શિવપુરાણમ્

તતો વિષ્ણુપ્રધાનાનાં સુરાણામમિતૌજસામ્ દદર્શ ચ મહત્સત્રં ચિત્રધ્વજપરિચ્છદમ્

ત્યાં તેણે અપરિમિત શક્તિ ધરાવતા દેવતાઓનો વિશાળ યજ્ઞ જોયો, જેનું નેતૃત્વ વિષ્ણુ કરી રહ્યા હતા અને જે સુંદર ધ્વજોથી શોભિત હતો.

સુદર્ભઋતુસંસ્તીર્ણં સુસમિદ્ધહુતાશનમ્ કાંચનૈર્યજ્ઞભાંડૈશ્ચ ભ્રાજિષ્ણુભિરલંકૃતમ્

યજ્ઞસ્થળ શુદ્ધ દર્ભ અને ઋતુ અનુસારના દાનોથી છવાયેલું હતું, અગ્નિ સારી રીતે પ્રગટાવવામાં આવ્યો હતો અને તેજસ્વી સોનાના પાત્રોથી શોભાયમાન હતું.

ઋષિભિર્યજ્ઞપટુભિર્યથાવત્કર્મકર્તૃભિઃ વિધિના વેદદૃષ્ટેન સ્વનુષ્ઠિતબહુક્રમમ્

ત્યાં યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ણાત ઋષિઓ ઉપસ્થિત હતા, તેઓએ વેદોમાં જણાવ્યા મુજબ તમામ વિધિઓ યોગ્ય રીતે કરી રહ્યા હતા.

દેવાંગનાસહસ્રાઢ્યમપ્સરોગણસેવિતમ્ વેણુવીણારવૈર્જુષ્ટં વેદઘોષૈશ્ચ બૃંહિતમ્

તે સ્થળે હજારો દેવાંગનાઓ અને અપ્સરાઓ હાજર હતી, વાંસળી અને વીણાના મધુર સ્વરો સાથે વેદના ઘોષથી આખું યજ્ઞસ્થળ ગુંજી ઉઠ્યું હતું.

દૃષ્ટ્વા દક્ષાધ્વરે વીરો વીરભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ સિંહનાદં તદા ચક્રે ગંભીરો જલદો યથા

દક્ષના યજ્ઞને જોઈને પરાક્રમી અને વીર એવા વીરભદ્રે ગાંભીર્યભર્યો સિંહનાદ કર્યો, જે વીજળીના ગર્જનાથી પણ ઊંડો હતો.

તતઃ કિલકિલાશબ્દ આકાશં પૂરયન્નિવ ગણેશ્વરૈઃ કૃતો જજ્ઞે મહાન્ન્યક્કૃતસાગરઃ

પછી ગણપતિઓએ એવો ઉગ્ર અવાજ કર્યો કે જાણે આખું આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું હોય, એ અવાજે તો દરિયાને પણ ઓગાળી નાખ્યો.

તેન શબ્દેન મહતાઃ ગ્રસ્તા સર્વેદિવૌકસઃ દુદ્રુવુઃ પરિતો ભીતાઃ સ્રસ્તવસ્ત્રવિભૂષણાઃ

એ મહાન અવાજથી સ્વર્ગના બધા દેવતાઓ ભયથી કંપી ઉઠ્યા અને તેમના વસ્ત્રો અને આભૂષણો છૂટી જતા, દિશા દિશામાં ભાગી ગયા.

કિંસ્વિદ્ભગ્નો મહામેરુઃ કિંસ્વિત્સંદીર્યતે મહી કિમિદં કિમિદં વેતિ જજલ્પુસ્ત્રિદશા ભૃશમ્

દેવતાઓ ભયભીત થઈને બોલી ઉઠ્યા: 'શું મહામેરુ પર્વત તૂટી પડ્યો છે? શું ધરતી ફાટી રહી છે? આ શું છે, શું થઈ રહ્યું છે?'

મૃગેન્દ્રાણાં યથા નાદં ગજેંદ્રા ગહને વને શ્રુત્વા તથાવિધં કેચિત્તત્યજુર્જીવિતં ભયાત્

જેમ જંગલમાં સિંહના ગર્જનાથી હાથીઓ ડરી જાય છે, તેમ એ અવાજ સાંભળી કેટલાકે તો ભયથી પોતાનું પ્રાણ પણ ત્યજી દીધું.

પર્વતાશ્ચ વ્યશીર્યંત ચકમ્પે ચ વસુંધરા મરુતશ્ચ વ્યઘૂર્ણંત ચુક્ષુભે મકરાલયઃ

પર્વતો તૂટી પડ્યા, ધરતી કંપી ઉઠી, પવન ઉગ્ર રીતે ફૂંકાવા લાગ્યા અને સમુદ્ર પણ ઉથલપાથલ થઈ ગયો.

અગ્નયો નૈવ દીપ્યંતે ન ચ દીપ્યતિ ભાસ્કરઃ ગ્રહાશ્ચ ન પ્રકાશંતે નક્ષત્રાણિ ચ તારકાઃ

અગ્નિ પ્રગટતો નહોતો, સૂર્ય પ્રકાશતો નહોતો, ગ્રહો અને તારાઓ પણ પ્રકાશ આપતા નહોતા.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ યજ્ઞવાટં તદુજ્જ્વલમ્ સંપ્રાપ ભગવાન્ભદ્રો ભદ્રૈશ્ચ સહ ભદ્રયા

એ જ સમયે, ભદ્ર અને તેની ભદ્રા સાથે ભદ્રવૃંદવાળા ભગવાન વીરભદ્ર તેજસ્વી યજ્ઞવાટમાં આવી પહોંચ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા ભીતભીતો ઽપિ દક્ષો દૃઢ ઇવ સ્થિતઃ ક્રુદ્ધવદ્વચનં પ્રાહ કો ભવાન્ કિમિહેચ્છસિ

તેણે જોયું ત્યારે દક્ષ, ભયથી ભરેલો હોવા છતાં, દૃઢતાપૂર્વક ઊભો રહ્યો અને ગુસ્સા દર્શાવતો બોલ્યો: 'તુ કોણ છે? અહીં શું ઈચ્છે છે?'

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દક્ષસ્ય ચ દુરાત્મનઃ વીરભદ્રો મહાતેજા મેઘસંભીરનિસ્સ્વનઃ

દુષ્ટ મનવાળો દક્ષ એના શબ્દો સાંભળી, મેઘના ગર્જનાની જેમ ઊંડા અવાજવાળા મહાતેજસ્વી વીરભદ્રે જવાબ આપ્યો.

સ્મયન્નિવ તમાલોક્ય દક્ષં દેવાશ્ચ ઋત્વિજઃ અર્થગર્ભમસંભ્રાન્તમવોચદુચિતં વચઃ

દેવતાઓ અને ઋત્વિજો સામે, વીરભદ્રે દક્ષને જોઈને હળવી સ્મિત સાથે સ્પષ્ટ અને અર્થસભર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.

વયં હ્યનુચરાઃ સર્વે શર્વસ્યામિતતેજસઃ ભાગાભિલિપ્સયા પ્રાપ્તા ભાગો નસ્સંપ્રદીયતામ્

'અમે બધા અનંત તેજવાળા શર્વના સેવકો છીએ, ભાગ મેળવવાની ઈચ્છાથી અહીં આવ્યા છીએ; અમારો ભાગ આપો.'

અથ ચેદધ્વરે ઽસ્માકં ન ભાગઃ પરિકલ્પિતઃ કથ્યતાં કારણં તત્ર યુધ્યતાં વા મયામરૈઃ

'જો આ યજ્ઞમાં અમારો ભાગ નક્કી કર્યો નથી, તો કારણ જણાવો; નહિંતર હું અહીં અમરદેવો સાથે યુદ્ધ કરવા તૈયાર છું.'

ઇત્યુક્તાસ્તે ગણેંદ્રેણ દેવા દક્ષપુરોગમાઃ ઊચુર્મન્ત્રાઃ પ્રમાણં નો ન વયં પ્રભવસ્ત્વિતિ

ગણોના સ્વામી દ્વારા આમ કહ્યાનું સાંભળીને, દક્ષ વડે આગેવાની કરાતા બધા દેવોએ કહ્યું: 'અમારા માટે મંત્રો જ આધાર છે; અમારે પોતે કોઈ શક્તિ નથી.'

મન્ત્રા ઊચુસ્સુરા યૂયં મોહોપહતચેતસઃ યેન પ્રથમભાગાર્હં ન યજધ્વં મહેશ્વરમ્

મંત્રોએ કહ્યું: 'દેવો, તમારું મન મોહથી ઘેરાઈ ગયું છે, એટલે તમે મહેશ્વરને, જે પ્રથમ ભાગને લાયક છે, પૂજા કરતા નથી.'

મંત્રોક્તા અપિ તે દેવાઃ સર્વે સંમૂઢચેતસઃ ભદ્રાય ન દદુર્ભાગં તત્પ્રહાણમભીપ્સવઃ

મંત્રોએ સમજાવ્યા છતાં પણ, બધા દેવો મૂંઝાયેલા મનથી, શુભ માટે ભાગ આપ્યો નહીં, કારણ કે તેઓ એ ભાગને ત્યાગવા ઇચ્છતા હતા.

યદા તથ્યં ચ પથ્યં ચ સ્વવાક્યં તદ્વૃથા ઽભવત્ તદા તતો યયુર્મંદા બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્

જ્યારે તેમનાં પોતાના સચ્ચા અને યોગ્ય શબ્દો પણ વ્યર્થ થઈ ગયા, ત્યારે એ મૂર્ખો સનાતન બ્રહ્મલોક તરફ ચાલ્યા ગયા.

અથોવાચ ગણાધ્યક્ષો દેવાન્વિષ્ણુપુરોગમાન્ મન્ત્રાઃ પ્રમાણં ન કૃતા યુષ્માભિર્બલગર્વિતૈઃ

પછી ગણાધ્યક્ષે, વિષ્ણુ વડે આગેવાની કરાતા દેવોને કહ્યું: 'તમારે તમારી શક્તિના અભિમાનમાં મંત્રોને માન આપ્યા નથી.'

યસ્માદસ્મિન્ મખે દેવૈરિત્થં વયમસત્કૃતાઃ તસ્માદ્વો જીવિતૈસ્સાર્ધમપનેષ્યામિ ગર્વિતમ્

આ યજ્ઞમાં દેવોએ અમારો અપમાન કર્યો છે, તેથી હવે હું તમારા જીવન સાથે સાથે તમારો અભિમાન પણ દૂર કરી દઈશ.

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ ક્રુદ્ધો વ્યદહન્નેત્રવહ્નિના યક્ષવાટં મહાકૂટં યથાતિસ્રઃ પુરો હરઃ

આમ કહીને, ભગવાન ક્રોધિત થયા અને પોતાની આંખમાંથી નીકળેલા અગ્નિથી યક્ષોના મહાન યજ્ઞવાટને ફાડી નાખ્યો, જેમ હરએ પહેલાં કર્યો હતો.

તતો ગણેશ્વરાસ્સર્વે પર્વતોદગ્રવિગ્રહાઃ યૂપાનુત્પાટ્ય હોત્ઃણાં કંઠેષ્વાબધ્ય રજ્જુભિઃ

પછી બધા ગણેશ્વરો, જેઓ પર્વત જેવાં ઊંચા દેખાતા, યજ્ઞના યૂપો ઉખાડી અને પૂજારીઓના ગળામાં દોરડાંથી બાંધી દીધા.

યજ્ઞપાત્રાણિ ચિત્રાણિ ભિત્ત્વા સંચૂર્ણ્ય વારિણિ ગૃહીત્વા ચૈવ યજ્ઞાંગં ગંગાસ્રોતસિ ચિક્ષિપુઃ

યજ્ઞના વિવિધ વાસણો તોડી-કચડીને, યજ્ઞના ભાગોને લઈને, તેઓએ એ બધું ગંગાના પ્રવાહમાં ફેંકી દીધું.

તત્ર દિવ્યાન્નપાનાનાં રાશયઃ પર્વતોપમાઃ ક્ષીરનદ્યો ઽમૃતસ્રાવાઃ સુસ્નિગ્ધદધિકર્દમાઃ

ત્યાં દેવભોજન અને પીણાંના પહાડ જેવાં ઢગલા, દૂધની નદીઓ, અમૃત વહેતી, અને ઘીથી ભરેલી મીઠી દહીં જોવા મળ્યાં.

ઉચ્ચાવચાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યાણિ સુરભીણિ ચ રસવન્તિ ચ પાનાનિ લેહ્યચોષ્યાણિ તાનિ વૈ

ત્યાં દરેક પ્રકારના માંસ, જાડા અને પાતળા, સુગંધિત ભોજન, રસદાર પીણાં, ચાટવા અને ચાવવા જેવી વસ્તુઓ બધું જ હતું.

વીરાસ્તદ્ભુજતે વક્ત્રૈર્વિલુંપંતિ ક્ષિપંતિ ચ વજ્રૈશ્ચક્રૈર્મહાશૂલૈશ્શક્તિભિઃ પાશપટ્ટિશૈઃ

વીરો એ બધું પોતાના મોઢાથી ખાધું, લૂંટ્યું અને ફેંકી દીધું, વજ્ર, ચક્ર, મહાશૂળ, શક્તિ, ફાંસ અને ગદાથી.