવ દેશમવૃનોત્તપસે પ્રણયાત્પુનઃ

જે સ્થળે પહેલા પોતાના સખીઓ સાથે તપ કર્યું હતું, એ જ જગ્યા પ્રેમથી ફરી તપ કરવા માટે પસંદ કરી.

તતઃ સ્વપિતરં દૃષ્ટ્વા માતરં ચ તયોર્ગૃહે પ્રણમ્ય વૃત્તં વિજ્ઞાપ્ય તાભ્યાં ચાનુમતા સતી

ત્યાં, પિતા અને માતાને તેમના ઘરમાં જોઈ, સતીએ નમન કર્યું, થયેલી વાત જણાવી, અને બંનેની મંજૂરી મેળવી.

પુનસ્તપોવનં ગત્વા ભૂષણાનિ વિસૃજ્ય ચ સ્નાત્વા તપસ્વિનો વેષં કૃત્વા પરમપાવનમ્

પછી ફરી તપોવનમાં જઈ, સતીએ પોતાના આભૂષણો ઉતારી, સ્નાન કર્યું, અને તપસ્વીની પવિત્ર વેશ ધારણ કર્યો.

સંકલ્પ્ય ચ મહાતીવ્રં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ સદા મનસિ સન્ધાય ભર્તુશ્ચરણપંકજમ્

સતીએ મનમાં ખૂબ જ કઠિન અને ભારે તપ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો, અને હંમેશા પતિના કમળ જેવા પગમાં મન લગાવ્યો.

તમેવ ક્ષણિકે લિંગે ધ્યાત્વા બાહ્યવિધાનતઃ ત્રિસન્ધ્યમભ્યર્ચયન્તી વન્યૈઃ પુષ્પૈઃ ફલાદિભિઃ

તે જ ક્ષણિક લિંગને બાહ્ય વિધિ મુજબ ધ્યાનમાં રાખી, સતીએ દિવસના ત્રણ સંધિએ વનનાં ફૂલો, ફળો વગેરેથી પૂજા કરી.

સ એવ બ્રહ્મણો મૂર્તિમાસ્થાય તપસઃ ફલમ્ પ્રદાસ્યતિ મમેત્યેવં નિત્યં કૃત્વા ઽકરોત્તપઃ

મને આ તપનો ફળ બ્રહ્માની મૂર્તિ ધારણ કરીને એ જ આપશે — આ વિચાર હંમેશા રાખી, સતી તપસ્યા કરતી રહી.

તથા તપશ્ચરન્તીં તાં કાલે બહુતિથે ગતે દૃષ્ટઃ કશ્ચિન્મહાવ્યાઘ્રો દુષ્ટભાવાદુપાગમત્

આ રીતે તપ કરતા, ઘણો સમય વીતી ગયો ત્યારે, એક મહા વાઘ દુષ્ટ ભાવથી ત્યાં આવ્યો.

તથૈવોપગતસ્યાપિ તસ્યાતીવદુરાત્મનઃ ગાત્રં ચિત્રાર્પિતમિવ સ્તબ્ધં તસ્યાસ્સકાશતઃ

એ ખૂબ જ દુષ્ટ વાઘ નજીક આવ્યો ત્યારે, તેનો શરીર સતીની પાસે, будто રંગી દીધેલ હોય તેમ, અચળ થઈ ગયો.

તં દૃષ્ટ્વાપિ તથા વ્યાઘ્રં દુષ્ટભાવાદુપાગતમ્ ન પૃથગ્જનવદ્દેવી સ્વભાવેન વિવિચ્યતે

દુષ્ટ ભાવથી આવેલ વાઘને જોઈને પણ, દેવીએ પોતાના સ્વભાવથી, તેને સામાન્ય જીવની જેમ અલગ રીતે ઓળખ્યો નહીં.

સ તુ વિષ્ટબ્ધસર્વાંગો બુભુક્ષાપરિપીડિતઃ મમામિષં તતો નાન્યદિતિ મત્વા નિરન્તરમ્

પણ એ, આખું શરીર અચળ અને ભૂખથી પીડાતો, 'મારે તો એના સિવાય બીજું માંસ નથી' એમ વિચારી, સતત ત્યાં જ રહ્યો.

નિરીક્ષ્યમાણઃ સતતં દેવીમેવ તદા ઽનિશમ્ અતિષ્ઠદગ્રતસ્તસ્યા ઉપાસનમિવાચરત્

દેવીને સતત નિહાળતો, એ દિવસ-રાત તેની સામે ઊભો રહ્યો, જાણે પૂજા કરી રહ્યો હોય.

દેવ્યાશ્ચ હૃદયે નિત્યં મમૈવાયમુપાસકઃ ત્રાતા ચ દુષ્ટસત્ત્વેભ્ય ઇતિ પ્રવવૃતે કૃપા

દેવીના હૃદયમાં દયા ઉઠી: 'એ હંમેશા મારું ઉપાસક છે, અને હું તેને દુષ્ટ જીવોથી બચાવું છું.'

તસ્યા એવ કૃપા યોગાત્સદ્યોનષ્ટમલત્રયઃ બભૂવ સહસા વ્યાઘ્રો દેવીં ચ બુબુધે તદા

દેવીની દયાના યોગે, એમાં ત્રણેય અશુદ્ધિઓ તુરંત નાશ પામી, અને વાઘે ત્યારે દેવીને ઓળખી.

ન્યવર્તત બુભુક્ષા ચ તસ્યાંગસ્તમ્ભનં તથા દૌરાત્મ્યં જન્મસિદ્ધં ચ તૃપ્તિશ્ચ સમજાયત

તેની ભૂખ શાંત થઈ, શરીરની અચળતા દૂર થઈ, જન્મજાત દુષ્ટતા પણ ગઈ, અને અંદર સંતોષ ઉગ્યો.

તદા પરમભાવેન જ્ઞાત્વા કાર્તાર્થ્યમાત્મનઃ સદ્યોપાસક એવૈષ સિષેવે પરમેશ્વરીમ્

પછી, સર્વોચ્ચ ભાવથી પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ થયું એ જાણીને, એ તરત સાચો ઉપાસક બની, પરમેશ્વરીની સેવા કરવા લાગ્યો.

દુષ્ટાનામપિ સત્ત્વાનાં તથાન્યેષાન્દુરાત્મનામ્ સ એવ દ્રાવકો ભૂત્વા વિચચાર તપોવને

એ હવે દુષ્ટ જીવોમાં પણ દુષ્ટતા દૂર કરનાર બની, તપોવનમાં ફરતો રહ્યો.

તપશ્ચ વવૃધે દેવ્યાસ્તીવ્રં તીવ્રતરાત્મકમ્ દેવાશ્ચ દૈત્યનિર્બન્ધાદ્બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ

દેવીનું તપ વધુ તીવ્ર અને કઠોર બન્યું; દૈત્યોએ સતત દુઃખ આપતાં, દેવોએ બ્રહ્માને આશ્રય લીધો.

ચક્રુર્નિવેદનં દેવાઃ સ્વદુઃખસ્યારિપીડનાત્ યથા ચ દદતુઃ શુમ્ભનિશુમ્ભૌ વરસમ્મદાત્

શત્રુઓના પીડાથી દુઃખી થયેલા દેવોએ પોતાનું દુઃખ જણાવી દીધું અને શુંભ-નિશુંભને સંતોષથી મળેલા વરદાનની વાત કહી.