શિવપુરાણમ્

પ્રસંગાદીશ્વરસ્યૈવ પ્રભાવદ્યોતનાદપિ સર્ગાદયો ઽપિ કથિતા ઇત્યત્ર તત્પ્રવિસ્તરૈઃ

માત્ર પ્રસંગવશ, ભગવાનની મહિમા દર્શાવવા માટે, અહીં સર્જન વગેરેની કથાઓ પણ તેમનાં વિસ્તરણ સાથે કહેવામાં આવી છે.

દેવી દક્ષસ્ય તનયા ત્યક્ત્વા દાક્ષાયણી તનુમ્ કથં હિમવતઃ પુત્રી મેનાયામભવત્પુરા

દક્ષની પુત્રી દેવી, દાક્ષાયણી રૂપ ત્યજીને, પ્રાચીન સમયમાં હિમવંત અને મેનાની પુત્રી કેવી રીતે બની?

કથં ચ નિન્દિતો રુદ્રો દક્ષેણ ચ મહાત્મના નિમિત્તમપિ કિં તત્ર યેન સ્યાન્નિંદિતો ભવઃ

અને મહાન આત્માવાળા દક્ષે રુદ્રની નિંદા કેવી રીતે કરી? ત્યાં એવું કયું કારણ બન્યું કે ભવની નિંદા થઈ?

ઉત્પન્નશ્ચ કથં દક્ષો અભિશાપાદ્ભવસ્ય તુ ચાક્ષુષસ્યાંતરે પૂર્વં મનોઃ પ્રબ્રૂહિ મારુત

મારુત, મને કહો કે ભવના શાપથી દક્ષ કઈ રીતે જન્મ્યો હતો, ચાક્ષુષ મનુ અને પહેલા મનુ વચ્ચેના સમયગાળામાં?

શૃણ્વંતુ કથયિષ્યામિ દક્ષસ્ય લઘુચેતસઃ વૃત્તં પાપાત્પ્રમાદાચ્ચ વિશ્વામરવિદૂષણમ્

સાંભળો, હું દક્ષના કથાનુ વર્ણન કરું છું, જેના મન નબળા હતા; તેના પાપ અને અવગણનાથી દેવો અને ઋષિઓની બદનામી થઈ.

પુરા સુરાસુરાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ કદાચિદ્દ્રષ્ટુમીશાનં હિમવચ્છિખરં યયુઃ

એક વખત બધા દેવો, દાનવો, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓ હિમાલયની શિખર પર ઈશાનના દર્શન માટે ગયા.

તદા દેવશ્ચ દેવી ચ દિવ્યાસનગતાવુભૌ દર્શનં દદતુસ્તેષાં દેવાદીનાં દ્વિજોત્તમાઃ

તે સમયે દેવ અને દેવી, દિવ્ય આસન પર બેઠા હતા અને દેવો અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો માટે દર્શન આપ્યા.

તદાનીમેવ દક્ષો ઽપિ ગતસ્તત્ર સહામરૈઃ જામાતરં હરં દ્રષ્ટું દ્રષ્ટું ચાત્મસુતાં સતીમ્

પછી દક્ષ પણ અમર દેવો સાથે ત્યાં આવ્યો, પોતાના જમાઈ હર અને પુત્રી સતીના દર્શન માટે.

તદાત્મગૌરવાદ્દેવો દેવ્યા દક્ષે સમાગતે દેવાદિભ્યો વિશેષેણ ન કદાચિદભૂત્સ્મૃતિઃ

પણ દેવે, પોતાની મહિમા માટે, દક્ષ અને દેવી સાથે આવ્યા હોવા છતાં, દેવો અને અન્ય લોકોની ખાસ યાદ રાખી નહોતી.

તસ્ય તસ્યાઃ પરં ભાવમજ્ઞાતુશ્ચાપિ કેવલમ્ પુત્રીત્યેવં વિમૂઢસ્ય તસ્યાં વૈરમજાયત

તે મૂર્ખ દક્ષે સતીની મહાનતા ઓળખી નહોતી અને માત્ર પુત્રી તરીકે જ જોઈ, તેથી તેના મનમાં સતી પ્રત્યે દુશ્મનાવ ઉભી થઈ.

તતસ્તેનૈવ વૈરેણ વિધિના ચ પ્રચોદિતઃ નાજુવાહ ભવં દક્ષો દીક્ષિતસ્તામપિ દ્વિષન્

તે જ દુશ્મનાવ અને ભાગ્યના પ્રેરણા કારણે, દક્ષે દિક્ષિત હોવા છતાં ભવને બોલાવ્યો નહીં અને સતી પ્રત્યે પણ દ્વેષ રાખ્યો.

શતશઃ પુષ્કલામર્ચાઞ્ચકાર ચ પૃથક્પૃથક્

દક્ષે અનેક સુંદર યજ્ઞો અલગ-અલગ રીતે અનેકવાર કર્યા.

તથા તાન્સંગતાઞ્છ્રુત્વા નારદસ્ય મુખાત્તદા યયૌ રુદ્રાય રુદ્રાણી વિજ્ઞાપ્ય ભવનં પિતુઃ

નારદ પાસેથી આ સભાઓ વિશે સાંભળીને, રુદ્રાણી રુદ્ર પાસે ગઈ અને પિતાની સભાની જાણકારી આપી.

અથ સંનિહિતં દિવ્યં વિમાનં વિશ્વતોમુખમ્ લક્ષણાઢ્યં સુખારોહમતિમાત્રમનોહરમ્

પછી એક દિવ્ય વિમાન દેખાયું, જે ચારેય બાજુથી ખુલ્લું હતું, શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ, ચડવા માટે સરળ અને ખૂબ જ આકર્ષક હતું.

તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યં ચિત્રરત્નપરિષ્કૃતમ્ મુક્તામયવિતાનાગ્ન્યં સ્રગ્દામસમલંકૃતમ્

તે વિમાન પીગળેલા સોનાની જેમ ઝળહળતું હતું, અનેક રત્નોથી શોભિત, મોતીના પડથી ઢંકાયેલું અને હાર-ગહનાથી સજ્જ હતું.

તપ્તકંચનનિર્વ્યૂહં રત્નસ્તંભશતાવૃતમ્ વજ્રકલ્પિતસોપાનં વિદ્રુમસ્તંભતોરણમ્

તેનું બંધાણ શુદ્ધ સોનાથી બનાવેલું હતું, અનેક રત્નના સ્તંભોથી ઘેરાયેલું, વજ્ર જેવા સોપાન અને મંગળમય પ્રવેશદ્વાર પર લાલ પથ્થરનાં સ્તંભ હતા.

પુષ્પપટ્ટપરિસ્તીર્ણં ચિત્રરત્નમહાસનમ્ વજ્રજાલકિરચ્છિદ્રમચ્છિદ્રમણિકુટ્ટિમમ્

ફુલોથી પાંદડાં પથરાયેલા હતા, રંગબેરંગી રત્નોથી શોભિત મહાસન, વજ્રના જાળથી વિંડો અને નિર્વિકાર રત્નના પાવડાં હતાં.

મણિદંડમનોજ્ઞેન મહાવૃષભલક્ષ્મણા અલંકૃતપુરોભાગમબ્ભ્રશુબ્ભ્રેણ કેતુના

તેના આગળ ભાગમાં સુંદર રત્નનો દંડ, મહાવૃષભના ચિહ્ન અને વાદળ જેવી શુદ્ધ ધ્વજથી શોભિત હતું.

રત્નકંચુકગુપ્તાંગૈશ્ચિત્રવેત્રકપાણિભિઃ અધિષ્ઠિતમહાદ્વારમપ્રધૃષ્યૈર્ગુણેશ્વરૈઃ

રત્નના કવચ પહેરેલા અને સુંદર દંડ પકડીને ઉભેલા રક્ષકો દ્વારા, મહાન દ્વારને ગુણોના અપરાજિત સ્વામીઓએ રક્ષિત કર્યું હતું.

મૃદંગતાલગીતાદિવેણુવીણાવિશારદૈઃ વિદગ્ધવેષભાષૈશ્ચ બહુભિઃ સ્ત્રીજનૈર્વૃતમ્

તેમાં અનેક સ્ત્રીઓ હતી, જે મૃદંગ, તાલ, ગીત, વાંસળી અને વીણા વગાડવામાં કુશળ હતી, અને સુંદર વસ્ત્રો અને બોલીથી શોભિત હતી.

આરુરોહ મહાદેવી સહ પ્રિયસખીજનૈઃ ચામારવ્યઞ્જનં તસ્યા વજ્રદંડમનોહરે

મહાદેવી પોતાના પ્રિય સખીઓ સાથે વિમાને ચડી, અને તેના માટે વજ્રના દંડવાળું મનોહર ચામર હતું.

ગૃહીત્વા રુદ્રકન્યે દ્વે વિવીજતુરુભે શુભે તદાચામરયોર્મધ્યે દેવ્યા વદનમાબભૌ

દ્વી રુદ્રકન્યાઓને લઈને, બંને શુભ હતી, તેમણે દેવીને પંખા ઝલાવ્યા; એ બંને સહાયિકાઓ વચ્ચે દેવીનું મુખ દેખાતું હતું.

અન્યોન્યં યુધ્યતોર્મધ્યે હંસયોરિવ પંકજમ્ છત્રં શશિનિભં તસ્યાશ્ચૂડોપરિ સુમાલિની

એ બંને, હંસોની જેમ એકબીજાથી સ્પર્ધા કરતી હતી, અને તેમના વચ્ચે ચાંદની જેવું ચમકતું, કમળ જેવું છત્રી દેવીના શીરે, ફૂલોથી શોભાયમાન હતું.

ધૃતમુક્તાપરિક્ષિપ્તં બભાર પ્રેમનિર્ભરા તચ્છત્રમુજ્જ્વલં દેવ્યા રુરુચે વદનોપરિ

મોતીથી ઘેરાયેલું અને પ્રેમથી ભરેલું એ તેજસ્વી છત્રી, દેવીના મુખ ઉપર ઝલકતું હતું.

ઉપર્યમૃતભાંડસ્ય મંડલં શશિનો યથા અથ ચાગ્રે સમાસીના સુસ્મિતાસ્યા શુભાવતી

ઉપર, અમૃતપાત્રના મંડળ અથવા ચાંદની જેવું, સુંદર અને સ્મિતભર્યું મુખ ધરાવતી દેવી આગળ બેઠી હતી.

અક્ષદ્યૂતવિનોદેન રમયામાસ વૈ સતીમ્ સુયશાઃ પાદુકે દેવ્યાશ્શુભે રત્નપરિષ્કૃતે

સુયશાએ, પાંસાની રમતમાં, પવિત્ર દેવીને આનંદિત કરી; દેવીની શુભ અને રત્નોથી શોભાયેલી પાદુકાઓ ત્યાં હતી.

સ્તનયોરંતરે કૃત્વા તદા દેવીમસેવતઃ અન્યા કાંચનચાર્વંગી દીપ્તં જગ્રાહ દર્પણમ્

સ્તન વચ્ચે રાખીને, એકે દેવીની સેવા કરી; બીજી, સુવર્ણ અંગવાળી અને તેજસ્વી, ચમકતો દર્પણ લઈ આવી.

અપરા તાલવૃન્તં ચ પરા તાંબૂલપેટિકામ્ કાચિત્ક્રીડાશુકં ચારુ કરે ઽકુરુત ભામિની

એક સહાયિકા તાડપાંખો ઝલાવતી, બીજી તાંબૂલની પેટી લાવતી; એક સુંદર કન્યાએ હાથમાં રમણીય કપડું લીધું.

કાચિત્તુ સુમનોજ્ઞાનિ પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ કાચિદાભરણાધારં બભાર કમલેક્ષણા

એક કન્યાએ સુગંધિત અને મનોહર ફૂલો લાવ્યા; બીજી, કમળની આંખવાળી, આભૂષણોની ડબ્બી લઈ આવી.