શિવપુરાણમ્

અશ્વિનૌ પિતરશ્ચૈવ તથા ચાન્યે મહર્ષયઃ વિષ્ણુના સહિતાઃ સર્વે સ્વાગતા યજ્ઞભાગિનઃ

અશ્વિનીકુમાર, પિતૃગણ અને અન્ય મહર્ષિઓ પણ, વિષ્ણુ સાથે, યજ્ઞમાં સન્માનિત ભાગીદાર બની આવ્યા.

દૃષ્ટ્વા દેવકુલં સર્વમીશ્વરેણ વિનાગતમ્ દધીચો મન્યુનાવિષ્ટો દક્ષમેવમભાષત

ઈશ્વર વિના બધા દેવસમૂહને જોઈ, દધીચિ ગુસ્સાથી ભરાઈ દક્ષને આમ બોલ્યા:

અપ્રપૂજ્યે ચૈવ પૂજા પૂજ્યાનાં ચાપ્ય પૂજને નરઃ પાપમવાપ્નોતિ મહદ્વૈ નાત્ર સંશયઃ

જેને પૂજ્ય નથી તેને પૂજવું કે પૂજ્યને ન પૂજવું—એ માણસને મોટું પાપ લાગે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અસતાં સંમતિર્યત્ર સતામવમતિસ્તથા દંડો દેવકૃતસ્તત્ર સદ્યઃ પતતિ દારુણઃ

જ્યાં દુષ્ટોનું માન્ય થાય અને સજ્જનોનું અપમાન થાય, ત્યાં દેવોનો કઠોર દંડ તરત જ પડે છે.

એવમુક્ત્વા તુ વિપ્રર્ષિઃ પુનર્દક્ષમભાષત પૂજ્યં તુ પશુભર્તારં કસ્માન્નાર્ચયસે પ્રભુમ્

આમ કહી વિદ્વાન ઋષિએ ફરી દક્ષને પૂછ્યું: 'જે પ્રાણીઓના સ્વામી અને પૂજ્ય છે, એ પ્રભુને તમે કેમ પૂજતા નથી?'

સંતિ મે બહવો રુદ્રાઃ શૂલહસ્તાઃ કપર્દિનઃ એકાદશાવસ્થિતા યે નાન્યં વેદ્મિ મહેશ્વરમ્

મારા ઘણા રુદ્રો છે, તેઓ ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે અને જટાવાળા છે, એ બધા અગિયાર છે અને તૈયાર ઊભા છે; હું મહેશ્વર સિવાય બીજું કોઈ મહાન સ્વામી જાણતો નથી.

કિમેભિરમરૈરન્યૈઃ પૂજિતૈરધ્વરે ફલમ્ રાજા ચેદધ્વરસ્યાસ્ય ન રુદ્રઃ પૂજ્યતે ત્વયા

રાજા, જો તમે આ યજ્ઞમાં રુદ્રની પૂજા ન કરો તો, અન્ય દેવતાઓને પૂજવાથી શું ફાયદો?

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં સ્રષ્ટા યઃ પ્રભુરવ્યયઃ બ્રહ્માદયઃ પિશાચાંતા યસ્ય કૈંકર્યવાદિનઃ

એ અવિનાશી પ્રભુ છે, જે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરનો સર્જનહાર છે; બ્રહ્માથી લઈને પિશાચ સુધી બધા એના સેવક છે.

પ્રકૃતીનાં પરશ્ચૈવ પુરુષસ્ય ચ યઃ પરઃ ચિંત્યતે યોગવિદ્વદ્ભિ ઋષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

એ તત્વોથી પણ પર છે અને પુરુષથી પણ ઊંચો છે; યોગી અને સત્યને જાણનારા ઋષિઓ એનું ધ્યાન કરે છે.

અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ હ્યસચ્ચ સદસચ્ચ યત્ અનાદિમધ્યનિધનમપ્રતર્ક્યં સનાતનમ્

એ સર્વોચ્ચ, અક્ષય બ્રહ્મ છે, જે સચ્ચિદાનંદથી પણ પર છે, જેનું આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી, જે કલ્પનાથી પણ પર છે અને સદાકાળ છે.

યઃ સ્રષ્ટા ચૈવ સંહર્તા ભર્તા ચૈવ મહેશ્વરઃ તસ્માદન્યં ન પશ્યામિ શંકરાત્માનમધ્વરે

એ સર્જનહાર, સંહારક અને પાલનહાર મહેશ્વર છે; તેથી, હું આ યજ્ઞમાં શંકર સિવાય બીજું કોઈ આત્મા નથી જુએતો.

એતન્મખેશસ્ય સુવર્ણપાત્રે હવિઃ સમસ્તં વિધિમંત્રપૂતમ્ વિષ્ણોર્નયામ્યપ્રતિમસ્ય ભાગં પ્રભોર્વિભજ્યાવહનીયમદ્ય

આ યજ્ઞના સ્વામીના ભાગરૂપે, વિધિ અને મંત્રથી પવિત્ર થયેલું આખું હવન આજે સોનાની પાતરમાં અનન્ય વિષ્ણુને અર્પણ કરવું જોઈએ.

યસ્માન્નારાધિતો રુદ્રસ્સર્વદેવેશ્વરેશ્વરઃ તસ્માદ્દક્ષ તવાશેષો યજ્ઞો ઽયં ન ભવિષ્યતિ

કારણ કે સર્વ દેવોના સ્વામી રુદ્રની પૂજા થઈ નથી, તેથી દક્ષ, તારો આ આખો યજ્ઞ સફળ થવાનો નથી.

ઇત્યુક્ત્વા વચનં ક્રુદ્ધો દધીચો મુનિસત્તમઃ નિર્ગમ્ય ચ તતો દેશાજ્જગામ સ્વકમાશ્રમમ્

આ રીતે કહ્યા પછી, મહાન ઋષિ દધીચિ ક્રોધિત થઈને એ સ્થળેમાંથી નીકળી પોતાના આશ્રમમાં ગયા.

નિર્ગતે ઽપિ મુનૌ તસ્મિન્દેવા દક્ષં ન તત્યજુઃ અવશ્યમનુભાવિત્વાદનર્થસ્ય તુ ભાવિનઃ

ઋષિ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા પછી પણ દેવતાઓએ દક્ષને છોડ્યો નહીં, કારણ કે તેઓને આવનારી અણપછીની દુઃખદ ઘટના ભોગવવી જ હતી.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ જ્ઞાત્વૈતત્સર્વમીશ્વરાત્ દગ્ધું દક્ષાધ્વરં વિપ્રા દેવી દેવમચોદયત્

એ જ સમયે, ભગવાન પાસેથી બધું જાણીને, દેવીએ બ્રાહ્મણો, દક્ષના યજ્ઞને ભસ્મ કરવા માટે દેવને પ્રેરણા આપી.

દેવ્યા સંચોદિતો દેવો દક્ષાધ્વરજિઘાંસયા સસર્જ સહસા વીરં વીરભદ્રં ગણેશ્વરમ્

દેવીના પ્રેરણાથી, દેવએ દક્ષના યજ્ઞને નષ્ટ કરવા માટે તુરંત જ મહાન વીર, વીરભદ્રને, ગણોના સ્વામી તરીકે ઉત્પન્ન કર્યો.

સહસ્રવદનં દેવં સહસ્રકમલેક્ષણમ્ સહસ્રમુદ્ગરધરં સહસ્રશરપાણિકમ્

એ દેવના હજાર ચહેરા હતા, હજાર કમળ જેવા નેત્રો, હાથમાં હજાર ગદા અને હજાર તૂણીઓમાં તીરો હતા.

શૂલટંકગદાહસ્તં દીપ્તકાર્મુકધારિણમ્ ચક્રવજ્રધરં ઘોરં ચંદ્રાર્ધકૃતશેખરમ્

એના હાથમાં ત્રિશૂલ, પરશુ અને ગદા હતી, તેજસ્વી ધનુષ ધારણ કરતો, ચક્ર અને વજ્ર પકડતો, ભયાનક દેખાવવાળો અને માથા પર અર્ધચંદ્ર ધારણ કરતો હતો.

કુલિશોદ્યોતિતકરં તડિજ્જ્વલિતમૂર્ધજમ્ દંષ્ટ્રાકરાલં બિભ્રાણં મહાવક્ત્રં મહોદરમ્

એના હાથમાં ઉંચકાયેલો વજ્ર ઝગમગતો હતો, વાળ વીજળીની જેમ ચમકતા, મોટું અને ભયાનક મોં હતું જેમાં દાંત બહાર નીકળેલા હતા, અને પેટ વિશાળ હતું.

વિદ્યુજ્જિહ્વં પ્રલંબોષ્ઠં મેઘસાગરનિઃસ્વનમ્ વસાનં ચર્મ વૈયાઘ્રં મહદ્રુધિરનિસ્રવમ્

એની જીભ વીજળી જેવી હતી, હોઠ લટકતા હતા, અવાજ મેઘ અને સમુદ્ર જેવો ગર્જતો, વાઘની ખાલ પહેરેલી હતી અને એમાંથી ઘણું લોહી વહેતું હતું.

ગણ્ડદ્વિતયસંસૃષ્ટમણ્ડલીકૃતકુણ્ડલમ્ વરામરશિરોમાલાવલીકલિતશેખરમ્

એના કાનના કુંડળ બંને ગાલને સ્પર્શતા ગોળાકાર હતા, અને માથા પર શ્રેષ્ઠ દેવતાઓના મસ્તકની માળા શોભતી હતી.

રણન્નૂપુરકેયૂરમહાકનકભૂષિતમ્ રત્નસંચયસંદીપ્તં તારહારાવૃતોરસમ્

એ મહાન દેવ સોનાના ઘૂઘરા અને કયુર જેવા ભવ્ય આભૂષણોથી શોભિત હતા, રણમાં ઘૂઘરા અને કયુર વાગતા, છાતી પર રત્નો અને મુક્તાની હાર ઝગમગતી હતી.

મહાશરભશાર્દૂલસિંહૈઃ સદૃશવિક્રમમ્ પ્રશસ્તમત્તમાતંગસમાનગમનાલસમ્

જેનું શૌર્ય મહાન શરભ, વાઘ કે સિંહ જેટલું હતું, અને જેનું ચાલવું ઉન્મત્ત અને ગૌરવભર્યા હાથી જેવું ભવ્ય લાગતું હતું.

શંખચામરકુંદેન્દુમૃણાલસદૃશપ્રભમ્ સતુષારમિવાદ્રીન્દ્રં સાક્ષાજ્જંગમતાં ગતમ્

એની કાંતિ શંખ, ચામર, કુન્દ, ચાંદની કે કમળના ડાંઠ જેવી હતી; તે જાણે હિમથી ઢંકાયેલા પર્વતરાજ જીવંત થઈને ચાલતો હોય એમ દેખાતો હતો.

જ્વાલામાલાપરિક્ષિપ્તં દીપ્તમૌક્તિકભૂષણમ્ તેજસા ચૈવ દીવ્યંતં યુગાંત ઇવ પાવકમ્

તે જ્વાળાની માળાથી ઘેરાયેલો હતો, તેજસ્વી મુક્તાના આભૂષણોથી શોભતો હતો, અને એનું તેજ જાણે યુગના અંતે પ્રગટતા અગ્નિ જેવું ઝળહળતું હતું.

સ જાનુભ્યાં મહીં ગત્વા પ્રણતઃ પ્રાંજલિસ્તતઃ પાર્શ્વતો દેવદેવસ્ય પર્યતિષ્ઠદ્ગણેશ્વરઃ

તે જમીન પર ઘૂંટણે વળી, હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો, અને પછી દેવોના દેવ ગણેશજીના બાજુમાં આદરપૂર્વક ઊભો રહ્યો.

મન્યુના ચાસૃજદ્ભદ્રાં ભદ્રકાલીં મહેશ્વરીમ્ આત્મનઃ કર્મસાક્ષિત્વે તેન ગંતું સહૈવ તુ

કોપથી તેણે શુભ અને ભયંકર ભદ્રકાલી, મહેશ્વરની મહાશક્તિ, પોતાની સાથે પોતાના કર્મના સાક્ષી તરીકે ઉત્પન્ન કરી.

તં દૃષ્ટ્વાવસ્થિતં વીરભદ્રં કાલાગ્નિસન્નિભમ્ ભદ્રયા સહિતં પ્રાહ ભદ્રમસ્ત્વિતિ શંકરઃ

વીરભદ્રને ભદ્રા સાથે, વિનાશકાળના અગ્નિ સમાન ઊભેલો જોઈને, શંકર ભગવાને કહ્યું: 'શુભ થાઓ.'