શિવપુરાણમ્

ગ્રસન્નિવ જગત્સર્વં પિબન્નિવ પયોનિધિમ્ વમન્નિવ તમોન્તસ્થં માદ્યન્નિવ ખમમ્બુદૈઃ

પર્વત જાણે આખું જગત ગળી જાય છે, સમુદ્ર પી જાય છે, અંદરનો અંધકાર ઉલટી નાખે છે અને આકાશમાં વાદળો સાથે આનંદ કરે છે.

નિવાસ ભૂમયસ્તાસ્તા દર્પણપ્રતિમોદરાઃ તિરસ્કૃતાતપાસ્સ્નિગ્ધાશ્રમચ્છાયામહીરુહાઃ

એ પર્વતના નિવાસસ્થાન, દર્પણ જેવી પેટવાળા, ઘન વૃક્ષોની છાંયાથી ઢંકાયેલા છે, જ્યાં આશ્રમોની ઠંડકથી સુખદ શાંતિ મળે છે.

સરિત્સરસ્તડાગાદિસંપર્કશિશિરાનિલાઃ તત્ર તત્ર નિષણ્ણાભ્યાં શિવાભ્યાં સફલીકૃતાઃ

નદીઓ, સરોવર અને તળાવથી ઠંડા પવન, જ્યાં-જ્યાં શિવ અને પાર્વતી બેઠા હોય છે, ત્યાં-ત્યાં ફળદાયી બને છે.

તમિમં સર્વતઃ શ્રેષ્ઠં સ્મૃત્વા સામ્બસ્ત્રિયમ્બકઃ રૈભ્યાશ્રમસમીપસ્થશ્ચાન્તર્ધાનં ગતો યયૌ

શિવજી, ત્રણ આંખોવાળા, રૈભ્યના આશ્રમ પાસે હતા; તેમણે સર્વમાં શ્રેષ્ઠ એવા વ્યક્તિને યાદ કરીને, અદૃશ્ય થઈ ગયા અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

તત્રોદ્યાનમનુપ્રાપ્ય દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ રરામ રમણીયાસુ દેવ્યાન્તઃપુરભૂમિષુ

પછી મહેશ્વર દેવીએ સાથે ઉદ્યાનમાં પહોંચ્યા અને દેવીના આંતરમહેલના સુંદર સ્થળોમાં આનંદ કર્યો.

તથા ગતેષુ કાલેષુ પ્રવૃદ્ધાસુ પ્રજાસુ ચ દૈત્યૌ શુંભનિશુંભાખ્યૌ ભ્રાતરૌ સંબભૂવતુઃ

સમય પસાર થયો અને લોકો વધ્યા, ત્યારે શુંભ અને નિશુંભ નામના બે દૈત્ય ભાઈઓ જન્મ્યા.

તાભ્યાં તપો બલાદ્દત્તં બ્રહ્મણા પરમેષ્ટિના અવધ્યત્વં જગત્યસ્મિન્પુરુષૈરખિલૈરપિ

બ્રહ્માએ, તેમના તપસ્યાના બળથી, તેમને જગતમાં બધા પુરુષો દ્વારા અપરાજિત રહેવાનો આશીર્વાદ આપ્યો.

અયોનિજા તુ યા કન્યા હ્યંબિકાંશસમુદ્ભવા અજાતપુંસ્પર્શરતિરવિલંઘ્યપરાક્રમા

જે કન્યા ગર્ભમાંથી જન્મી નથી, અંબિકા ના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે, કોઈ પુરુષે સ્પર્શી નથી અને જેની શક્તિ અપરાજિત છે—

તયા તુ નૌ વધઃ સંખ્યે તસ્યાં કામાભિભૂતયોઃ ઇતિ ચાભ્યર્થિતો બ્રહ્મા તાભ્યામ્પ્રાહ તથાસ્ત્વિતિ

માત્ર એ કન્યાના પ્રત્યે કામથી overcome થઈને, અમારી યુદ્ધમાં મૃત્યુ થાય—એવું બંનેએ બ્રહ્માને વિનંતી કરી, અને બ્રહ્માએ કહ્યું, 'તેમ જ થાઓ.'

તતઃ પ્રભૃતિ શક્રાદીન્વિજિત્ય સમરે સુરાન્ નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં જગચ્ચક્રતુરક્રમાત્

પછીથી, તેમણે ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓને યુદ્ધમાં હરાવી, જોરથી જગત પર કબજો કર્યો અને સ્વાધ્યાય તથા યજ્ઞના મંત્રો અટકાવ્યા.

તયોર્વધાય દેવેશં બ્રહ્માભ્યર્થિતવાન્પુનઃ વિનિંદ્યાપિ રહસ્યં વાં ક્રોધયિત્વા યથા તથા

તેમના વિનાશ માટે, બ્રહ્માએ ફરી દેવોના સ્વામી પાસે વિનંતી કરી, અને જરૂર પડે ત્યારે ગુપ્ત રીતે તમારો અપમાન અને રોષ પણ ઉકેર્યો.

તદ્વર્ણકોશજાં શક્તિમકામાં કન્યકાત્મિકામ્ નિશુમ્ભશુંભયોર્હંત્રીં સુરેભ્યો દાતુમર્હસિ

તમે દેવતાઓને એ શક્તિ આપવી જોઈએ, જે રંગના ખજાનામાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે, કામરહિત કન્યા, જે શુંભ અને નિશુંભને મારશે.

એવમભ્યર્થિતો ધાત્રા ભગવાન્નીલલોહિતઃ કાલીત્યાહ રહસ્યં વાં નિન્દયન્નિવ સસ્મિતઃ

આ રીતે ધાત્રી દ્વારા વિનંતી થતાં, નીલલોહિત ભગવાન Kali તરીકે, સ્મિત સાથે, ગુપ્ત રીતે તમારો અપમાન કરતા બોલ્યા.

તતઃ ક્રુદ્ધા તદા દેવી સુવર્ણા વર્ણકારણાત્ સ્મયન્તી ચાહ ભર્તારમસમાધેયયા ગિરા

પછી, ગુસ્સે થયેલી, સુવર્ણ રંગની દેવી, સ્મિત કરતી, પોતાના પતિને એવા શબ્દોમાં બોલી કે જે સરળતાથી શાંત ન થાય.

ઈદૃશો મમ વર્ણેસ્મિન્ન રતિર્ભવતો ઽસ્તિ ચેત્ એવાવન્તં ચિરં કાલં કથમેષા નિયમ્યતે

જો તમને મારા રંગમાં એટલી રુચિ છે, તો એ કેટલાય સમય સુધી કેવી રીતે દબાવી શકાય?

અરત્યા વર્તમાનો ઽપિ કથં ચ રમસે મયા ન હ્યશક્યં જગત્યસ્મિન્નીશ્વરસ્ય જગત્પ્રભોઃ

તમે જો રસ ન ધરાવતા હો, તો પણ મારી સાથે કેવી રીતે આનંદ કરો છો? કારણ કે જગતના સ્વામી માટે આ જગતમાં કશું અશક્ય નથી.

સ્વાત્મારામસ્ય ભવતો રતિર્ન સુખસાધનમ્ ઇતિ હેતોઃ સ્મરો યસ્માત્પ્રસભં ભસ્મસાત્કૃતઃ

જે પોતાનામાં જ આનંદ પામે છે, તેના માટે આનંદ સુખ મેળવવાનો સાધન નથી; એ કારણથી કામદેવને જોરથી ભસ્મ કરી દીધો હતો.

યા ચ નાભિમતા ભર્તુરપિ સર્વાંગસુન્દરી સા વૃથૈવ હિ જાયેત સર્વૈરપિ ગુણાન્તરૈઃ

જે સ્ત્રી, સર્વ અંગે સુંદર છે, પણ પતિને પસંદ નથી, તે વ્યર્થ જન્મે છે, ભલે તેમાં બીજા બધા ગુણો હોય.

ભર્તુર્ભોગૈકશેષો હિ સર્ગ એવૈષ યોષિતામ્ તથાસત્યન્યથાભૂતા નારી કુત્રોપયુજ્યતે

પતિના આનંદ માટે જ સ્ત્રીઓનું સર્જન છે; જો એવું ન હોય, તો બીજી રીતે રહેલી સ્ત્રીનો શું ઉપયોગ?

તસ્માદ્વર્ણમિમં ત્યક્ત્વા ત્વયા રહસિ નિન્દિતમ્ વર્ણાન્તરં ભજિષ્યે વા ન ભજિષ્યામિ વા સ્વયમ્

તેથી, એ રંગ, જેને તમે ગુપ્ત રીતે અપમાન કર્યો છે, છોડી, હું બીજો રંગ પસંદ કરીશ—કે પછી કોઈ પણ રંગ પસંદ ન કરું, મારી ઇચ્છા પ્રમાણે.

ઇત્યુક્ત્વોત્થાય શયનાદ્દેવી સાચષ્ટ ગદ્ગદમ્ યયાચે ઽનુમતિં ભર્તુસ્તપસે કૃતનિશ્ચયા

આ કહીને, શયનથી ઊઠી, દેવી ગદગદ અવાજે બોલી અને તપ માટે પતિની મંજૂરી માગી, મનમાં નિશ્ચય કરીને.

તથા પ્રણયભંગેન ભીતો ભૂતપતિઃ સ્વયમ્ પાદયોઃ પ્રણમન્નેવ ભવાનીં પ્રત્યભાષત

પ્રેમ તૂટતાં ડરી ગયેલા ભૂતપતિએ પોતે ભવાનીના પગ પર નમન કર્યું અને તેને કહ્યું.

અજાનતી ચ ક્રીડોક્તિં પ્રિયે કિં કુપિતાસિ મે રતિઃ કુતો વા જાયેત ત્વત્તશ્ચેદરતિર્મમ

તે રમૂજી વાત જાણ્યા વગર કહ્યું, 'પ્રિયે, કેમ ગુસ્સે છો? તારી સાથે આનંદ ગુમાવું કે બીજામાં આનંદ પામું, એ કેવી રીતે શક્ય છે?'

માતા ત્વમસ્ય જગતઃ પિતાહમધિપસ્તથા કથં તદુત્પપદ્યેત ત્વત્તો નાભિરતિર્મમ

તુ આ જગતની માતા છે અને હું પિતા અને સ્વામી છું; તો તારી સાથે આનંદ ન મળે, એ કેવી રીતે શક્ય છે?

આવયોરભિકામો ઽપિ કિમસૌ કામકારિતઃ યતઃ કામસમુત્પત્તિઃ પ્રાગેવ જગદુદ્ભવઃ

અપણે વચ્ચે ઇચ્છા હોય તો પણ, શું એ કામના કારણે છે? કામનો જન્મ તો જગતની ઉત્પત્તિ પહેલાં થયો હતો.

પૃથગ્જનાનાં રતયે કામાત્મા કલ્પિતો મયા તતઃ કથમુપાલબ્ધઃ કામદાહાદહં ત્વયા

સામાન્ય લોકોના આનંદ માટે મેં કામને ઇચ્છાનું સ્વરૂપ બનાવી દીધું; તો પછી, કામને દહન કરવા માટે તું મને શા માટે દોષ આપે છે?

માં વૈ ત્રિદશસામાન્યં મન્યમાનો મનોભવઃ મનાક્પરિભવં કુર્વન્મયા વૈ ભસ્મસાત્કૃતઃ

મનોભવ મને અન્ય દેવો જેવો સામાન્ય માનતો હતો અને થોડું અપમાન કર્યું, તેથી મેં તેને ભસ્મ કરી દીધો.

વિહારોપ્યાવયોરસ્ય જગતસ્ત્રાણકારણાત્ તતસ્તદર્થં ત્વય્યદ્ય ક્રીડોક્તિં કૃતવાહનમ્

જગતની રક્ષા માટે મેં આપણા વચ્ચેની ઇચ્છા દૂર કરી; એ જ કારણથી આજે તું મને રમૂજી વાત કરી છે.

સ ચાયમચિરાદર્થસ્તવૈવાવિષ્કરિષ્યતે ક્રોધસ્ય જનકં વાક્યં હૃદિ કૃત્વેદમબ્રવીત્

અને તારો હેતુ જલ્દી જ સ્પષ્ટ થશે; ગુસ્સો ઉત્પન્ન કરનાર આ શબ્દો હૃદયમાં રાખીને તેણે કહ્યું.