શિવપુરાણમ્

સુષુવે સાગરાદ્વેલા કન્યામેકામનિંદિતામ્ સવર્ણાં નામ સામુદ્રીં પત્નીં પ્રાચીનબર્હિષઃ

વેલાએ સાગરથી એક નિર્દોષ અને સુંદર કન્યા જન્માવી, જેનું નામ સવર્ણા હતું. એ સવર્ણા પ્રાચીનબર્હિની પત્ની બની.

સામુદ્રી સુષુવે પુત્રાન્દશ પ્રાચીનબર્હિષઃ સર્વે પ્રાચેતસા નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાઃ

સામુદ્રીએ પ્રાચીનબર્હિ માટે દસ પુત્રોને જન્મ આપ્યા, જે બધા પ્રાચેતસ તરીકે જાણીતા છે અને ધનુર્વેદમાં નિપુણ હતા.

યેષાં સ્વાયંભુવે દક્ષઃ પુત્રત્વમગમત્પુરા ત્રિયમ્બકસ્ય શાપેન ચાક્ષુષસ્યાંતરે મનોઃ

એમાં સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં દક્ષ, ત્ર્યંબકના શાપના કારણે, ચાક્ષુષ મનુના સમયમાં પુત્ર તરીકે જન્મ્યો હતો.

ઇત્યેતે બ્રહ્મપુત્રાણાં ધર્માદીનામ્મહાત્મનામ્ નાતિસંક્ષેપતો વિપ્રા નાતિ વિસ્તરતઃ ક્રમાત્

હે મુનિઓ, મેં બ્રહ્માના પુત્રો જેમ કે ધર્મ વગેરે મહાત્માઓના વંશને ક્રમશઃ, ન તો બહુ ટૂંકમાં અને ન તો બહુ વિસ્તૃત રીતે વર્ણન કર્યું છે.

વર્ણિતા વૈ મયા વંશા દિવ્યા દેવગણાન્વિતાઃ ક્રિયાવંતઃ પ્રજાવંતો મહર્ધિભિરલંકૃતાઃ

મારે દૈવી વંશોનું વર્ણન કર્યું છે, જે દેવતાઓથી યુક્ત, કર્મકાંડમાં નિપુણ, સંતાનથી સમૃદ્ધ અને મહાન તેજથી શોભાયમાન છે.

પ્રજાનાં સંનિવેશો ઽયં પ્રજાપતિસમુદ્ભવઃ ન હિ શક્યઃ પ્રસંખ્યાતું વર્ષકોટિશતૈરપિ

આ પ્રજાઓની રચના, જે પ્રજાપતિઓમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે, તે લાખો કરોડો વર્ષમાં પણ સંપૂર્ણ રીતે ગણાવી શકાય તેવી નથી.

રાજ્ઞામપિ ચ યો વંશો દ્વિધા સો ઽપિ પ્રવર્તતે સૂર્યવંશસ્સોમવંશ ઇતિ પુણ્યતમઃ ક્ષિતૌ

પૃથ્વી પર રાજાઓના વંશ પણ બે ભાગે વહે છે—સૂર્યવંશ અને ચંદ્રવંશ, જે મનુષ્યોમાં સૌથી પવિત્ર ગણાય છે.

ઇક્ષ્વાકુરમ્બરીષશ્ચ યયાતિર્નાહુષાદયઃ પુણ્યશ્લોકાઃ શ્રુતા યે ઽત્ર તે પિ તદ્વંશસંભવાઃ

ઇક્ષ્વાકુ, અંબરીષ, યયાતિ, નાહુષ અને અન્ય જે પુણ્યશ્લોક રાજાઓ અહીં પ્રસિદ્ધ છે, એ બધા એ જ વંશમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે.

અન્યે ચ રાજઋષયો નાનાવીર્યસમન્વિતા કિં તૈઃ ફલમનુત્ક્રાંતૈરુક્તપૂર્વૈઃ પુરાતનૈઃ

અન્ય અનેક રાજર્ષિ પણ હતા, જે વિવિધ ગુણોથી યુક્ત હતા; પણ જે પુરાતન રાજાઓના ફળો હવે નથી, તેમનું વર્ણન કરીને શું લાભ?

કિં ચેશ્વરકથા વૃત્તા યત્ર તત્રાન્યકીર્તનમ્ ન સદ્ભિઃ સંમતં મત્વા નોત્સહે બહુભાષિતુમ્

અને, જ્યાં ભગવાનની કથાઓ વર્ણવાઈ રહી હોય, ત્યાં અન્યનું વર્ણન કરવું સજ્જનોને યોગ્ય લાગતું નથી; તેથી હું વધુ બોલવા ઇચ્છતો નથી.

પ્રસંગાદીશ્વરસ્યૈવ પ્રભાવદ્યોતનાદપિ સર્ગાદયો ઽપિ કથિતા ઇત્યત્ર તત્પ્રવિસ્તરૈઃ

માત્ર પ્રસંગવશ, ભગવાનની મહિમા દર્શાવવા માટે, અહીં સર્જન વગેરેની કથાઓ પણ તેમનાં વિસ્તરણ સાથે કહેવામાં આવી છે.

દેવી દક્ષસ્ય તનયા ત્યક્ત્વા દાક્ષાયણી તનુમ્ કથં હિમવતઃ પુત્રી મેનાયામભવત્પુરા

દક્ષની પુત્રી દેવી, દાક્ષાયણી રૂપ ત્યજીને, પ્રાચીન સમયમાં હિમવંત અને મેનાની પુત્રી કેવી રીતે બની?

કથં ચ નિન્દિતો રુદ્રો દક્ષેણ ચ મહાત્મના નિમિત્તમપિ કિં તત્ર યેન સ્યાન્નિંદિતો ભવઃ

અને મહાન આત્માવાળા દક્ષે રુદ્રની નિંદા કેવી રીતે કરી? ત્યાં એવું કયું કારણ બન્યું કે ભવની નિંદા થઈ?

ઉત્પન્નશ્ચ કથં દક્ષો અભિશાપાદ્ભવસ્ય તુ ચાક્ષુષસ્યાંતરે પૂર્વં મનોઃ પ્રબ્રૂહિ મારુત

મારુત, મને કહો કે ભવના શાપથી દક્ષ કઈ રીતે જન્મ્યો હતો, ચાક્ષુષ મનુ અને પહેલા મનુ વચ્ચેના સમયગાળામાં?

શૃણ્વંતુ કથયિષ્યામિ દક્ષસ્ય લઘુચેતસઃ વૃત્તં પાપાત્પ્રમાદાચ્ચ વિશ્વામરવિદૂષણમ્

સાંભળો, હું દક્ષના કથાનુ વર્ણન કરું છું, જેના મન નબળા હતા; તેના પાપ અને અવગણનાથી દેવો અને ઋષિઓની બદનામી થઈ.

પુરા સુરાસુરાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ કદાચિદ્દ્રષ્ટુમીશાનં હિમવચ્છિખરં યયુઃ

એક વખત બધા દેવો, દાનવો, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓ હિમાલયની શિખર પર ઈશાનના દર્શન માટે ગયા.

તદા દેવશ્ચ દેવી ચ દિવ્યાસનગતાવુભૌ દર્શનં દદતુસ્તેષાં દેવાદીનાં દ્વિજોત્તમાઃ

તે સમયે દેવ અને દેવી, દિવ્ય આસન પર બેઠા હતા અને દેવો અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો માટે દર્શન આપ્યા.

તદાનીમેવ દક્ષો ઽપિ ગતસ્તત્ર સહામરૈઃ જામાતરં હરં દ્રષ્ટું દ્રષ્ટું ચાત્મસુતાં સતીમ્

પછી દક્ષ પણ અમર દેવો સાથે ત્યાં આવ્યો, પોતાના જમાઈ હર અને પુત્રી સતીના દર્શન માટે.

તદાત્મગૌરવાદ્દેવો દેવ્યા દક્ષે સમાગતે દેવાદિભ્યો વિશેષેણ ન કદાચિદભૂત્સ્મૃતિઃ

પણ દેવે, પોતાની મહિમા માટે, દક્ષ અને દેવી સાથે આવ્યા હોવા છતાં, દેવો અને અન્ય લોકોની ખાસ યાદ રાખી નહોતી.

તસ્ય તસ્યાઃ પરં ભાવમજ્ઞાતુશ્ચાપિ કેવલમ્ પુત્રીત્યેવં વિમૂઢસ્ય તસ્યાં વૈરમજાયત

તે મૂર્ખ દક્ષે સતીની મહાનતા ઓળખી નહોતી અને માત્ર પુત્રી તરીકે જ જોઈ, તેથી તેના મનમાં સતી પ્રત્યે દુશ્મનાવ ઉભી થઈ.

તતસ્તેનૈવ વૈરેણ વિધિના ચ પ્રચોદિતઃ નાજુવાહ ભવં દક્ષો દીક્ષિતસ્તામપિ દ્વિષન્

તે જ દુશ્મનાવ અને ભાગ્યના પ્રેરણા કારણે, દક્ષે દિક્ષિત હોવા છતાં ભવને બોલાવ્યો નહીં અને સતી પ્રત્યે પણ દ્વેષ રાખ્યો.

શતશઃ પુષ્કલામર્ચાઞ્ચકાર ચ પૃથક્પૃથક્

દક્ષે અનેક સુંદર યજ્ઞો અલગ-અલગ રીતે અનેકવાર કર્યા.

તથા તાન્સંગતાઞ્છ્રુત્વા નારદસ્ય મુખાત્તદા યયૌ રુદ્રાય રુદ્રાણી વિજ્ઞાપ્ય ભવનં પિતુઃ

નારદ પાસેથી આ સભાઓ વિશે સાંભળીને, રુદ્રાણી રુદ્ર પાસે ગઈ અને પિતાની સભાની જાણકારી આપી.

અથ સંનિહિતં દિવ્યં વિમાનં વિશ્વતોમુખમ્ લક્ષણાઢ્યં સુખારોહમતિમાત્રમનોહરમ્

પછી એક દિવ્ય વિમાન દેખાયું, જે ચારેય બાજુથી ખુલ્લું હતું, શુભ ચિહ્નોથી સજ્જ, ચડવા માટે સરળ અને ખૂબ જ આકર્ષક હતું.

તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યં ચિત્રરત્નપરિષ્કૃતમ્ મુક્તામયવિતાનાગ્ન્યં સ્રગ્દામસમલંકૃતમ્

તે વિમાન પીગળેલા સોનાની જેમ ઝળહળતું હતું, અનેક રત્નોથી શોભિત, મોતીના પડથી ઢંકાયેલું અને હાર-ગહનાથી સજ્જ હતું.

તપ્તકંચનનિર્વ્યૂહં રત્નસ્તંભશતાવૃતમ્ વજ્રકલ્પિતસોપાનં વિદ્રુમસ્તંભતોરણમ્

તેનું બંધાણ શુદ્ધ સોનાથી બનાવેલું હતું, અનેક રત્નના સ્તંભોથી ઘેરાયેલું, વજ્ર જેવા સોપાન અને મંગળમય પ્રવેશદ્વાર પર લાલ પથ્થરનાં સ્તંભ હતા.

પુષ્પપટ્ટપરિસ્તીર્ણં ચિત્રરત્નમહાસનમ્ વજ્રજાલકિરચ્છિદ્રમચ્છિદ્રમણિકુટ્ટિમમ્

ફુલોથી પાંદડાં પથરાયેલા હતા, રંગબેરંગી રત્નોથી શોભિત મહાસન, વજ્રના જાળથી વિંડો અને નિર્વિકાર રત્નના પાવડાં હતાં.

મણિદંડમનોજ્ઞેન મહાવૃષભલક્ષ્મણા અલંકૃતપુરોભાગમબ્ભ્રશુબ્ભ્રેણ કેતુના

તેના આગળ ભાગમાં સુંદર રત્નનો દંડ, મહાવૃષભના ચિહ્ન અને વાદળ જેવી શુદ્ધ ધ્વજથી શોભિત હતું.

રત્નકંચુકગુપ્તાંગૈશ્ચિત્રવેત્રકપાણિભિઃ અધિષ્ઠિતમહાદ્વારમપ્રધૃષ્યૈર્ગુણેશ્વરૈઃ

રત્નના કવચ પહેરેલા અને સુંદર દંડ પકડીને ઉભેલા રક્ષકો દ્વારા, મહાન દ્વારને ગુણોના અપરાજિત સ્વામીઓએ રક્ષિત કર્યું હતું.