શિવપુરાણમ્

ઇચ્છન્નપિ સમુત્સ્રષ્ટું ન વિષ્ણુરભવત્ક્ષમઃ શ્વસન્નિવૈકમુદ્ધૃત્ય બાહું ચક્રસમન્વિતમ્

વિષ્ણુએ ચક્ર ફેંકવાની ઈચ્છા હોવા છતાં તે શક્યો નહીં; તે શ્વાસ લેતો, એક હાથમાં ચક્ર લઈને ઊભો રહ્યો.

અતિષ્ઠદલસો ભૂત્વા પાષાણ ઇવ નિશ્ચલઃ વિશરીરો યથાજીવો વિશૃઙ્ગો વા યથા વૃષઃ

તે થાકીને, પાશાણની જેમ અચળ અને નિષ્ક્રિય ઊભો રહ્યો, જાણે જીવ વગરનું શરીર કે શિંગ વગરનો વાઘ.

વિદંષ્ટ્રશ્ચ યથા સિંહસ્તથા વિષ્ણુરવસ્થિતઃ તં દૃષ્ટ્વા દુર્દશાપન્નં વિષ્ણુમિંદ્રાદયઃ સુરાઃ સમુન્નદ્ધા ગણેન્દ્રેણ મૃગેંદ્રેણેવ ગોવૃષાઃ

વિષ્ણુ સિંહની જેમ દાંત બતાવી ઊભો રહ્યો; તેને દુઃખદ સ્થિતિમાં જોઈને, ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ ગણેશ્વરથી પ્રેરાઈ, વાઘની જેમ સિંહ સામે દોડી આવ્યા.

પ્રગૃહીતાયુધા યૌદ્ધુંક્રુદ્ધાઃ સમુપતસ્થિરે તાન્દૃષ્ટ્વા સમરે ભદ્રઃક્ષુદ્રાનિવ હરિર્મૃગાન્

તેઓ ગુસ્સામાં, હથિયાર લઈને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ ભદ્ર સામે આવ્યા; ભદ્રએ તેમને યુદ્ધમાં જોઈને, હરિ જંગલના પ્રાણીઓની જેમ, તુચ્છ ગણ્યા.

સાક્ષાદ્રુદ્રતનુર્વીરો વરવીરગણાવૃતઃ અટ્ટહાસેન ઘોરેણ વ્યષ્ટં ભયદનિંદિતઃ

શૂરવીર, રુદ્રની જ સ્વરૂપમાં, શ્રેષ્ઠ શૂરવીરોની વચ્ચે, ભયાનક અટ્ટહાસ કર્યો અને નિર્ભય, અપરાજિત ઊભો રહ્યો.

તથા શતમખસ્યાપિ સવજ્રો દક્ષિણઃ કરઃ સિસૃક્ષોરેવ ઉદ્વજ્રશ્ચિત્રીકૃત ઇવાભવત્

એવી રીતે શતમુખનો જમણો હાથ, વજ્ર સાથે હોવા છતાં, જ્યારે તેણે પ્રહાર કરવાનો ઇરાદો કર્યો, ત્યારે વજ્રથી શોભાયમાન હોય તેમ દેખાયો.

અન્યેષામપિ સર્વેષાં સરક્તા અપિ બાહવઃ અલસાનામિવારંભાસ્તાદૃશાઃ પ્રતિયાંત્યુત

અન્ય બધા દેવોના હાથ, લોહીથી લથબથ હોવા છતાં, આળસુ લોકોના હાથ જેવી નિર્વળ અને નિરાશ દેખાઈ, તેમનો પ્રયત્ન આગળ વધતાં ધીમી પડતો ગયો.

એવં ભગવતા તેન વ્યાહતાશેષવૈભવાત્ અમરાઃ સમરે તસ્ય પુરતઃ સ્થાતુમક્ષમાઃ

એ રીતે ભગવાને તેમનો આખો વૈભવ નષ્ટ કરી દીધો, અને યુદ્ધમાં અમર દેવો તેની સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં.

સ્તબ્ધૈરવયવૈરેવ દુદ્રુવુર્ભયવિહ્વલાઃ સ્થિતિં ચ ચક્રિરે યુદ્ધે વીરતેજોભયાકુલાઃ

ભયથી અચળ અંગો સાથે, તેઓ ભાગી ગયા; યુદ્ધમાં વીરતા અને તેજથી ઘેરાઈ, તેઓએ સ્થિર થવાનો પ્રયાસ કર્યો.

વિદ્રુતાંસ્ત્રિદશાન્વીરાન્વીરભદ્રો મહાભુજઃ વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈર્મઘો વર્ષૈરિવાચલાન્

મહાબળવાન વીરભદ્રે, ભાગતા દેવોને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા, જેમ મેઘરાજ પર્વતો પર વરસાદ વરસાવે છે.

બહવસ્તસ્ય વીરસ્ય બાહવઃ પરિઘોપમાઃ શસ્ત્રૈશ્ચકાશિરે દીપ્તૈઃ સાગ્નિજ્વાલા ઇવોરગાઃ

એ વીરના અનેક હાથ, લોખંડના ગદાની જેમ, તેજસ્વી શસ્ત્રોથી ઝળહળતા હતા, આગની જ્વાળાથી શોભતા સાપની જેમ.

અસ્ત્રશસ્ત્રાણ્યનેકાનિસવીરો વિસૃજન્બભૌ વિસૃજન્સર્વભૂતાનિ યથાદૌ વિશ્વસંભવઃ

અનેક શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર છોડતા, એ વીર ઝળહળતો હતો, જેમ સૃષ્ટિના આરંભમાં સર્વ જીવોને ઉત્પન્ન કરનાર પ્રકાશિત થયો હતો.

યથા રશ્મિભિરાદિત્યઃ પ્રચ્છાદયતિ મેદિનીમ્ તથા વીરઃ ક્ષણાદેવ શરૈઃ પ્રાચ્છાદયદ્દિશઃ

જેમ سورج પોતાના કિરણોથી પૃથ્વીને ઢાંકે છે, તેમ વીરે એક ક્ષણમાં પોતાના બાણોથી દિશાઓને ઢાંકી દીધી.

ખમંડલે ગણેન્દ્રસ્ય શરાઃ કનકભૂષિતાઃ ઉત્પતંતસ્તડિદ્રૂપૈરુપમાનપદં યયુઃ

ગણપતિના સોનાથી શોભાયેલા બાણો આકાશમાં વીજળી જેવી ઝળહળતા, અને વીજળીના ઝાંખા જેવી ઉપમા પામ્યા.

મહાંતસ્તે સુરગણાન્ મંડૂકાનિવડુંડુભાઃ પ્રાણૈર્વિયોજયામાસુઃ પપુશ્ચ રુધિરાસવમ્

મહાન વીરોએ દેવોને તેમના પ્રાણોથી અલગ કરી દીધા, જેમ ઢોલથી બગાડાયેલા દેડકા, અને લોહીનો રસ પી લીધો.

નિકૃત્તબાહવઃ કેચિત્કેચિલ્લૂનવરાનનાઃ પાર્શ્વે વિદારિતાઃ કેચિન્નિપેતુરમરા ભુવિ

કેટલાંકના હાથ કપાઈ ગયા, કેટલાંકના ચહેરા ફાટ્યા, કેટલાંકના બાજુઓ ફાટ્યા; આમ અમર દેવો પૃથ્વી પર પડી ગયા.

વિશિખોન્મથિતૈર્ગાત્રૈર્બહુભિશ્છિન્નસન્ધિભિઃ વિવૃત્તનયનાઃ કેચિન્નિપેતુર્ભૂતલે મૃતાઃ ગાં પ્રવેષ્ટુમિવેચ્છંતઃ ખં ગંતુમિવ લિપ્સવઃ

બાણોથી છિદ્ર થયેલા, સાંધા તૂટી ગયેલા, આંખો ઉપર વળી ગયેલી, કેટલાંક મૃતદેહ પૃથ્વી પર પડ્યા, કોઈ પૃથ્વીમાં પ્રવેશવાની ઈચ્છા રાખતા, કોઈ આકાશમાં જવા ઇચ્છતા.

અલબ્ધાત્મનિરોધાનાં વ્યલીયંતઃ પરસ્પરમ્ ભૂમૌ કેચિત્પ્રવિવિશુઃ પર્વતાનાં ગુહાઃ પરે

આત્મનિયંત્રણ ન રાખી શકતા, કેટલાંક પરસ્પર મળીને ઓગળી ગયા; કેટલાંક પૃથ્વી પર પર્વતોની ગુફામાં પ્રવેશ્યા.

અપરે જગ્મુરાકાશં પરે ચ વિવિશુર્જલમ્ તથા સંછિન્નસર્વાંગૈસ્સ વીરસ્ત્રિદશૈર્બભૌ

બીજાં આકાશમાં ગયા, બીજાં જળમાં પ્રવેશ્યા; એ રીતે વીર દેવોમાં ઝળહળતો રહ્યો, જ્યારે બધા અંગો કપાઈ ગયા.

પરિગ્રસ્તપ્રજાવર્ગો ભગવાનિવ ભૈરવઃ દગ્ધત્રિપુરસંવ્યૂહસ્ત્રિપુરારિર્યથાભવત્

ભયરવ ભગવાન, પોતાના સમૂહ સાથે, જેમ ત્રિપુરનો નાશક થયો હતો, તેમ અનેક જીવોને ભક્ષી લેતા એ જ રીતે દેખાયો.

એવં દેવબલં સર્વં દીનં બીભત્સદર્શનમ્ ગણેશ્વરસમુત્પન્નં કૃપણં વપુરાદદે

એ રીતે દેવોની આખી સેના, દુઃખી અને ભયાનક દેખાતી, ગણપતિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી, દયનીય રૂપ ધારણ કરી.

તદા ત્રિદશવીરાણામસૃક્સલિલવાહિની પ્રાવર્તત નદી ઘોરા પ્રાણિનાં ભયશંસિની

પછી દેવોના વીરોથી, ભયજનક લોહીની નદી વહેવા લાગી, જે જીવોને ભયનું સંકેત આપતી હતી.

રુધિરેણ પરિક્લિન્ના યજ્ઞભૂમિસ્તદા બભૌ રક્તાર્દ્રવસના શ્યામા હતશુંભેવ કૈશિકી

યજ્ઞભૂમિ લોહીથી ભીંજાઈ, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી, અંધારી અને શોભા વિનાની, કૈશિકી જેવી દેખાઈ.

તસ્મિન્મહતિ સંવૃત્તે સમરે ભૃશદારુણે ભયેનેવ પરિત્રસ્તા પ્રચચાલ વસુન્ધરા

જ્યારે એ મહા અને અત્યંત ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, ત્યારે ધરતી પણ ભયથી કાંપતી હતી.

મહોર્મિકલિલાવર્તશ્ચુક્ષુભે ચ મહોદધિઃ પેતુશ્ચોલ્કા મહોત્પાતાઃ શાખાશ્ચ મુમુચુર્દ્રુમાઃ

મહાસાગર ઉંચી લહેરો અને વાવાઝોડા સાથે ઉથલ્યો; અગ્નિ જેવા ઉલ્કાઓ પડ્યા, અને વૃક્ષોએ પોતાની શાખાઓ છોડી દીધી.

અપ્રસન્ના દિશઃ સર્વાઃ પવનશ્ચાશિવો વવૌ અહો વિધિવિપર્યાસસ્ત્વશ્વમેધોયમધ્વરઃ યજમાનસ્સ્વયં દક્ષૌ બ્રહ્મપુત્રપ્રજાપતિઃ

બધી દિશાઓ અશુભ બની ગઈ, અને અશાંતિ ભરેલો પવન ફૂંકાયો; અરે, આ તો નિયમનો ઉલટાવ છે—આ ઘોડા યજ્ઞ યોગ્ય નથી, ભલે યજમાન બ્રહ્માના પુત્ર દક્ષ છે.

ધર્માદયસ્સદસ્યાશ્ચ રક્ષિતા ગરુડધ્વજઃ ભાગાંશ્ચ પ્રતિગૃહ્ણંતિ સાક્ષાદિંદ્રાદયઃ સુરાઃ

ધર્મ અને સભાના સભ્યોનું રક્ષણ ગરુડધારી ભગવાને કર્યું, અને ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓએ પોતાના ભાગ સીધા પ્રાપ્ત કર્યા.

તથાપિ યજમાનસ્ય યજ્ઞસ્ય ચ સહર્ત્વિજઃ સદ્ય એવ શિરશ્છેદસ્સાધુ સંપદ્યતે ફલમ્

છતાંય, યજમાન અને યજ્ઞ સાથે રહેલા પંડિતો માટે, તરત જ શિરછેદ થવું એ અયોગ્ય પરિણામ બન્યું.

તસ્માન્નાવેદનિર્દિષ્ટં ન ચેશ્વરબહિષ્કૃતમ્

અત્યારે, જે વેદમાં નિર્દેશિત નથી અને ભગવાને મંજૂર કર્યું નથી, એ કરવું જોઈએ નહીં.