શિવપુરાણમ્

બ્રહ્માદયઃ પિશાચાંતા યસ્યાજ્ઞાવશવર્તિનઃ સ દેવસ્સાંપ્રતં તાત વિધિના નાર્ચિતઃ કિલ

પપ્પા, જેમની આજ્ઞા બ્રહ્મા સહિત બધા—even ભૂતપ્રેતો સુધી—માન્ય છે, એવા દેવને આજે અહીં યોગ્ય રીતે પૂજવામાં આવ્યા નથી.

તદાસ્તાં મમ જ્યાયસ્યાઃ પુત્ર્યાઃ પૂજાં કિમીદૃશીમ્ અસત્કૃતામવજ્ઞાય કૃતવાનસિ ગર્હિતમ્

ચાલો, મને, તમારી મોટી દીકરીને, તમે જે રીતે અવગણના કરી પૂજા ન કરી, એ વાત રહી જ જાય; પણ એ અવમાનનાથી તમે ખરાબ કામ કર્યું છે.

એવમુક્તો ઽબ્રવીદેનાં દક્ષઃ ક્રોધાદમર્ષિતઃ ત્વત્તઃ શ્રેષ્ઠા વિશિષ્ટાશ્ચ પૂજ્યા બાલાઃ સુતા મમ

આવું સાંભળીને દક્ષ ગુસ્સે અને દુઃખથી ભરાઈને બોલ્યા: 'મારી દીકરીઓમાં તારી કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ અને વિશિષ્ટ બાલાઓ છે, અને એ પણ પૂજનીય છે.'

તાસાં તુ યે ચ ભર્તારસ્તે મે બહુમતા મુદા ગુનૈશ્ચાપ્યધિકાસ્સર્વૈર્ભર્તુસ્તે ત્ર્યંબકાદપિ

એ બધી દીકરીઓના પતિઓ પણ મને ખૂબ પ્રિય છે, અને બધા ગુણોમાં આનંદથી ભરપૂર છે—even તારા પતિ ત્ર્યંબક કરતાં પણ વધુ શ્રેષ્ઠ છે.

સ્તબ્ધાત્મા તામસશ્શર્વસ્ત્વમિમં સમુપાશ્રિતા તેન ત્વામવમન્યે ઽહં પ્રતિકૂલો હિ મે ભવઃ

તારો પતિ તો ઘમંડી અને અંધકારથી ભરેલો છે, અને તું એના શરણે ગઈ છે; એટલે હું તને અવગણું છું, કારણ કે એ મારા વિરોધી છે.

તથોક્તા પિતરં દક્ષં ક્રુદ્ધા દેવી તમબ્રવીત્ શૃણ્વતામેવ સર્વેષાં યે યજ્ઞસદસિ સ્થિતાઃ

પિતાએ આવું કહ્યું ત્યારે ગુસ્સામાં ભરાયેલી દેવી એ yajna-સભામાં બેઠેલા બધાના સાંભળતા પિતાને જવાબ આપ્યો.

અકસ્માન્મમ ભર્તારમજાતાશેષદૂષણમ્ વાચા દૂષયસે દક્ષ સાક્ષાલ્લોકમહેશ્વરમ્

દક્ષ, તું કોઈ કારણ વિના મારા પતિ, જગતના ઈશ્વર અને નિર્દોષને, તારા શબ્દોથી નિંદા કરે છે.

વિદ્યાચૌરો ગુરુદ્રોહી વેદેશ્વરવિદૂષકઃ ત એતે બહુપાપ્માનસ્સર્વે દંડ્યા ઇતિ શ્રુતિઃ

જે વ્યક્તિ જ્ઞાન ચોરી કરે, ગુરુનો દ્રોહ કરે અને વેદોની અવમાનના કરે—એ બધા મહાપાપી ગણાય છે અને દંડને લાયક છે, એમ શાસ્ત્ર કહે છે.

તસ્માદત્યુત્કટસ્યાસ્ય પાપસ્ય સદૃશો ભૃશમ્ સહસા દારુણો દંડસ્તવ દૈવાદ્ભવિષ્યતિ

એટલે તારા આ અત્યંત ભયાનક પાપ માટે, તને તારા પાપને યોગ્ય એવો કઠોર અને અચાનક દંડ દેવતા તરફથી મળશે.

ત્વયા ન પૂજિતો યસ્માદ્દેવદેવસ્ત્રિયંબકઃ તસ્માત્તવ કુલં દુષ્ટં નષ્ટમિત્યવધારય

કારણ કે તું ત્ર્યંબક દેવદેવતાની પૂજા કરી નથી, એથી જાણ કે તારો કુટુંબ, જે દુષ્ટ બની ગયું છે, નાશ પામશે.

ઇત્યુક્ત્વા પિતરં રુષ્ટા સતી સંત્યક્તસાધ્વસા તદીયાં ચ તનું ત્યક્ત્વા હિમવંતં યયૌ ગિરિમ્

આવી રીતે ગુસ્સામાં પિતાને કહી, સતીએ બધો ડર છોડીને પોતાનું શરીર ત્યજી દીધું અને હિમવંત પર્વત પર ગઈ.

સ પર્વતપરઃ શ્રીમાંલ્લબ્ધપુણ્યફલોદયઃ તદર્થમેવ કૃતવાન્ સુચિરં દુશ્ચરં તપઃ

એ પર્વતપ્રેમી, તેજસ્વી અને પુણ્યના ફળ પ્રાપ્ત કરનાર, એ જ હેતુથી લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કરતો રહ્યો.

તસ્માત્તમનુગૃહ્ણાતિ ભૂધરેશ્વરમીશ્વરી સ્વેચ્છયા પિતરં ચક્રે સ્વાત્મનો યોગમાયયા

એથી, ઈશ્વરીએ પોતાની ઈચ્છાથી પર્વતના સ્વામી પર કૃપા કરી અને પોતાની યોગમાયાથી એને પોતાનો પિતા બનાવ્યો.

યદા ગતા સતી દક્ષં વિનિંદ્ય ભયવિહ્વલા તદા તિરોહિતા મંત્રા વિહતશ્ચ તતો ઽધ્વરઃ

જ્યારે સતી ડરીને દક્ષની નિંદા કરીને ત્યાંથી ચાલી ગઈ, ત્યારે મંત્રો અદૃશ્ય થઈ ગયા અને યજ્ઞ બગડી ગયો.

તદુપશ્રુત્ય ગમનં દેવ્યાસ્ત્રિપુરુમર્દનઃ દક્ષાય ચ ઋષિભ્યશ્ચ ચુકોપ ચ શશાપ તાન્

દેવીના ચાલ્યા જવાની વાત સાંભળી, ત્રિપુરારી દક્ષ અને ઋષિઓ પર ગુસ્સે થયો અને તેમને શાપ આપ્યો.

યસ્માદવમતા દક્ષમત્કૃતે ઽનાગસા સતી પૂજિતાશ્ચેતરાઃ સર્વાઃ સ્વસુતા ભર્તૃભિઃ સહ

મારા કારણે નિર્દોષ સતીને દક્ષે અવગણના કરી, જ્યારે બધી બીજી દીકરીઓને તેમના પતિઓ સાથે માન મળ્યું—

વૈવસ્વતે ઽંતરે તસ્માત્તવ જામાતરસ્ત્વમી ઉત્પત્સ્યંતે સમં સર્વે બ્રહ્મયજ્ઞેષ્વયોનિજાઃ

એથી વૈવસ્વત મનુના સમયમાં, તારા બધા જમાઈઓ બ્રહ્મયજ્ઞમાં, ગર્ભ વિના, એકસાથે જન્મ લેશે.

ભવિતા માનુષો રાજા ચાક્ષુષસ્ય ત્વમન્વયે પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ચાપિ પ્રચેતસઃ

તમે માનવ રાજા તરીકે ચક્ષુષના વંશમાં જન્મ લેશો, પ્રાચીનબર્હિષના પૌત્ર અને પ્રચેતસના પુત્ર બની.

અહં તત્રાપિ તે વિઘ્નમાચરિષ્યામિ દુર્મતે ધર્માર્થકામયુક્તેષુ કર્મસ્વપિ પુનઃ પુનઃ

હે દુર્મતિ, ત્યાં પણ હું ધર્મ, અર્થ અને કામથી જોડાયેલા તમારા કાર્યોમાં વારંવાર અવરોધ ઊભો કરીશ.

તેનૈવં વ્યાહૃતો દક્ષો રુદ્રેણામિતતેજસા સ્વાયંભુવીં તનું ત્યક્ત્વા પપાત ભુવિ દુઃખિતઃ

અપરિમિત તેજવાળા રુદ્રે આમ કહ્યાના પછી, દક્ષએ પોતાની સ્વાયંભુવ દેહ ત્યજી, દુઃખી થઈને ધરતી પર પડ્યો.

તતઃ પ્રાચેતસો દક્ષો જજ્ઞે વૈ ચાક્ષુષે ઽન્તરે પ્રાચીનબર્હિષઃ પૌત્રઃ પુત્રશ્ચૈવ પ્રચેતસામ્

પછી પ્રચેતસનો પુત્ર દક્ષ ચક્ષુષના અંતરે, પ્રાચીનબર્હિષના પૌત્ર અને પ્રચેતસનો પુત્ર બની જન્મ્યો.

ભૃગ્વાદયો ઽપિ જાતા વૈ મનોર્વૈવસ્વતસ્ય તુ અંતરે બ્રહ્મણો યજ્ઞે વારુણીં બિભ્રતસ્તનુમ્

ભૃગુ અને બીજા પણ, મનુ વૈવસ્વતના અંતરે, બ્રહ્માએ વારુણી સ્વરૂપ ધારણ કરીને કરેલા યજ્ઞમાં જન્મ્યા.

તદા દક્ષસ્ય ધર્માર્થં યજ્ઞે તસ્ય દુરાત્મનઃ મહેશઃ કૃતવાન્વિઘ્નં મના વવસ્વતે સતિ

ત્યારે, દક્ષના ધર્માર્થે, તે દુશ્ચરિત્ર વાળા યજ્ઞમાં, મહેશે અવરોધ ઊભો કર્યો, જ્યારે મનુ વૈવસ્વત હાજર હતા.

કથં દક્ષસ્ય ધર્માર્થં પ્રવૃત્તસ્ય દુરાત્મનઃ મહેશઃ કૃતવાન્ વિઘ્નમેતદિચ્છામ વેદિતુમ્

દુષ્ટ દક્ષે ધર્માર્થે શરૂ કરેલા યજ્ઞમાં મહેશે કેવી રીતે અવરોધ કર્યો? અમે એ જાણવાની ઈચ્છા રાખીએ છીએ.

વિશ્વસ્ય જગતો માતુરપિ દેવ્યાસ્તપોબલાત્ પિતૃભાવમુપાગમ્ય મુદિતે હિમવદ્ગિરૌ

વિશ્વની માતા દેવીએ પોતાની તપશ્ચર્યાના બળે, હિમવંત પર્વત પર આનંદિત થઈ, હિમવંતની પુત્રીપદ પ્રાપ્ત કરી.

દેવે ઽપિ તત્કૃતોદ્વાહે હિમવચ્છિખરાલયે સંકીડતિ તયા સાર્ધં કાલે બહુતરે ગતે

દેવોએ હિમવંતની શિખરે તેમનું વિવાહ કરાવ્યું, લાંબા સમય પછી, તે બંને સાથે આનંદપૂર્વક વિહાર કરતા.

વૈવસ્વતે ઽંતરે પ્રાપ્તે દક્ષઃ પ્રાચેતસઃ સ્વયમ્ અશ્વમેધેન યજ્ઞેન યક્ષ્યમાણો ઽન્વપદ્યત

વૈવસ્વત મનુના સમયગાળામાં, પ્રચેતસપુત્ર દક્ષે પોતે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાનું શરૂ કર્યું.

તતો હિમવતઃ પૃષ્ઠે દક્ષો વૈ યજ્ઞમાહરત્ ગંગાદ્વારે શુભે દેશે ઋષિસિદ્ધનિષેવિતે

પછી દક્ષે હિમવંતના પર્વતકાંઠે, ગંગાદ્વાર પાસે, ઋષિ-સિદ્ધો વસતા પવિત્ર સ્થળે યજ્ઞ કર્યો.

તસ્ય તસ્મિન્મખેદેવાઃ સર્વે શક્ર પુરોગમાઃ ગમનાય સમાગમ્ય બુદ્ધિમાપેદિરે તદા

તે યજ્ઞમાં, ઇન્દ્રને આગેવાન બનાવી, બધા દેવતાઓ એકઠા થયા અને ત્યાં જવાનું નક્કી કર્યું.