શિવપુરાણમ્

હરિશ્ચ તત્સત્યમિતીવ ચિંતયંશ્ચકાર તસ્મૈ વિધયે નમઃ સ્વયમ્ ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ પૂજયામાસ તં વિધિમ્

હરિએ એ સાચું છે એમ માનીને, પોતે જ વિધિને નમસ્કાર કર્યો અને સોળ ઉપચારથી તેની પૂજા કરી.

વિધિં પ્રહર્તું શઠમગ્નિલિંગતઃ સ ઈશ્વરસ્તત્ર બભૂવ સાકૃતિઃ સમુત્થિતઃ સ્વામિ વિલોકનાત્પુનઃ પ્રકંપપાણિઃ પરિગૃહ્ય તત્પદમ્

જ્યારે વિધિ છેતરપિંડીથી અગ્નિ-લિંગને મારવા જતો હતો, ત્યારે ભગવાન ત્યાં પ્રગટ થયા. ભગવાનને જોઈને, તેના હાથ કાંપ્યા અને તેણે ફરીથી ભગવાનના પગ પકડી લીધા.

આદ્યંતહીનવપુષિ ત્વયિ મોહબુદ્ધ્યા ભૂયાદ્વિમર્શ ઇહ નાવતિ કામનોત્થઃ સ ત્વં પ્રસીદ કરુણાકર કશ્મલં નૌ મૃષ્ટં ક્ષમસ્વ વિહિતં ભવતૈવ કેલ્યા

તારા જે આરંભ અને અંત વિહોણા સ્વરૂપ ધરાવે છે, તેમાં મોહથી ફરીથી કોઈ કામના જન્મેલી ગડબડ ન થાય. દયાના સાગર, કૃપા કરી, તમારી લીલાથી થયેલ આ પાપ માફ કરો.

વત્સપ્રસન્નો ઽસ્મિ હરે યતસ્ત્વમીશત્વમિચ્છન્નપિ સત્યવાક્યમ્ બ્રૂયાસ્તતસ્તે ભવિતા જનેષુ સામ્યં મયા સત્કૃતિરપ્યલપ્થાઃ

હરે, હું તારા પર પ્રસન્ન છું, બાલક, કારણ કે તું ઈશ્વરપદની ઈચ્છા રાખીને પણ સત્ય બોલ્યો. તેથી લોકોમાં તને મારું સમાનપદ મળશે અને મારું સન્માન પણ મળશે.

ઇતઃ પરં તે પૃથગાત્મનશ્ચ ક્ષેત્રપ્રતિષ્ઠોત્સવપૂજનં ચ

હવે પછી, તું અને તારો અલગ સ્વરૂપ પવિત્ર સ્થળની સ્થાપના માટે ઉત્સવ અને પૂજા કરશો.

ઇતિ દેવઃ પુરા પ્રીતઃ સત્યેન હરયે પરમ્ દદૌ સ્વસામ્યમત્યર્થં દેવસંઘે ચ પશ્યતિ

આ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં, દેવોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, પ્રસન્ન ભગવાને હરિને સત્યના કારણે સર્વોચ્ચ સમાનપદ આપ્યું.

સસર્જાથ મહાદેવઃ પુરુષં કંચિદદ્ભુતમ્ ભૈરવાખ્યં ભ્રુવોર્મધ્યાદ્બ્રહ્મદર્પજિઘાંસયા

પછી મહાદેવએ બ્રહ્માનું અહંકાર દમાવવા માટે, પોતાના ભ્રૂમધ્યમાંથી ભયાનક નામનો એક અદભૂત પુરુષ ઉત્પન્ન કર્યો.

સ વૈ તદા તત્ર પતિં પ્રણમ્ય શિવમંગણે કિં કાર્યં કરવાણ્યત્ર શીઘ્રમાજ્ઞાપય પ્રભો

તે પછી તેણે શિવની સભામાં ભગવાનને નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'હું અહીં શું કરું? પ્રભુ, જલ્દી આજ્ઞા આપો.'

વત્સયો ઽયં વિધિઃ સાક્ષાજ્જગતામાદ્યદૈવતમ્ નૂનમર્ચય ખડ્ગં સ્વં તિગ્મેન જવસા પરમ્

બેટા, આ વિધિ, જે જગતના પ્રાથમિક દેવ છે, ખરેખર પૂજનીય છે. તું તારી તીક્ષ્ણ ખડગથી તેને ઝડપથી ઘા કર.

સ વૈ ગૃહીત્વૈકકરેણ કેશં તત્પઞ્ચમં દૃપ્તમસત્યભાષણમ્ છિત્ત્વા શિરાંસ્યસ્ય નિહંતુમુદ્યતઃ પ્રકંપયન્ખડ્ગમતિસ્ફુટં કરૈઃ

પછી તેણે એક હાથથી એ પાંચમું મસ્તક, જે ઘમંડી અને અસત્ય બોલનારું હતું, પકડીને કાપી નાખ્યું અને તેને મારવા માટે હાથમાં ખડગ જોરથી ઘુમાવ્યો.

પિતા તવોત્સૃષ્ટવિભૂષણાંબરસ્રગુત્તરીયામલકેશસંહતિઃ પ્રવાતરંભેવ લતેવ ચંચલઃ પપાત વૈ ભૈરવપાદપંકજે

તારા પિતા, પોતાના આભૂષણ, વસ્ત્ર, માળા, ઉપરની ઓઢણી અને જટાઓ છોડી, વાવાઝોડાની શરૂઆતમાં લતાની જેમ ડગમગતા, ભૈરવનાં કમળ જેવા પગે પડી ગયા.

તાવદ્વિધિં તાત દિદૃક્ષુરચ્યુતઃ કૃપાલુરસ્મત્પતિપાદપલ્લવમ્ નિષિચ્ય બાષ્પૈરવદત્કૃતાંજલિર્યથા શિશુઃ સ્વં પિતરં કલાક્ષરમ્

ત્યારે, નિયમ જોવા માટે ઉત્સુક અને દયાળુ અચ્યૂતએ આપણા સ્વામીના કમળ જેવી પગની ધૂળી પોતાના માથે મૂકી, હાથ જોડીને અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવીને, બાળક જેવું પિતાને બોલે તેમ, તૂટક શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરી.

ત્વયા પ્રયત્નેન પુરા હિ દત્તં યદસ્ય પઞ્ચાનનમીશચિહ્નમ્ તસ્માત્ક્ષમસ્વાદ્યમનુગ્રહાર્હં કુરુ પ્રસાદં વિધયે હ્યમુષ્મૈ

હે પ્રભુ, તમે જે મહેનતથી ક્યારેક પાંચમુખી ચિહ્ન, ઈશ્વરપદનું લક્ષણ આપ્યું હતું, એના કારણે તેને માફ કરો; એ તમારી કૃપા લાયક છે. નિયમ માટે એ પર દયા બતાવો.

ઇત્યર્થિતો ઽચ્યુતેનેશસ્તુષ્ટઃ સુરગણાંગણે નિવર્તયામાસ તદા ભૈરવં બ્રહ્મદંડતઃ

આ રીતે અચ્યૂતએ વિનંતી કરતાં, ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને દેવોના સભામાં ભૈરવને બ્રહ્મદંડથી મુક્ત કર્યો.

અથાહ દેવઃ કિતવં વિધિં વિગતકંધરમ્ બ્રહ્મંસ્ત્વમર્હણાકાંક્ષી શઠમીશત્વમાસ્થિતઃ

પછી ભગવાને માથા વિના રહેલા કપટી વિધિને કહ્યું: 'હે બ્રહ્મા, તું પૂજા મેળવવાની ઇચ્છા રાખે છે, કપટથી ઈશ્વરપદ ધારણ કર્યું છે.'

નાતસ્તે સત્કૃતિર્લોકે ભૂયાત્સ્થાનોત્સવાદિકમ્ સ્વામિન્પ્રસીદાદ્ય મહાવિભૂતે મન્યે વરં વરદ મે શિરસઃ પ્રમોક્ષમ્

હવે તને દુનિયામાં ક્યારેય સન્માન, પદ, ઉત્સવ વગેરે ના મળે. હે મહાવિભૂતિ સ્વામી, કૃપા કરો; મને તો માત્ર માથું મુક્ત થાય એ જ વરદાન જોઈએ છે.

નમસ્તુભ્યં ભગવતે બંધવે વિશ્વયોનયે સહિષ્ણવે સર્વદોષાણાં શંભવે શૈલધન્વને

હું તમને વંદન કરું છું, હે ભગવાન, જગતના મૂળ, સહનશીલ, સર્વ દોષો દૂર કરનાર શંભુ, પર્વતધનુષ ધારણ કરનાર.

અરાજભયમેતદ્વૈ જગત્સર્વં ન શિષ્યતિ તતસ્ત્વં જહિ દંડાર્હં વહ લોકધુરં શિશો

રાજા વિના આ આખું જગત ભયથી ટકી શકતું નથી; તેથી જે દંડ લાયક છે તેને દંડ આપો અને જગતનું ભાર તમારા પર લો, હે બાળક.

વરં દદામિ તે તત્ર ગૃહાણ દુર્લભં પરમ્ વૈતાનિકેષુ ગૃહ્યેષુ યજ્ઞે ચ ભવાન્ ગુરુઃ

હું તને એક દુર્લભ અને શ્રેષ્ઠ વરદાન આપું છું: બધા વૈતાનિક અને ઘરગથ્થુ યજ્ઞોમાં તું ગુરુ રહેશે.

નિષ્ફલસ્ત્વદૃતે યજ્ઞઃ સાંગશ્ચ સહદક્ષિણઃ અથાહ દેવઃ કિતવં કેતકં કૂટસાક્ષિણમ્

તારા વિના, યજ્ઞ—even બધાં અંગો અને દક્ષિણાથી—even નિષ્ફળ રહે છે. પછી ભગવાને કપટી કેતકાને, ખોટા સાક્ષીને કહ્યું.

રે રે કેતક દુષ્ટસ્ત્વં શઠ દૂરમિતો વ્રજ મમાપિ પ્રેમ તે પુષ્પે મા ભૂત્પૂજાસ્વિતઃ પરમ્

રે કેતકા, તું દુષ્ટ અને કપટી છે—અહીંથી દૂર જા! મારા પૂજામાં તારા ફૂલનો ક્યારેય સમાવેશ ન થાય અને એ કદી શ્રેષ્ઠ ન ગણાય.

ઇત્યુક્તે તત્ર દેવેન કેતકં દેવજાતયઃ સર્વાનિ વારયામાસુસ્તત્પાર્શ્વાદન્યતસ્તદા

ભગવાને આવું કહ્યાના પછી, ત્યાં રહેલા બધા દેવતાઓએ કેતકાને ભગવાનની પાસે આવવાથી રોકી દીધો અને દૂર રાખ્યો.

નમસ્તે નાથ મે જન્મનિષ્ફલં ભવદાજ્ઞયા સફલં ક્રિયતાં તાત ક્ષમ્યતાં મમ કિલ્બિષમ્

હે નાથ, તમને વંદન! તમારી આજ્ઞાથી મારું જન્મ નિષ્ફળ થયું છે, હવે એ ફળદાયી કરો, હે પિતા. મારું પાપ માફ કરો.

જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતં પાપં નાશયત્યેવ તે સ્મૃતિઃ તાદૃશે ત્વયિ દૃષ્ટે મે મિથ્યાદોષઃ કુતો ભવેત્

જ્ઞાન કે અજ્ઞાનથી થયેલું પાપ પણ તમારી સ્મૃતિથી નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે. તમને આવું જોતા, મારા પર ખોટો દોષ કેમ આવે?

તથા સ્તુતસ્તુ ભગવાન્કેતકેન સભાતલે ન મે ત્વદ્ધારણં યોગ્યં સત્યવાગહમીશ્વરઃ

કેટકાએ સભામાં ભગવાનની સ્તુતિ કરી ત્યારે ભગવાને કહ્યું: 'મારે તને ધારવું યોગ્ય નથી; હું સત્ય બોલનાર છું, હે ઈશ્વર.'

મદીયાસ્ત્વાં ધરિષ્યંઇ જન્મ તે સફલં તતઃ ત્વં વૈ વિતાનવ્યાજેન મમોપરિ ભવિષ્યસિ

પણ હું તને મારા તરીકે ધારું છું; તેથી તારો જન્મ સફળ થશે. છત્રીના બહાને તું મારા ઉપર રહેશે.

ઇત્યનુગૃહ્ય ભગવાન્કેતકં વિધિમાધવૌ વિરરાજ સભામધ્યે સર્વદેવૈરભિષ્ટુતઃ

આ રીતે ભગવાને કેતકાને કૃપા કરી, વિધિ અને માધવ સાથે સભાના મધ્યમાં સર્વે દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા તેજસ્વી થયા.

તત્રાંતરે તૌ ચ નાથં પ્રણમ્ય વિધિમાધવૌ બદ્ધાંજલિપુટૌ તૂષ્ણીં તસ્થતુર્દક્ષવામગૌ

એ દરમિયાન વિધિ અને માધવે ભગવાનને વંદન કરીને, બંને હાથ જોડીને, દક્ષિણ અને વામ બાજુએ મૌન ઊભા રહ્યા.

તત્ર સંસ્થાપ્ય તૌ દેવં સકુટુંબં વરાસને પૂજયામાસતુઃ પૂજ્યં પુણ્યૈઃ પુરુષવસ્તુભિઃ

ત્યાં, ભગવાન અને તેમના કુટુંબને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડીને, પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓથી તેમની પૂજા કરી.