શિવપુરાણમ્

ના ઽપિ શ્યાત્તસ્ય સંસ્થાનં સ્તંભસ્યાનલવર્ચસઃ શ્રાંતઃ સ સૂકરહરીઃ પ્રાપ પૂર્વં રણાંગણમ્

છતાં પણ, એ અગ્નિપ્રભા થંભનું સ્વરૂપ ક્યાંય મળ્યું નહીં; થાકી ગયેલા વરાહરૂપ હરી પહેલા યુદ્ધભૂમિ પર પાછા આવ્યા.

અથ ગચ્છંસ્તુ વ્યોમ્ના ચ વિધિસ્તાત પિતા તવ દદર્શ કેતકી પુષ્પં કિંચિદ્વિચ્યુતમદ્ભુતમ્

પછી, તમારા પિતા વિધાતા, આકાશમાં જતા હતા ત્યારે, તેમણે થોડું પડેલું, અદ્ભુત લાગતું કેતકીનું ફૂલ જોયું.

અતિસૌરભ્યમમ્લાનં બહુવર્ષચ્યુતં તથા અન્વીક્ષ્ય ચ તયોઃ કૃત્યં ભગવાન્પરમેશ્વરઃ

એ ફૂલ બહુ સુગંધિત, કદી ન સુકાયું, અનેક વર્ષો પહેલાં પડેલું હતું—એ જોઈને, ભગવાન પરમેશ્વરે બંનેનું કરવાનું કામ વિચાર્યું.

પરિહાસં તુ કૃતવાન્કંપનાચ્ચલિતં શિરઃ તસ્માત્તાવનુગૃહ્ણાતું ચ્યુતં કેતકમુત્તમમ્

મજાકમાં તેણે માથું હલાવ્યું અને એથી શ્રેષ્ઠ કેતકીનું ફૂલ પડી ગયું, તો તેણે તે પકડવા હાથ લંબાવ્યો.

કિં ત્વં પતસિ પુષ્પેશ પુષ્પરાટ્ કેન વા ધૃતમ્ આદિમસ્યાપ્રમેયસ્ય સ્તંભમધ્યાચ્ચ્યુતશ્ચિરમ્

ફૂલોના સ્વામી, ફૂલોના રાજા, તું કેમ પડી રહ્યો છે? કોણે તને પકડી રાખ્યો હતો? અનંત અને પ્રાચીન એ સ્તંભના મધ્યમાંથી તું ઘણો સમય પહેલા પડી ગયો છે.

ન સંપશ્યામિ તસ્માત્ત્વં જહ્યાશામંતદર્શને અસ્યાં તસ્ય ચ સેવાર્થં હંસમૂર્તિરિહાગતઃ

હું તને જોઈ શકતો નથી, એટલે એ જોવા ની આશા તું છોડ. એની સેવા કરવા માટે હું હંસ રૂપે અહીં આવ્યો છું.

ઇતઃ પરં સખે મે ઽદ્ય ત્વયા કર્તવ્યમીપ્સિતમ્ મયા સહ ત્વયા વાચ્યમેતદ્વિષ્ણોશ્ચ સન્નિધૌ

હવે પછી, મારો મિત્ર, આજે તારે જે ઇચ્છિત છે એ કરવું છે. આ વાત તારે અને મને સાથે મળીને વિષ્ણુની હાજરીમાં કહેવી છે.

સ્તંભાંતો વીક્ષિતો ધાત્રા તત્ર સાક્ષ્યહમચ્યુત ઇત્યુક્ત્વા કેતકં તત્ર પ્રણનામ પુનઃ નઃ અસત્યમપિ શસ્તં સ્યાદાપદીત્યનુશાસનમ્

સ્તંભના અંતે ધાતાએ જોયું; ત્યાં હું સાક્ષી છું, અચ્યૂત. એવું કહીને તેણે ત્યાં કેતકીને ફરી નમસ્કાર કર્યો. મુશ્કેલીમાં ક્યારેક અસત્ય પણ યોગ્ય ગણાય છે—એવી શીખ છે.

સમીક્ષ્ય તત્રા ઽચ્યુતમાયતશ્રમં પ્રનષ્ટહર્ષં તુ નનર્ત હર્ષાત્ ઉવાચ ચૈનં પરમાર્થમચ્યુતં ષંઢાત્તવાદઃ સ વિધિસ્તતો ઽચ્યુતમ્

ત્યાં અચ્યૂતને ભારે થાકેલા અને આનંદ વિહોણા જોઈને, તેણે આનંદથી નૃત્ય કર્યું અને તેને સર્વોચ્ચ સત્ય કહ્યું; એ જ વિધિનું અચ્યૂતને કહેવાયું.

સ્તંભાગ્રમેતત્સમુદીક્ષિતં હરે તત્રૈવ સાક્ષી નનુ કેતકં ત્વિદમ્ તતો ઽવદત્તત્ર હિ કેતકં મૃષા તથેતિ તદ્ધાતૃવચસ્તદંતિકે

હરે, આ સ્તંભનું શિખર અહીં જોઈ લીધું છે—અહીં જ કેતકી સાક્ષી છે. ત્યારે ત્યાં કેતકીએ કહ્યું, 'આ ખોટું છે.' એમ ધાતાએ તેની સામે કહ્યું.

હરિશ્ચ તત્સત્યમિતીવ ચિંતયંશ્ચકાર તસ્મૈ વિધયે નમઃ સ્વયમ્ ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ પૂજયામાસ તં વિધિમ્

હરિએ એ સાચું છે એમ માનીને, પોતે જ વિધિને નમસ્કાર કર્યો અને સોળ ઉપચારથી તેની પૂજા કરી.

વિધિં પ્રહર્તું શઠમગ્નિલિંગતઃ સ ઈશ્વરસ્તત્ર બભૂવ સાકૃતિઃ સમુત્થિતઃ સ્વામિ વિલોકનાત્પુનઃ પ્રકંપપાણિઃ પરિગૃહ્ય તત્પદમ્

જ્યારે વિધિ છેતરપિંડીથી અગ્નિ-લિંગને મારવા જતો હતો, ત્યારે ભગવાન ત્યાં પ્રગટ થયા. ભગવાનને જોઈને, તેના હાથ કાંપ્યા અને તેણે ફરીથી ભગવાનના પગ પકડી લીધા.

આદ્યંતહીનવપુષિ ત્વયિ મોહબુદ્ધ્યા ભૂયાદ્વિમર્શ ઇહ નાવતિ કામનોત્થઃ સ ત્વં પ્રસીદ કરુણાકર કશ્મલં નૌ મૃષ્ટં ક્ષમસ્વ વિહિતં ભવતૈવ કેલ્યા

તારા જે આરંભ અને અંત વિહોણા સ્વરૂપ ધરાવે છે, તેમાં મોહથી ફરીથી કોઈ કામના જન્મેલી ગડબડ ન થાય. દયાના સાગર, કૃપા કરી, તમારી લીલાથી થયેલ આ પાપ માફ કરો.

વત્સપ્રસન્નો ઽસ્મિ હરે યતસ્ત્વમીશત્વમિચ્છન્નપિ સત્યવાક્યમ્ બ્રૂયાસ્તતસ્તે ભવિતા જનેષુ સામ્યં મયા સત્કૃતિરપ્યલપ્થાઃ

હરે, હું તારા પર પ્રસન્ન છું, બાલક, કારણ કે તું ઈશ્વરપદની ઈચ્છા રાખીને પણ સત્ય બોલ્યો. તેથી લોકોમાં તને મારું સમાનપદ મળશે અને મારું સન્માન પણ મળશે.

ઇતઃ પરં તે પૃથગાત્મનશ્ચ ક્ષેત્રપ્રતિષ્ઠોત્સવપૂજનં ચ

હવે પછી, તું અને તારો અલગ સ્વરૂપ પવિત્ર સ્થળની સ્થાપના માટે ઉત્સવ અને પૂજા કરશો.

ઇતિ દેવઃ પુરા પ્રીતઃ સત્યેન હરયે પરમ્ દદૌ સ્વસામ્યમત્યર્થં દેવસંઘે ચ પશ્યતિ

આ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં, દેવોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, પ્રસન્ન ભગવાને હરિને સત્યના કારણે સર્વોચ્ચ સમાનપદ આપ્યું.

સસર્જાથ મહાદેવઃ પુરુષં કંચિદદ્ભુતમ્ ભૈરવાખ્યં ભ્રુવોર્મધ્યાદ્બ્રહ્મદર્પજિઘાંસયા

પછી મહાદેવએ બ્રહ્માનું અહંકાર દમાવવા માટે, પોતાના ભ્રૂમધ્યમાંથી ભયાનક નામનો એક અદભૂત પુરુષ ઉત્પન્ન કર્યો.

સ વૈ તદા તત્ર પતિં પ્રણમ્ય શિવમંગણે કિં કાર્યં કરવાણ્યત્ર શીઘ્રમાજ્ઞાપય પ્રભો

તે પછી તેણે શિવની સભામાં ભગવાનને નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'હું અહીં શું કરું? પ્રભુ, જલ્દી આજ્ઞા આપો.'

વત્સયો ઽયં વિધિઃ સાક્ષાજ્જગતામાદ્યદૈવતમ્ નૂનમર્ચય ખડ્ગં સ્વં તિગ્મેન જવસા પરમ્

બેટા, આ વિધિ, જે જગતના પ્રાથમિક દેવ છે, ખરેખર પૂજનીય છે. તું તારી તીક્ષ્ણ ખડગથી તેને ઝડપથી ઘા કર.

સ વૈ ગૃહીત્વૈકકરેણ કેશં તત્પઞ્ચમં દૃપ્તમસત્યભાષણમ્ છિત્ત્વા શિરાંસ્યસ્ય નિહંતુમુદ્યતઃ પ્રકંપયન્ખડ્ગમતિસ્ફુટં કરૈઃ

પછી તેણે એક હાથથી એ પાંચમું મસ્તક, જે ઘમંડી અને અસત્ય બોલનારું હતું, પકડીને કાપી નાખ્યું અને તેને મારવા માટે હાથમાં ખડગ જોરથી ઘુમાવ્યો.

પિતા તવોત્સૃષ્ટવિભૂષણાંબરસ્રગુત્તરીયામલકેશસંહતિઃ પ્રવાતરંભેવ લતેવ ચંચલઃ પપાત વૈ ભૈરવપાદપંકજે

તારા પિતા, પોતાના આભૂષણ, વસ્ત્ર, માળા, ઉપરની ઓઢણી અને જટાઓ છોડી, વાવાઝોડાની શરૂઆતમાં લતાની જેમ ડગમગતા, ભૈરવનાં કમળ જેવા પગે પડી ગયા.

તાવદ્વિધિં તાત દિદૃક્ષુરચ્યુતઃ કૃપાલુરસ્મત્પતિપાદપલ્લવમ્ નિષિચ્ય બાષ્પૈરવદત્કૃતાંજલિર્યથા શિશુઃ સ્વં પિતરં કલાક્ષરમ્

ત્યારે, નિયમ જોવા માટે ઉત્સુક અને દયાળુ અચ્યૂતએ આપણા સ્વામીના કમળ જેવી પગની ધૂળી પોતાના માથે મૂકી, હાથ જોડીને અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવીને, બાળક જેવું પિતાને બોલે તેમ, તૂટક શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરી.

ત્વયા પ્રયત્નેન પુરા હિ દત્તં યદસ્ય પઞ્ચાનનમીશચિહ્નમ્ તસ્માત્ક્ષમસ્વાદ્યમનુગ્રહાર્હં કુરુ પ્રસાદં વિધયે હ્યમુષ્મૈ

હે પ્રભુ, તમે જે મહેનતથી ક્યારેક પાંચમુખી ચિહ્ન, ઈશ્વરપદનું લક્ષણ આપ્યું હતું, એના કારણે તેને માફ કરો; એ તમારી કૃપા લાયક છે. નિયમ માટે એ પર દયા બતાવો.

ઇત્યર્થિતો ઽચ્યુતેનેશસ્તુષ્ટઃ સુરગણાંગણે નિવર્તયામાસ તદા ભૈરવં બ્રહ્મદંડતઃ

આ રીતે અચ્યૂતએ વિનંતી કરતાં, ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને દેવોના સભામાં ભૈરવને બ્રહ્મદંડથી મુક્ત કર્યો.

અથાહ દેવઃ કિતવં વિધિં વિગતકંધરમ્ બ્રહ્મંસ્ત્વમર્હણાકાંક્ષી શઠમીશત્વમાસ્થિતઃ

પછી ભગવાને માથા વિના રહેલા કપટી વિધિને કહ્યું: 'હે બ્રહ્મા, તું પૂજા મેળવવાની ઇચ્છા રાખે છે, કપટથી ઈશ્વરપદ ધારણ કર્યું છે.'

નાતસ્તે સત્કૃતિર્લોકે ભૂયાત્સ્થાનોત્સવાદિકમ્ સ્વામિન્પ્રસીદાદ્ય મહાવિભૂતે મન્યે વરં વરદ મે શિરસઃ પ્રમોક્ષમ્

હવે તને દુનિયામાં ક્યારેય સન્માન, પદ, ઉત્સવ વગેરે ના મળે. હે મહાવિભૂતિ સ્વામી, કૃપા કરો; મને તો માત્ર માથું મુક્ત થાય એ જ વરદાન જોઈએ છે.

નમસ્તુભ્યં ભગવતે બંધવે વિશ્વયોનયે સહિષ્ણવે સર્વદોષાણાં શંભવે શૈલધન્વને

હું તમને વંદન કરું છું, હે ભગવાન, જગતના મૂળ, સહનશીલ, સર્વ દોષો દૂર કરનાર શંભુ, પર્વતધનુષ ધારણ કરનાર.

અરાજભયમેતદ્વૈ જગત્સર્વં ન શિષ્યતિ તતસ્ત્વં જહિ દંડાર્હં વહ લોકધુરં શિશો

રાજા વિના આ આખું જગત ભયથી ટકી શકતું નથી; તેથી જે દંડ લાયક છે તેને દંડ આપો અને જગતનું ભાર તમારા પર લો, હે બાળક.

વરં દદામિ તે તત્ર ગૃહાણ દુર્લભં પરમ્ વૈતાનિકેષુ ગૃહ્યેષુ યજ્ઞે ચ ભવાન્ ગુરુઃ

હું તને એક દુર્લભ અને શ્રેષ્ઠ વરદાન આપું છું: બધા વૈતાનિક અને ઘરગથ્થુ યજ્ઞોમાં તું ગુરુ રહેશે.