શિવપુરાણમ્

ઇતિ સુરાનભિધાય સુરેશ્વરો નિકૃતદક્ષકૃતક્રતુરક્રતુઃ સગિરિજાનુચરસ્સપરિચ્છદઃ સ્થિત ઇવામ્બરતોન્તરધાદ્ધરઃ

આ રીતે દેવોને સંબોધીને, દક્ષના યજ્ઞને વિનાશ કરનાર દેવોના દેવ, ગિરિજાસહીત અને પોતાના અનુયાયીઓ સાથે ઊભા રહ્યા અને પછી આકાશમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

અથ સુરા અપિ તે વિગતવ્યથાઃ કથિતભદ્રસુભદ્રપરાક્રમાઃ સપદિ ખેન સુખેન યથાસુખં યયુરનેકમુખાઃ મઘવન્મુખાઃ

પછી એ દેવો, જેમની ચિંતા દૂર થઈ, જેમના શુભ અને મહાન કાર્યો વર્ણવાયા, તરત જ આનંદથી, મલ્ટી-મુખી, મઘવનના નેતૃત્વમાં, પોતાની મરજી મુજબ ચાલ્યા ગયા.

અન્તર્ધાનગતો દેવ્યા સહ સાનુચરો હરઃ ક્વ યાતઃ કુત્ર વાસઃ કિં કૃત્વા વિરરામ હ

દેવી અને અનુયાયીઓ સાથે અદૃશ્ય થયેલા હરાએ ક્યાં ગયા, કયા સ્થળે રહ્યા, અને ત્યાં શું કર્યું?

મહીધરવરઃ શ્રીમાન્ મંદરશ્ચિત્રકંદરઃ દયિતો દેવદેવસ્ય નિવાસસ્તપસો ઽભવત્

મંદર, સુંદર ગુફાઓથી સજ્જ, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ અને ભગવાનના પ્રિય, ભગવાનનો તપસ્યાનો નિવાસસ્થાન બન્યો.

તપો મહત્કૃતં તેન વોઢું સ્વશિરસા શિવૌ ચિરેણ લબ્ધં તત્પાદપંકજસ્પર્શજં સુખમ્

ત્યાં તેણે મહાન તપસ્યા કરી, શિવને પોતાની શિખર પર ધારણ કર્યો; લાંબા સમય પછી, તેણે તેમના કમળ જેવા પગની ધૂળીના સ્પર્શથી જન્મેલું સુખ મેળવ્યું.

તસ્ય શૈલસ્ય સૌન્દર્યં સહસ્રવદનૈરપિ ન શક્યં વિસ્તરાદ્વક્તું વર્ષકોટિશતૈરપિ

એ પર્વતનું સૌંદર્ય તો હજાર મોઢાં હોય તોય, કરોડો વર્ષો સુધી પણ, સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી શકાય તેમ નથી.

શક્યમપ્યસ્ય સૌન્દર્યં ન વર્ણયિતુમુત્સહે પર્વતાન્તરસૌન્દર્યં સાધારણવિધારણાત્

એ પર્વતના સૌંદર્યને વર્ણવી શકવું શક્ય હોય તોય, હું એનું વર્ણન કરવા અસમર્થ છું, કારણ કે બીજા પર્વતોનું સૌંદર્ય સામાન્ય અને સરખાવા જેવું છે.

ઇદન્તુ શક્યતે વક્તુમસ્મિન્પર્વતસુન્દરે ઋદ્ધ્યા કયાપિ સૌન્દર્યમીશ્વરાવાસયોગ્યતા

પણ એટલું તો કહી શકાય કે, આ સુંદર પર્વતમાં એવી સમૃદ્ધિ અને સૌંદર્ય છે કે તે ભગવાનના નિવાસ માટે યોગ્ય છે.

અત એવ હિ દેવેન દેવ્યાઃ પ્રિયચિકીર્ષયા અતીવ રમણીયોયં ગિરિરન્તઃપુરીકૃતઃ

એ જ કારણથી, દેવતાએ દેવીને પ્રસન્ન કરવા માટે આ ખૂબ જ મનમોહક પર્વતને પોતાનું આંતરમહલ બનાવ્યું છે.

મેખલાભૂમયસ્તસ્ય વિમલોપલપાદપાઃ શિવયોર્નિત્યસાન્નિધ્યાન્ન્યક્કુર્વંત્યખિલંજગત્

એ પર્વતની પાંદડી, શુદ્ધ પથ્થરો અને વૃક્ષોથી શોભિત છે, અને શિવ-પાર્વતીની સતત હાજરીથી આખા જગતને પછાડી દે છે.

પિતૃભ્યાં જગતો નિત્યં સ્નાનપાનોપયોગતઃ અવાપ્તપુણ્યસંસ્કારઃ પ્રસરદ્ભિરિતસ્તતઃ

દિવ્ય માતા-પિતાએ રોજ એ પર્વતના પાણીથી સ્નાન અને પીવાનું કરે છે, તેથી એ પર્વતને પવિત્રતા મળી છે અને તેનો પુણ્ય સર્વત્ર ફેલાય છે.

લઘુશીતલસંસ્પર્શૈરચ્છાચ્છૈર્નિર્ઝરામ્બુભિઃ અધિરાજ્યેન ચાદ્રીણામદ્રીરેષો ઽભિષિચ્યતે

એ પર્વતના ઝરણાના સ્વચ્છ અને ઠંડા પાણીના હળવા સ્પર્શથી, અને ઘીથી જેમ, એ પર્વત પર્વતોનો રાજા તરીકે અભિષેક પામે છે.

નિશાસુ શિખરપ્રાન્તર્વર્તિના સ શિલોચ્ચયઃ ચંદ્રેણાચલ સામ્રાજ્યચ્છત્રેણેવ વિરાજતે

રાતે, એ પર્વતની ઊંચી ચોટી પર ચાંદની શોભે છે, જાણે પર્વતોના રાજાશ્રયની છત્રી નીચે તેજસ્વી દેખાય છે.

સ શૈલશ્ચંચલીભૂતૈર્બાલૈશ્ચામરયોષિતામ્ સર્વપર્વતસામ્રાજ્યચામરૈરિવ વીજ્યતે

એ પર્વતને રમતાં યુવતીઓના હાથથી પંખા કરવામાં આવે છે, જાણે બધા પર્વતોના રાજાશ્રયના પંખાથી પંખાવાય છે.

પ્રાતરભ્યુદિતે ભાનૌ ભૂધરો રત્નભૂષિતઃ દર્પણે દેહસૌભાગ્યં દ્રષ્ટુકામ ઇવ સ્થિતઃ

સવારના સમયે, જ્યારે સૂર્ય ઉગે છે, રત્નોથી શોભિત પર્વત, જાણે પોતાનું સૌંદર્ય દર્પણમાં જોવા ઈચ્છે છે, એમ ઊભો રહે છે.

કૂજદ્વિહંગવાચાલૈર્વાતોદ્ધૃતલતાભુજૈઃ વિમુક્તપુષ્પૈઃ સતતં વ્યાલમ્બિમૃદુપલ્લવૈઃ

પક્ષીઓના કૂજન, પવનથી લહેરાતી વેલાઓ, સતત ખીલતાં ફૂલો અને લટકતાં કોમળ પાંદડાંથી પર્વત શોભે છે.

લતાપ્રતાનજટિલૈસ્તરુભિસ્તપસૈરિવ જયાશિષા સહાભ્યર્ચ્ય નિષેવ્યત ઇવાદ્રિરાટ્

વેલાઓથી ગૂંચવાયેલા વૃક્ષો, જાણે તપસ્વી હોય, એકસાથે વિજયની આશીર્વાદ આપતાં, પર્વત રાજાને પૂજા કરે છે.

અધોમુખૈરૂર્ધ્વમુખૈશ્શૃંગૈસ્તિર્યઙ્મુખૈસ્તથા પ્રપતન્નિવ પાતાલે ભૂપૃષ્ઠાદુત્પતન્નિવ

નીચે, ઉપર અને બાજુ તરફ વળેલી ચોટીઓથી, પર્વત જાણે પૃથ્વી પરથી પાતાળમાં પડતો હોય કે ઉડીને ઉપર જાય છે.

પરીતઃ સર્વતો દિક્ષુ ભ્રમન્નિવ વિહાયસિ પશ્યન્નિવ જગત્સર્વં નૃત્યન્નિવ નિરન્તરમ્

ચારે બાજુથી ઘેરાયેલો, પર્વત જાણે આકાશમાં ફરતો હોય, આખું જગત જોતો હોય અને સતત નૃત્ય કરતો હોય.

ગુહામુખૈઃ પ્રતિદિનં વ્યાત્તાસ્યો વિપુલોદરૈઃ અજીર્ણલાવણ્યતયા જૃંભમાણ ઇવાચલઃ

દરરોજ ગુફાના મોઢા ખુલ્લા અને વિશાળ ખાડાઓથી, પર્વત જાણે અતૃપ્ત સૌંદર્યથી જાંભાઈ લે છે.

ગ્રસન્નિવ જગત્સર્વં પિબન્નિવ પયોનિધિમ્ વમન્નિવ તમોન્તસ્થં માદ્યન્નિવ ખમમ્બુદૈઃ

પર્વત જાણે આખું જગત ગળી જાય છે, સમુદ્ર પી જાય છે, અંદરનો અંધકાર ઉલટી નાખે છે અને આકાશમાં વાદળો સાથે આનંદ કરે છે.

નિવાસ ભૂમયસ્તાસ્તા દર્પણપ્રતિમોદરાઃ તિરસ્કૃતાતપાસ્સ્નિગ્ધાશ્રમચ્છાયામહીરુહાઃ

એ પર્વતના નિવાસસ્થાન, દર્પણ જેવી પેટવાળા, ઘન વૃક્ષોની છાંયાથી ઢંકાયેલા છે, જ્યાં આશ્રમોની ઠંડકથી સુખદ શાંતિ મળે છે.

સરિત્સરસ્તડાગાદિસંપર્કશિશિરાનિલાઃ તત્ર તત્ર નિષણ્ણાભ્યાં શિવાભ્યાં સફલીકૃતાઃ

નદીઓ, સરોવર અને તળાવથી ઠંડા પવન, જ્યાં-જ્યાં શિવ અને પાર્વતી બેઠા હોય છે, ત્યાં-ત્યાં ફળદાયી બને છે.

તમિમં સર્વતઃ શ્રેષ્ઠં સ્મૃત્વા સામ્બસ્ત્રિયમ્બકઃ રૈભ્યાશ્રમસમીપસ્થશ્ચાન્તર્ધાનં ગતો યયૌ

શિવજી, ત્રણ આંખોવાળા, રૈભ્યના આશ્રમ પાસે હતા; તેમણે સર્વમાં શ્રેષ્ઠ એવા વ્યક્તિને યાદ કરીને, અદૃશ્ય થઈ ગયા અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

તત્રોદ્યાનમનુપ્રાપ્ય દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ રરામ રમણીયાસુ દેવ્યાન્તઃપુરભૂમિષુ

પછી મહેશ્વર દેવીએ સાથે ઉદ્યાનમાં પહોંચ્યા અને દેવીના આંતરમહેલના સુંદર સ્થળોમાં આનંદ કર્યો.

તથા ગતેષુ કાલેષુ પ્રવૃદ્ધાસુ પ્રજાસુ ચ દૈત્યૌ શુંભનિશુંભાખ્યૌ ભ્રાતરૌ સંબભૂવતુઃ

સમય પસાર થયો અને લોકો વધ્યા, ત્યારે શુંભ અને નિશુંભ નામના બે દૈત્ય ભાઈઓ જન્મ્યા.

તાભ્યાં તપો બલાદ્દત્તં બ્રહ્મણા પરમેષ્ટિના અવધ્યત્વં જગત્યસ્મિન્પુરુષૈરખિલૈરપિ

બ્રહ્માએ, તેમના તપસ્યાના બળથી, તેમને જગતમાં બધા પુરુષો દ્વારા અપરાજિત રહેવાનો આશીર્વાદ આપ્યો.

અયોનિજા તુ યા કન્યા હ્યંબિકાંશસમુદ્ભવા અજાતપુંસ્પર્શરતિરવિલંઘ્યપરાક્રમા

જે કન્યા ગર્ભમાંથી જન્મી નથી, અંબિકા ના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે, કોઈ પુરુષે સ્પર્શી નથી અને જેની શક્તિ અપરાજિત છે—

તયા તુ નૌ વધઃ સંખ્યે તસ્યાં કામાભિભૂતયોઃ ઇતિ ચાભ્યર્થિતો બ્રહ્મા તાભ્યામ્પ્રાહ તથાસ્ત્વિતિ

માત્ર એ કન્યાના પ્રત્યે કામથી overcome થઈને, અમારી યુદ્ધમાં મૃત્યુ થાય—એવું બંનેએ બ્રહ્માને વિનંતી કરી, અને બ્રહ્માએ કહ્યું, 'તેમ જ થાઓ.'