શિવપુરાણમ્

રે રે કેતક દુષ્ટસ્ત્વં શઠ દૂરમિતો વ્રજ મમાપિ પ્રેમ તે પુષ્પે મા ભૂત્પૂજાસ્વિતઃ પરમ્

રે કેતકા, તું દુષ્ટ અને કપટી છે—અહીંથી દૂર જા! મારા પૂજામાં તારા ફૂલનો ક્યારેય સમાવેશ ન થાય અને એ કદી શ્રેષ્ઠ ન ગણાય.

ઇત્યુક્તે તત્ર દેવેન કેતકં દેવજાતયઃ સર્વાનિ વારયામાસુસ્તત્પાર્શ્વાદન્યતસ્તદા

ભગવાને આવું કહ્યાના પછી, ત્યાં રહેલા બધા દેવતાઓએ કેતકાને ભગવાનની પાસે આવવાથી રોકી દીધો અને દૂર રાખ્યો.

નમસ્તે નાથ મે જન્મનિષ્ફલં ભવદાજ્ઞયા સફલં ક્રિયતાં તાત ક્ષમ્યતાં મમ કિલ્બિષમ્

હે નાથ, તમને વંદન! તમારી આજ્ઞાથી મારું જન્મ નિષ્ફળ થયું છે, હવે એ ફળદાયી કરો, હે પિતા. મારું પાપ માફ કરો.

જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં પાપં નાશયત્યેવ તે સ્મૃતિઃ તાદૃશે ત્વયિ દૃષ્ટે મે મિથ્યાદોષઃ કુતો ભવેત્

જ્ઞાન કે અજ્ઞાનથી થયેલું પાપ પણ તમારી સ્મૃતિથી નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે. તમને આવું જોતા, મારા પર ખોટો દોષ કેમ આવે?

તથા સ્તુતસ્તુ ભગવાન્કેતકેન સભાતલે ન મે ત્વદ્ધારણં યોગ્યં સત્યવાગહમીશ્વરઃ

કેટકાએ સભામાં ભગવાનની સ્તુતિ કરી ત્યારે ભગવાને કહ્યું: 'મારે તને ધારવું યોગ્ય નથી; હું સત્ય બોલનાર છું, હે ઈશ્વર.'

મદીયાસ્ત્વાં ધરિષ્યંઇ જન્મ તે સફલં તતઃ ત્વં વૈ વિતાનવ્યાજેન મમોપરિ ભવિષ્યસિ

પણ હું તને મારા તરીકે ધારું છું; તેથી તારો જન્મ સફળ થશે. છત્રીના બહાને તું મારા ઉપર રહેશે.

ઇત્યનુગૃહ્ય ભગવાન્કેતકં વિધિમાધવૌ વિરરાજ સભામધ્યે સર્વદેવૈરભિષ્ટુતઃ

આ રીતે ભગવાને કેતકાને કૃપા કરી, વિધિ અને માધવ સાથે સભાના મધ્યમાં સર્વે દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા તેજસ્વી થયા.

તત્રાંતરે તૌ ચ નાથં પ્રણમ્ય વિધિમાધવૌ બદ્ધાંજલિપુટૌ તૂષ્ણીં તસ્થતુર્દક્ષવામગૌ

એ દરમિયાન વિધિ અને માધવે ભગવાનને વંદન કરીને, બંને હાથ જોડીને, દક્ષિણ અને વામ બાજુએ મૌન ઊભા રહ્યા.

તત્ર સંસ્થાપ્ય તૌ દેવં સકુટુંબં વરાસને પૂજયામાસતુઃ પૂજ્યં પુણ્યૈઃ પુરુષવસ્તુભિઃ

ત્યાં, ભગવાન અને તેમના કુટુંબને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડીને, પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓથી તેમની પૂજા કરી.

પૌરુષં પ્રાકૃતં વસ્તુજ્ઞેયં દીર્ઘાલ્પકાલિકમ્ હારનૂપુરકેયૂરકિરીટમણિકુંડલૈઃ

પુરુષ સ્વરૂપે રહેલું કુદરતી તત્વ, લાંબા કે ટૂંકા સમય માટે, હાર, પાયલ, કંકણ, મુગટ, રત્ન અને કાનના કુંડળોથી શોભાયમાન છે.

યજ્ઞસૂત્રોત્તરીયસ્રક્ક્ષૌમમાલ્યાંગુલીયકૈઃ પુષ્પતાંબૂલકર્પૂરચંદનાગુરુલેપનૈઃ

યજ્ઞસૂત્ર, ઉપર પહેરવાનું વસ્ત્ર, ફૂલોની વણાવેલી વણ, રેશમી કપડા, ફૂલોની માળા, આંગળીમાં પહેરવાના વાળા અને ફૂલ, પાન, કપૂર, ચંદન તથા અગરુના સુગંધિત લપાણથી શણગારે છે.

ધૂપદીપસિતચ્છત્રવ્યજનધ્વજચામરૈઃ અન્યૈર્દિવ્યોપહારૈશ્ચ વાઙ્મનોતીતવૈભવૈઃ

ધૂપ, દીવો, સફેદ છત્ર, પંખા, ધ્વજ, ચામર અને બીજા દૈવી ભેટો સાથે, જેની મહિમા બોલી અને મનથી પણ ઉપર છે.

પતિયોગ્યૈઃ પશ્વલભ્યૈસ્તૌ સમર્ચયતાં પતિમ્ યદ્યચ્છ્રેષ્ઠતમં વસ્તુ પતિયોગ્યં હિતદ્ધ્વજે

જે વસ્તુઓ મનુષ્ય કે પશુઓ પાસેથી મળે અને ભગવાનને યોગ્ય હોય, એમાંથી શ્રેષ્ઠતમ વસ્તુથી ભગવાનનું પૂજન કરવું.

તદ્વસ્ત્વખિલમીશોપિ પારં પર્યચિકીર્ષયા સભ્યાનાં પ્રદદૌ હૃષ્ટઃ પૃથક્તત્ર યથાક્રમમ્

પરમેશ્વરે સર્વોત્તમ સ્થાન મેળવવાની ઈચ્છાથી, આનંદપૂર્વક એ બધું સભ્યજનને અલગ અલગ અને યોગ્ય ક્રમથી આપ્યું.

કોલાહલો મહાનાસીત્તત્ર તદ્વસ્તુ ગૃહ્ણતામ્ તત્રૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુભ્યાં ચાર્ચિતઃ શંકરઃ પુરા

જ્યારે એ વસ્તુઓ લેવા લાગ્યા, ત્યારે ત્યાં મોટો હોબાળો થયો; એ સ્થળે, પ્રાચીન સમયમાં, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુએ શંકરજીની પૂજા કરી હતી.

પ્રસન્નઃ પ્રાહ તૌ નમ્રૌ સસ્મિતં ભક્તિવર્ધનઃ તુષ્ટો ઽહમદ્ય વાં વત્સૌ પૂજયા ઽસ્મિન્મહાદિને

પ્રસન્ન થઈને, ભગવાને નમન કરનાર બંનેને સ્મિત સાથે, જે ભક્તિ વધારનાર હતું, કહ્યું: 'આ મહાન દિવસે, તમારી પૂજાથી હું આજે તૃપ્ત છું, પ્રિય વત્સો.'

દિનમેતત્તતઃ પુણ્યં ભવિષ્યતિ મહત્તરમ્ શિવરાત્રિરિતિ ખ્યાતા તિથિરેષા મમ પ્રિયા

આથી, આ દિવસ સર્વોપરી પવિત્ર બનશે; આ તિથિ, જે શિવરાત્રિ તરીકે જાણીતી છે, મને અત્યંત પ્રિય છે.

એતત્કાલે તુ યઃ કુર્યાત્પૂજાં મલ્લિંગબેરયોઃ કુર્યાત્તુ જગતઃ કૃત્યં સ્થિતિસર્ગાદિકં પુમાન્

આ સમયે, જે કોઈ ફૂલોની માળાવાળા લિંગની પૂજા કરે છે, તે જગતના તમામ કર્તવ્ય—પાલન, સર્જન વગેરે—સફળ કરે છે.

શિવરાત્રાવહોરાત્રં નિરાહારો જિતેંદ્રિયઃ અર્ચયેદ્વા યથાન્યાયં યથાબલમવંચકઃ

શિવરાત્રિના દિવસે અને રાત્રે, જે ઉપવાસ રાખે, ઇન્દ્રિયને વશમાં રાખે અને નિયમ પ્રમાણે તથા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નિષ્કપટપણે પૂજા કરે—

યત્ફલં મમ પૂજાયાં વર્ષમેકં નિરંતરમ્ તત્ફલં લભતે સદ્યઃ શિવરાત્રૌ મદર્ચનાત્

મારી એક વર્ષ સુધી સતત પૂજા કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ શિવરાત્રિના દિવસે મારી આરાધનાથી તરત જ મળે છે.

મદ્ધર્મવૃદ્ધિકાલો ઽયં ચંદ્રકાલ ઇવાંબુધેઃ પ્રતિષ્ઠાદ્યુત્સવો યત્ર મામકો મંગલાયનઃ

આ સમય મારા ધર્મના વૃદ્ધિનો છે, જેમ ચંદ્ર વધે છે તેમ; આ મારા પ્રતિષ્ઠાનો ઉત્સવ છે, જે મારા ભક્તો માટે શુભમય માર્ગ છે.

યત્પુનઃ સ્તંભરૂપેણ સ્વાવિરાસમહં પુરા સ કાલો માર્ગશીર્ષે તુ સ્યાદાર્દ્રા ઋક્ષમર્ભકૌ

ફરી, જ્યારે હું પ્રાચીનકાળે સ્તંભરૂપે પ્રગટ થયો હતો, એ સમય માર્ગશીર્ષ મહિનામાં, આરદ્રા નક્ષત્રના આરંભમાં આવે છે.

આર્દ્રાયાં માર્ગશીર્ષે તુ યઃ પશ્યેન્મામુમાસખમ્ મદ્બેરમપિ વા લિંગં સ ગુહાદપિ મે પ્રિયઃ

માર્ગશીર્ષ મહિનાની આરદ્રા નક્ષત્રમાં, જે મને ઉમા સાથે કે મારા પ્રતિમાને કે લિંગને જુએ છે, તે મને ગુહામાં છુપાયેલા ભક્ત કરતા પણ વધારે પ્રિય છે.

અલં દર્શનમાત્રેણ ફલં તસ્મિન્દિને શુભે અભ્યર્ચનં ચેદધિકં ફલં વાચામગોચરમ્

એ શુભ દિવસે માત્ર દર્શનથી જ ફળ મળે છે; અને જો પૂજા કરે, તો એ ફળ વાણીથી પણ વર્ણવી શકાય તેમ નથી.

રણરંગતલે ઽમુષ્મિન્યદહં લિંગવર્ષ્મણા જૃંભિતો લિંગવત્તસ્માલ્લિંગસ્થાનમિદં ભવેત્

જ્યારે હું યુદ્ધભૂમિ પર લિંગરૂપે પ્રગટ થયો, ત્યારે એ લિંગથી જ આ લિંગસ્થાનની સ્થાપના થઈ.

અનાદ્યંતમિદં સ્તંભમણુમાત્રં ભવિષ્યતિ દર્શનાર્થં હિ જગતાં પૂજનાર્થં હિ પુત્રકો

આ સ્તંભ અનાદિ અને અનંત છે, અને અણુ જેટલું નાનું રહેશે, જેથી જગત તેને જોઈ શકે અને પૂજા કરી શકે, હે વત્સ.

ભોગાવહમિદં લિંગં ભુક્તિં મુક્ત્યેકસાધનમ્ દર્શનસ્પર્શનધ્યાનાજ્જંતૂનાં જન્મમોચનમ્

આ લિંગ ભોગ આપે છે, ભોગ અને મોક્ષનું એકમાત્ર સાધન છે; તેના દર્શન, સ્પર્શ કે ધ્યાનથી જીવાત્માઓ જન્મથી મુક્ત થાય છે.

અનલાચલસંકાશં યદિદં લિંગમુત્થિતમ્ અરુણાચલમિત્યેવ તદિદં ખ્યાતિમેષ્યતિ

આ જે અગ્નિ જેવા પર્વત સમાન લિંગ ઊભું થયું છે, એ અરુણાચલ નામે પ્રસિદ્ધ થશે.

અત્ર તીર્થં ચ બહુધા ભવિષ્યતિ મહત્તરમ્ મુક્તિરપ્યત્ર જંતૂનાં વાસેન મરણેન ચ

અહીં અનેક મહાન તીર્થો થશે; અહીં રહેવાથી કે મૃત્યુ પામવાથી જીવાત્માઓને મોક્ષ મળે છે.