શિવપુરાણમ્

પિતા તવોત્સૃષ્ટવિભૂષણાંબરસ્રગુત્તરીયામલકેશસંહતિઃ પ્રવાતરંભેવ લતેવ ચંચલઃ પપાત વૈ ભૈરવપાદપંકજે

તારા પિતા, પોતાના આભૂષણ, વસ્ત્ર, માળા, ઉપરની ઓઢણી અને જટાઓ છોડી, વાવાઝોડાની શરૂઆતમાં લતાની જેમ ડગમગતા, ભૈરવનાં કમળ જેવા પગે પડી ગયા.

તાવદ્વિધિં તાત દિદૃક્ષુરચ્યુતઃ કૃપાલુરસ્મત્પતિપાદપલ્લવમ્ નિષિચ્ય બાષ્પૈરવદત્કૃતાંજલિર્યથા શિશુઃ સ્વં પિતરં કલાક્ષરમ્

ત્યારે, નિયમ જોવા માટે ઉત્સુક અને દયાળુ અચ્યૂતએ આપણા સ્વામીના કમળ જેવી પગની ધૂળી પોતાના માથે મૂકી, હાથ જોડીને અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવીને, બાળક જેવું પિતાને બોલે તેમ, તૂટક શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરી.

ત્વયા પ્રયત્નેન પુરા હિ દત્તં યદસ્ય પઞ્ચાનનમીશચિહ્નમ્ તસ્માત્ક્ષમસ્વાદ્યમનુગ્રહાર્હં કુરુ પ્રસાદં વિધયે હ્યમુષ્મૈ

હે પ્રભુ, તમે જે મહેનતથી ક્યારેક પાંચમુખી ચિહ્ન, ઈશ્વરપદનું લક્ષણ આપ્યું હતું, એના કારણે તેને માફ કરો; એ તમારી કૃપા લાયક છે. નિયમ માટે એ પર દયા બતાવો.

ઇત્યર્થિતો ઽચ્યુતેનેશસ્તુષ્ટઃ સુરગણાંગણે નિવર્તયામાસ તદા ભૈરવં બ્રહ્મદંડતઃ

આ રીતે અચ્યૂતએ વિનંતી કરતાં, ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને દેવોના સભામાં ભૈરવને બ્રહ્મદંડથી મુક્ત કર્યો.

અથાહ દેવઃ કિતવં વિધિં વિગતકંધરમ્ બ્રહ્મંસ્ત્વમર્હણાકાંક્ષી શઠમીશત્વમાસ્થિતઃ

પછી ભગવાને માથા વિના રહેલા કપટી વિધિને કહ્યું: 'હે બ્રહ્મા, તું પૂજા મેળવવાની ઇચ્છા રાખે છે, કપટથી ઈશ્વરપદ ધારણ કર્યું છે.'

નાતસ્તે સત્કૃતિર્લોકે ભૂયાત્સ્થાનોત્સવાદિકમ્ સ્વામિન્પ્રસીદાદ્ય મહાવિભૂતે મન્યે વરં વરદ મે શિરસઃ પ્રમોક્ષમ્

હવે તને દુનિયામાં ક્યારેય સન્માન, પદ, ઉત્સવ વગેરે ના મળે. હે મહાવિભૂતિ સ્વામી, કૃપા કરો; મને તો માત્ર માથું મુક્ત થાય એ જ વરદાન જોઈએ છે.

નમસ્તુભ્યં ભગવતે બંધવે વિશ્વયોનયે સહિષ્ણવે સર્વદોષાણાં શંભવે શૈલધન્વને

હું તમને વંદન કરું છું, હે ભગવાન, જગતના મૂળ, સહનશીલ, સર્વ દોષો દૂર કરનાર શંભુ, પર્વતધનુષ ધારણ કરનાર.

અરાજભયમેતદ્વૈ જગત્સર્વં ન શિષ્યતિ તતસ્ત્વં જહિ દંડાર્હં વહ લોકધુરં શિશો

રાજા વિના આ આખું જગત ભયથી ટકી શકતું નથી; તેથી જે દંડ લાયક છે તેને દંડ આપો અને જગતનું ભાર તમારા પર લો, હે બાળક.

વરં દદામિ તે તત્ર ગૃહાણ દુર્લભં પરમ્ વૈતાનિકેષુ ગૃહ્યેષુ યજ્ઞે ચ ભવાન્ ગુરુઃ

હું તને એક દુર્લભ અને શ્રેષ્ઠ વરદાન આપું છું: બધા વૈતાનિક અને ઘરગથ્થુ યજ્ઞોમાં તું ગુરુ રહેશે.

નિષ્ફલસ્ત્વદૃતે યજ્ઞઃ સાંગશ્ચ સહદક્ષિણઃ અથાહ દેવઃ કિતવં કેતકં કૂટસાક્ષિણમ્

તારા વિના, યજ્ઞ—even બધાં અંગો અને દક્ષિણાથી—even નિષ્ફળ રહે છે. પછી ભગવાને કપટી કેતકાને, ખોટા સાક્ષીને કહ્યું.

રે રે કેતક દુષ્ટસ્ત્વં શઠ દૂરમિતો વ્રજ મમાપિ પ્રેમ તે પુષ્પે મા ભૂત્પૂજાસ્વિતઃ પરમ્

રે કેતકા, તું દુષ્ટ અને કપટી છે—અહીંથી દૂર જા! મારા પૂજામાં તારા ફૂલનો ક્યારેય સમાવેશ ન થાય અને એ કદી શ્રેષ્ઠ ન ગણાય.

ઇત્યુક્તે તત્ર દેવેન કેતકં દેવજાતયઃ સર્વાનિ વારયામાસુસ્તત્પાર્શ્વાદન્યતસ્તદા

ભગવાને આવું કહ્યાના પછી, ત્યાં રહેલા બધા દેવતાઓએ કેતકાને ભગવાનની પાસે આવવાથી રોકી દીધો અને દૂર રાખ્યો.

નમસ્તે નાથ મે જન્મનિષ્ફલં ભવદાજ્ઞયા સફલં ક્રિયતાં તાત ક્ષમ્યતાં મમ કિલ્બિષમ્

હે નાથ, તમને વંદન! તમારી આજ્ઞાથી મારું જન્મ નિષ્ફળ થયું છે, હવે એ ફળદાયી કરો, હે પિતા. મારું પાપ માફ કરો.

જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં પાપં નાશયત્યેવ તે સ્મૃતિઃ તાદૃશે ત્વયિ દૃષ્ટે મે મિથ્યાદોષઃ કુતો ભવેત્

જ્ઞાન કે અજ્ઞાનથી થયેલું પાપ પણ તમારી સ્મૃતિથી નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે. તમને આવું જોતા, મારા પર ખોટો દોષ કેમ આવે?

તથા સ્તુતસ્તુ ભગવાન્કેતકેન સભાતલે ન મે ત્વદ્ધારણં યોગ્યં સત્યવાગહમીશ્વરઃ

કેટકાએ સભામાં ભગવાનની સ્તુતિ કરી ત્યારે ભગવાને કહ્યું: 'મારે તને ધારવું યોગ્ય નથી; હું સત્ય બોલનાર છું, હે ઈશ્વર.'

મદીયાસ્ત્વાં ધરિષ્યંઇ જન્મ તે સફલં તતઃ ત્વં વૈ વિતાનવ્યાજેન મમોપરિ ભવિષ્યસિ

પણ હું તને મારા તરીકે ધારું છું; તેથી તારો જન્મ સફળ થશે. છત્રીના બહાને તું મારા ઉપર રહેશે.

ઇત્યનુગૃહ્ય ભગવાન્કેતકં વિધિમાધવૌ વિરરાજ સભામધ્યે સર્વદેવૈરભિષ્ટુતઃ

આ રીતે ભગવાને કેતકાને કૃપા કરી, વિધિ અને માધવ સાથે સભાના મધ્યમાં સર્વે દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા તેજસ્વી થયા.

તત્રાંતરે તૌ ચ નાથં પ્રણમ્ય વિધિમાધવૌ બદ્ધાંજલિપુટૌ તૂષ્ણીં તસ્થતુર્દક્ષવામગૌ

એ દરમિયાન વિધિ અને માધવે ભગવાનને વંદન કરીને, બંને હાથ જોડીને, દક્ષિણ અને વામ બાજુએ મૌન ઊભા રહ્યા.

તત્ર સંસ્થાપ્ય તૌ દેવં સકુટુંબં વરાસને પૂજયામાસતુઃ પૂજ્યં પુણ્યૈઃ પુરુષવસ્તુભિઃ

ત્યાં, ભગવાન અને તેમના કુટુંબને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડીને, પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓથી તેમની પૂજા કરી.

પૌરુષં પ્રાકૃતં વસ્તુજ્ઞેયં દીર્ઘાલ્પકાલિકમ્ હારનૂપુરકેયૂરકિરીટમણિકુંડલૈઃ

પુરુષ સ્વરૂપે રહેલું કુદરતી તત્વ, લાંબા કે ટૂંકા સમય માટે, હાર, પાયલ, કંકણ, મુગટ, રત્ન અને કાનના કુંડળોથી શોભાયમાન છે.

યજ્ઞસૂત્રોત્તરીયસ્રક્ક્ષૌમમાલ્યાંગુલીયકૈઃ પુષ્પતાંબૂલકર્પૂરચંદનાગુરુલેપનૈઃ

યજ્ઞસૂત્ર, ઉપર પહેરવાનું વસ્ત્ર, ફૂલોની વણાવેલી વણ, રેશમી કપડા, ફૂલોની માળા, આંગળીમાં પહેરવાના વાળા અને ફૂલ, પાન, કપૂર, ચંદન તથા અગરુના સુગંધિત લપાણથી શણગારે છે.

ધૂપદીપસિતચ્છત્રવ્યજનધ્વજચામરૈઃ અન્યૈર્દિવ્યોપહારૈશ્ચ વાઙ્મનોતીતવૈભવૈઃ

ધૂપ, દીવો, સફેદ છત્ર, પંખા, ધ્વજ, ચામર અને બીજા દૈવી ભેટો સાથે, જેની મહિમા બોલી અને મનથી પણ ઉપર છે.

પતિયોગ્યૈઃ પશ્વલભ્યૈસ્તૌ સમર્ચયતાં પતિમ્ યદ્યચ્છ્રેષ્ઠતમં વસ્તુ પતિયોગ્યં હિતદ્ધ્વજે

જે વસ્તુઓ મનુષ્ય કે પશુઓ પાસેથી મળે અને ભગવાનને યોગ્ય હોય, એમાંથી શ્રેષ્ઠતમ વસ્તુથી ભગવાનનું પૂજન કરવું.

તદ્વસ્ત્વખિલમીશોપિ પારં પર્યચિકીર્ષયા સભ્યાનાં પ્રદદૌ હૃષ્ટઃ પૃથક્તત્ર યથાક્રમમ્

પરમેશ્વરે સર્વોત્તમ સ્થાન મેળવવાની ઈચ્છાથી, આનંદપૂર્વક એ બધું સભ્યજનને અલગ અલગ અને યોગ્ય ક્રમથી આપ્યું.

કોલાહલો મહાનાસીત્તત્ર તદ્વસ્તુ ગૃહ્ણતામ્ તત્રૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુભ્યાં ચાર્ચિતઃ શંકરઃ પુરા

જ્યારે એ વસ્તુઓ લેવા લાગ્યા, ત્યારે ત્યાં મોટો હોબાળો થયો; એ સ્થળે, પ્રાચીન સમયમાં, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુએ શંકરજીની પૂજા કરી હતી.

પ્રસન્નઃ પ્રાહ તૌ નમ્રૌ સસ્મિતં ભક્તિવર્ધનઃ તુષ્ટો ઽહમદ્ય વાં વત્સૌ પૂજયા ઽસ્મિન્મહાદિને

પ્રસન્ન થઈને, ભગવાને નમન કરનાર બંનેને સ્મિત સાથે, જે ભક્તિ વધારનાર હતું, કહ્યું: 'આ મહાન દિવસે, તમારી પૂજાથી હું આજે તૃપ્ત છું, પ્રિય વત્સો.'

દિનમેતત્તતઃ પુણ્યં ભવિષ્યતિ મહત્તરમ્ શિવરાત્રિરિતિ ખ્યાતા તિથિરેષા મમ પ્રિયા

આથી, આ દિવસ સર્વોપરી પવિત્ર બનશે; આ તિથિ, જે શિવરાત્રિ તરીકે જાણીતી છે, મને અત્યંત પ્રિય છે.

એતત્કાલે તુ યઃ કુર્યાત્પૂજાં મલ્લિંગબેરયોઃ કુર્યાત્તુ જગતઃ કૃત્યં સ્થિતિસર્ગાદિકં પુમાન્

આ સમયે, જે કોઈ ફૂલોની માળાવાળા લિંગની પૂજા કરે છે, તે જગતના તમામ કર્તવ્ય—પાલન, સર્જન વગેરે—સફળ કરે છે.

શિવરાત્રાવહોરાત્રં નિરાહારો જિતેંદ્રિયઃ અર્ચયેદ્વા યથાન્યાયં યથાબલમવંચકઃ

શિવરાત્રિના દિવસે અને રાત્રે, જે ઉપવાસ રાખે, ઇન્દ્રિયને વશમાં રાખે અને નિયમ પ્રમાણે તથા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નિષ્કપટપણે પૂજા કરે—