શિવપુરાણમ્

ઇત્યુક્ત્વા પિતરં રુષ્ટા સતી સંત્યક્તસાધ્વસા તદીયાં ચ તનું ત્યક્ત્વા હિમવંતં યયૌ ગિરિમ્

આવી રીતે ગુસ્સામાં પિતાને કહી, સતીએ બધો ડર છોડીને પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું અને હિમવંત પર્વત પર ગઈ.

સ પર્વતપરઃ શ્રીમાંલ્લબ્ધપુણ્યફલોદયઃ તદર્થમેવ કૃતવાન્ સુચિરં દુશ્ચરં તપઃ

એ પર્વતપ્રેમી, તેજસ્વી અને પુણ્યના ફળ પ્રાપ્ત કરનાર, એ જ હેતુથી લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કરતો રહ્યો.

તસ્માત્તમનુગૃહ્ણાતિ ભૂધરેશ્વરમીશ્વરી સ્વેચ્છયા પિતરં ચક્રે સ્વાત્મનો યોગમાયયા

એથી, ઈશ્વરીએ પોતાની ઈચ્છાથી પર્વતના સ્વામી પર કૃપા કરી અને પોતાની યોગમાયાથી એને પોતાનો પિતા બનાવ્યો.

યદા ગતા સતી દક્ષં વિનિંદ્ય ભયવિહ્વલા તદા તિરોહિતા મંત્રા વિહતશ્ચ તતો ઽધ્વરઃ

જ્યારે સતી ડરીને દક્ષની નિંદા કરીને ત્યાંથી ચાલી ગઈ, ત્યારે મંત્રો અદૃશ્ય થઈ ગયા અને યજ્ઞ બગડી ગયો.

તદુપશ્રુત્ય ગમનં દેવ્યાસ્ત્રિપુરુમર્દનઃ દક્ષાય ચ ઋષિભ્યશ્ચ ચુકોપ ચ શશાપ તાન્

દેવીના ચાલ્યા જવાની વાત સાંભળી, ત્રિપુરારી દક્ષ અને ઋષિઓ પર ગુસ્સે થયો અને તેમને શાપ આપ્યો.

યસ્માદવમતા દક્ષમત્કૃતે ઽનાગસા સતી પૂજિતાશ્ચેતરાઃ સર્વાઃ સ્વસુતા ભર્તૃભિઃ સહ

મારા કારણે નિર્દોષ સતીને દક્ષે અવગણના કરી, જ્યારે બધી બીજી દીકરીઓને તેમના પતિઓ સાથે માન મળ્યું—

વૈવસ્વતે ઽંતરે તસ્માત્તવ જામાતરસ્ત્વમી ઉત્પત્સ્યંતે સમં સર્વે બ્રહ્મયજ્ઞેષ્વયોનિજાઃ

એથી વૈવસ્વત મનુના સમયમાં, તારા બધા જમાઈઓ બ્રહ્મયજ્ઞમાં, ગર્ભ વિના, એકસાથે જન્મ લેશે.

ભવિતા માનુષો રાજા ચાક્ષુષસ્ય ત્વમન્વયે પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ચાપિ પ્રચેતસઃ

તમે માનવ રાજા તરીકે ચક્ષુષના વંશમાં જન્મ લેશો, પ્રાચીનબર્હિષના પૌત્ર અને પ્રચેતસના પુત્ર બની.

અહં તત્રાપિ તે વિઘ્નમાચરિષ્યામિ દુર્મતે ધર્માર્થકામયુક્તેષુ કર્મસ્વપિ પુનઃ પુનઃ

હે દુર્મતિ, ત્યાં પણ હું ધર્મ, અર્થ અને કામથી જોડાયેલા તમારા કાર્યોમાં વારંવાર અવરોધ ઊભો કરીશ.

તેનૈવં વ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રેણામિતતેજસા સ્વાયંભુવીં તનું ત્યક્ત્વા પપાત ભુવિ દુઃખિતઃ

અપરિમિત તેજવાળા રુદ્રે આમ કહ્યાના પછી, દક્ષએ પોતાની સ્વાયંભુવ દેહ ત્યજી, દુઃખી થઈને ધરતી પર પડ્યો.

તતઃ પ્રાચેતસો દક્ષો જજ્ઞે વૈ ચાક્ષુષે ઽન્તરે પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ચૈવ પ્રચેતસામ્

પછી પ્રચેતસનો પુત્ર દક્ષ ચક્ષુષના અંતરે, પ્રાચીનબર્હિષના પૌત્ર અને પ્રચેતસનો પુત્ર બની જન્મ્યો.

ભૃગ્વાદયો ઽપિ જાતા વૈ મનોર્વૈવસ્વતસ્ય તુ અંતરે બ્રહ્મણો યજ્ઞે વારુણીં બિભ્રતસ્તનુમ્

ભૃગુ અને બીજા પણ, મનુ વૈવસ્વતના અંતરે, બ્રહ્માએ વારુણી સ્વરૂપ ધારણ કરીને કરેલા યજ્ઞમાં જન્મ્યા.

તદા દક્ષસ્ય ધર્માર્થં યજ્ઞે તસ્ય દુરાત્મનઃ મહેશઃ કૃતવાન્વિઘ્નં મના વવસ્વતે સતિ

ત્યારે, દક્ષના ધર્માર્થે, તે દુશ્ચરિત્ર વાળા યજ્ઞમાં, મહેશે અવરોધ ઊભો કર્યો, જ્યારે મનુ વૈવસ્વત હાજર હતા.

કથં દક્ષસ્ય ધર્માર્થં પ્રવૃત્તસ્ય દુરાત્મનઃ મહેશઃ કૃતવાન્ વિઘ્નમેતદિચ્છામ વેદિતુમ્

દુષ્ટ દક્ષે ધર્માર્થે શરૂ કરેલા યજ્ઞમાં મહેશે કેવી રીતે અવરોધ કર્યો? અમે એ જાણવાની ઈચ્છા રાખીએ છીએ.

વિશ્વસ્ય જગતો માતુરપિ દેવ્યાસ્તપોબલાત્ પિતૃભાવમુપાગમ્ય મુદિતે હિમવદ્ગિરૌ

વિશ્વની માતા દેવીએ પોતાની તપશ્ચર્યાના બળે, હિમવંત પર્વત પર આનંદિત થઈ, હિમવંતની પુત્રીપદ પ્રાપ્ત કરી.

દેવે ઽપિ તત્કૃતોદ્વાહે હિમવચ્છિખરાલયે સંકીડતિ તયા સાર્ધં કાલે બહુતરે ગતે

દેવોએ હિમવંતની શિખરે તેમનું વિવાહ કરાવ્યું, લાંબા સમય પછી, તે બંને સાથે આનંદપૂર્વક વિહાર કરતા.

વૈવસ્વતે ઽંતરે પ્રાપ્તે દક્ષઃ પ્રાચેતસઃ સ્વયમ્ અશ્વમેધેન યજ્ઞેન યક્ષ્યમાણો ઽન્વપદ્યત

વૈવસ્વત મનુના સમયગાળામાં, પ્રચેતસપુત્ર દક્ષે પોતે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાનું શરૂ કર્યું.

તતો હિમવતઃ પૃષ્ઠે દક્ષો વૈ યજ્ઞમાહરત્ ગંગાદ્વારે શુભે દેશે ઋષિસિદ્ધનિષેવિતે

પછી દક્ષે હિમવંતના પર્વતકાંઠે, ગંગાદ્વાર પાસે, ઋષિ-સિદ્ધો વસતા પવિત્ર સ્થળે યજ્ઞ કર્યો.

તસ્ય તસ્મિન્મખેદેવાઃ સર્વે શક્ર પુરોગમાઃ ગમનાય સમાગમ્ય બુદ્ધિમાપેદિરે તદા

તે યજ્ઞમાં, ઇન્દ્રને આગેવાન બનાવી, બધા દેવતાઓ એકઠા થયા અને ત્યાં જવાનું નક્કી કર્યું.

આદિત્યા વસવો રુદ્રાસ્સાધ્યાસ્સહ મરુદ્ગણૈઃ ઊષ્મપાઃ સોમપાશ્ચૈવ આજ્યપા ધૂમપાસ્તથા

આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, સાધ્ય, મરુદગણ, ઊષ્મપ, સોમપ, આજ્યપ અને ધૂમપ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત થયા.

અશ્વિનૌ પિતરશ્ચૈવ તથા ચાન્યે મહર્ષયઃ વિષ્ણુના સહિતાઃ સર્વે સ્વાગતા યજ્ઞભાગિનઃ

અશ્વિનીકુમાર, પિતૃગણ અને અન્ય મહર્ષિઓ પણ, વિષ્ણુ સાથે, યજ્ઞમાં સન્માનિત ભાગીદાર બની આવ્યા.

દૃષ્ટ્વા દેવકુલં સર્વમીશ્વરેણ વિનાગતમ્ દધીચો મન્યુનાવિષ્ટો દક્ષમેવમભાષત

ઈશ્વર વિના બધા દેવસમૂહને જોઈ, દધીચિ ગુસ્સાથી ભરાઈ દક્ષને આમ બોલ્યા:

અપ્રપૂજ્યે ચૈવ પૂજા પૂજ્યાનાં ચાપ્ય પૂજને નરઃ પાપમવાપ્નોતિ મહદ્વૈ નાત્ર સંશયઃ

જેને પૂજ્ય નથી તેને પૂજવું કે પૂજ્યને ન પૂજવું—એ માણસને મોટું પાપ લાગે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અસતાં સંમતિર્યત્ર સતામવમતિસ્તથા દંડો દેવકૃતસ્તત્ર સદ્યઃ પતતિ દારુણઃ

જ્યાં દુષ્ટોનું માન્ય થાય અને સજ્જનોનું અપમાન થાય, ત્યાં દેવોનો કઠોર દંડ તરત જ પડે છે.

એવમુક્ત્વા તુ વિપ્રર્ષિઃ પુનર્દક્ષમભાષત પૂજ્યં તુ પશુભર્તારં કસ્માન્નાર્ચયસે પ્રભુમ્

આમ કહી વિદ્વાન ઋષિએ ફરી દક્ષને પૂછ્યું: 'જે પ્રાણીઓના સ્વામી અને પૂજ્ય છે, એ પ્રભુને તમે કેમ પૂજતા નથી?'

સંતિ મે બહવો રુદ્રાઃ શૂલહસ્તાઃ કપર્દિનઃ એકાદશાવસ્થિતા યે નાન્યં વેદ્મિ મહેશ્વરમ્

મારા ઘણા રુદ્રો છે, તેઓ ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે અને જટાવાળા છે, એ બધા અગિયાર છે અને તૈયાર ઊભા છે; હું મહેશ્વર સિવાય બીજું કોઈ મહાન સ્વામી જાણતો નથી.

કિમેભિરમરૈરન્યૈઃ પૂજિતૈરધ્વરે ફલમ્ રાજા ચેદધ્વરસ્યાસ્ય ન રુદ્રઃ પૂજ્યતે ત્વયા

રાજા, જો તમે આ યજ્ઞમાં રુદ્રની પૂજા ન કરો તો, અન્ય દેવતાઓને પૂજવાથી શું ફાયદો?

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં સ્રષ્ટા યઃ પ્રભુરવ્યયઃ બ્રહ્માદયઃ પિશાચાંતા યસ્ય કૈંકર્યવાદિનઃ

એ અવિનાશી પ્રભુ છે, જે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરનો સર્જનહાર છે; બ્રહ્માથી લઈને પિશાચ સુધી બધા એના સેવક છે.

પ્રકૃતીનાં પરશ્ચૈવ પુરુષસ્ય ચ યઃ પરઃ ચિંત્યતે યોગવિદ્વદ્ભિ ઋષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

એ તત્વોથી પણ પર છે અને પુરુષથી પણ ઊંચો છે; યોગી અને સત્યને જાણનારા ઋષિઓ એનું ધ્યાન કરે છે.