શિવપુરાણમ્

તદીયાઃ પુત્રપૌત્રાશ્ચ યેતીતાસ્તે સહસ્રશઃ પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યભાર્યાયાં દન્તોગ્નિરભવત્સુતઃ પૂર્વજન્મનિ યોગસ્ત્યસ્સ્મૃતઃ સ્વાયંભુવે ઽંતરે

તેમના પુત્રો અને પૌત્રો હજારોની સંખ્યામાં વિતી ગયા; પુલસ્ત્યની પત્ની પ્રીતિમાંથી દંતોગ્નિ પુત્ર થયો, જે પૂર્વ જન્મમાં યોગ તરીકે ઓળખાતો, સ્વાયંભુવ સમયગાળામાં.

તત્સંતતીયા બહવઃ પૌલસ્ત્યા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ક્ષમા તુ સુષુવે પુત્રાન્પુલહસ્ય પ્રજાપતેઃ

તેના વંશમાંથી અનેક પૌલસ્ત્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ક્ષમા એ પુલહા પ્રજાપતિ માટે પુત્રો જન્માવ્યા.

કર્દમશ્ચ સુરિશ્ચૈવ સહિષ્ણુશ્ચેતિ તે ત્રયઃ ત્રેતાગ્નિવર્ચસસ્સર્વે યેષાં વંશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

કર્દમ, સુરિ અને સહિષ્ણુ—આ ત્રણેય, ત્રેતાગ્નિ જેવી તેજવાળા, પોતાના વંશ સ્થાપ્યા.

ક્રતોઃ ક્રતુસમાન્ભાર્યા સન્નતિસ્સુષુવે સુતાન્ નૈષાં ભાર્યાશ્ચ પુત્રાશ્ચ સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

ક્રતુની પત્ની સન્નતિમાંથી ક્રતુ સમાન પુત્રો જન્મ્યા; તેમના પત્નીઓ અને પુત્રો સૌ ઉર્ધ્વરેતસ ગણાય છે.

ષષ્ટિસ્તાનિ સહસ્રાણિ વાલખિલ્યા ઇતિ સ્મૃતાઃ અનૂરોરગ્રતો યાંતિ પરિવાર્ય દિવાકરમ્

આને વાલખિલ્ય તરીકે ઓળખાય છે, એ સાઠ હજાર છે, જે અનુરોરાથી આગળ, સૂર્યને ઘેરીને ચાલે છે.

અત્રેર્ભાર્યાનુસૂયા ચ પઞ્ચાત્રેયાનસૂયત કન્યકાં ચ શ્રુતિં નામ માતા શંખપદસ્ય ચ

અત્રિની પત્ની અનુસૂયાએ પાંચ અત્રેયો અને શ્રુતિ નામે એક કન્યા, શંખપદની માતા, જન્માવી.

સત્યનેત્રશ્ચ હવ્યશ્ચ આપોમૂર્તિશ્શનૈશ્ચરઃ સોમશ્ચ પઞ્ચમસ્ત્વેતે પઞ્ચાત્રેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સત્યનેત્ર, હવ્ય, આપોમૂર્તિ, શનૈશ્ચર અને સોમ—આ પાંચ અત્રેયો તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ હ્યાત્રેયાણાં મહાત્મનામ્ સ્વાયંભુવે ઽંતરે ઽતીતાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

આ મહાન આત્માવાળા આત્રેયોના પુત્રો અને પૌત્રો, સ્વાયંભુવ યુગમાં, સૈંકડો અને હજારોથી પસાર થઈ ગયા છે.

ઊર્જાયાં તુ વસિષ્ઠસ્ય પુત્રા વૈ સપ્ત જજ્ઞિરે જ્યાયસી ચ સ્વસા તેષાં પુંડરીકા સુમધ્યમા

ઊર્જામાંથી વસિષ્ઠને સાત પુત્રો જન્મ્યા હતા, અને તેમની મોટી બહેન પુંડરીકા હતી, જે સુંદર અને સૌમ્ય સ્વરૂપની હતી.

રજો ગાત્રોર્ધ્વબાહૂ ચ સવનશ્ચાનયશ્ચ યઃ સુતપાશ્શુક્ર ઇત્યેતે સપ્ત સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

રજસ, ગાત્ર, ઊર્ધ્વબાહુ, સવના, અનય, સુતપા અને શુક્ર—આ સાતે જ સાત ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે.

ગોત્રાણિ નામભિસ્તેષાં વાસિષ્ઠાનાં મહાત્મનામ્ સ્વાયંભુવે ઽંતરે ઽતીતાન્યર્બુદાનિ શતાનિ ચ

વસિષ્ઠના મહાન આત્માવાળા વંશોની નામથી, સ્વાયંભુવ યુગમાં, કરોડો અને સૈંકડો વંશો પસાર થઈ ગયા છે.

ઇત્યેષ ઋષિસર્ગસ્તુ સાનુબંધઃ પ્રકીર્તિતઃ સમાસાદ્વિસ્તરાદ્વક્તુમશક્યો ઽયમિતિ દ્વિજાઃ

આ રીતે ઋષિ અને તેમના વંશજોની ઉત્પત્તિ સંક્ષિપ્તમાં વર્ણવાઈ છે; વિગતે કહેવું અશક્ય છે, હે દ્વિજગણો.

યો ઽસૌ રુદ્રાત્મકો બહ્નિબ્રહ્મણો માનસસ્સુતઃ સ્વાહા તસ્ય પ્રિયા લેભે પુત્રાંસ્ત્રીનમિતૌજસઃ

જે રુદ્રાત્મા છે, અગ્નિ-બ્રહ્માના માનસપુત્ર છે, તેની પ્રિય સ્વાહાએ તેને ત્રણ શક્તિશાળી પુત્રો આપ્યા.

પાવકઃ પવમાનશ્ચ શુચિરિત્યેષ તે ત્રયઃ નિર્મંથ્યઃ પવમાનસ્સ્યાદ્વૈદ્યુતઃ પાવકસ્સ્મૃતઃ

પાવક, પવમાન અને શુચિ—આ ત્રણ છે; પવમાનને ઉલેઘન કરેલો કહેવાય છે, પાવક વીજળી તરીકે ઓળખાય છે.

સૂર્યે તપતિ યશ્ચાસૌ શુચિઃ સૌર ઉદાહૃતઃ હવ્યવાહઃ કવ્યવાહઃ સહરક્ષા ઇતિ ત્રયઃ

શુચિ, જે સૂર્યમાં તેજ આપે છે, સૌર તરીકે ઓળખાય છે; હવ્યવાહ, કવ્યવાહ અને સહરક્ષ—આ ત્રણ છે.

ત્રયાણાં ક્રમશઃ પુત્રા દેવપિતૃસુરાશ્ચ તે એતેષાં પુત્રપૌત્રાશ્ચ ચત્વારિંશન્નવૈવ તે

આ ત્રણના પુત્રો ક્રમશઃ દેવો, પિતૃઓ અને સુરાઓ છે; તેમના પુત્રો અને પૌત્રો મળીને ઓગણપચાસ થાય છે.

કામ્યનૈમિત્તિકાજસ્રકર્મસુ ત્રિષુ સંસ્થિતાઃ સર્વે તપસ્વિનો જ્ઞેયાઃ સર્વે વ્રતભૃતસ્તથા

કામ, નિમિત્ત અને સતત—આ ત્રણ પ્રકારના કાર્યોમાં સ્થિત બધા તપસ્વી છે, અને બધા વ્રત ધારણ કરનાર છે.

સર્વે રુદ્રાત્મકશ્ચૈવ સર્વે રુદ્રપરાયણાઃ તસ્માદગ્નિમુખે યત્તદ્ધુતં સ્યાદેવ કેનચિત્

બધા રુદ્રાત્મા છે અને બધા રુદ્રને સમર્પિત છે; તેથી, અગ્નિમાં જે કોઈ પણ અર્પણ કરે છે,

તત્સર્વં રુદ્રમુદ્દિશ્ય દત્તં સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ઇત્યેવં નિશ્ચયોગ્નીનામનુક્રાંતો યથાતથમ્

તે બધું રુદ્રને ધ્યાનમાં રાખીને અર્પણ કરાય છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી; આ રીતે અગ્નિની વંશાવળ વર્ણવાઈ છે.

નાતિવિસ્તરતો વિપ્રાઃ પિત્ઃન્વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ યસ્માત્ષડૃતવસ્તેષાં સ્થાનં સ્થાનાભિમાનિનામ્

હે વિદ્વાનોએ, પિતૃઓ વિશે વધુ વિગતે હું કહું નહીં, કારણ કે તેઓ ઋતુઓમાં સ્થાન ધરાવે છે, ઋતુઓ સાથે ઓળખાય છે.

ઋતવઃ પિતરસ્તસ્માદિત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ યુષ્માદૃતુષુ સર્વે હિ જાયંતે સ્થાસ્નુજંગમા

પિતૃઓ એટલે ઋતુઓ—આ વૈદિક શાસ્ત્ર છે; ઋતુઓમાંથી બધા સ્થિર અને ચળવળતા જીવ જન્મે છે.

તસ્માદેતે પિતર આર્તવા ઇતિ ચ શ્રુતમ્ એવં પિત્ઃણામેતેષામૃતુકાલાભિમાનિનામ્

આથી, આ પિતૃઓ ઋતુસંબંધિત કહેવાય છે, જેમ કે સાંભળવામાં આવે છે; આ પિતૃઓ ઋતુકાળ સાથે ઓળખાય છે.

આત્મૈશ્વર્યા મહાત્માનસ્તિષ્ઠંતીહાબ્ભ્રસંગમાત્ આગ્નિષ્વાત્તા બર્હિષદઃ પિતરો દ્વિવિધાઃ સ્મૃતાઃ

આત્મસંયમ ધરાવનાર મહાન આત્માઓ અહીં નિર્મલ રહીને વસે છે; પિતૃઓ બે પ્રકારના છે—અગ્નિષ્વાત્ત અને બર્હિષદ.

અયજ્વાનશ્ચ યજ્વાનઃ ક્રમાત્તે મૃહમેધિનઃ સ્વધાસૂત પિતૃભ્યશ્ચ દ્વે કન્યે લોકવિશ્રુતે

અયજ્વાન અને યજ્વાન, ક્રમશઃ, મૃતોમાં વસે છે; પિતૃઓમાંથી સ્વધાએ બે પુત્રીઓ જન્માવેલી, જે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.

મેનાં ચ ધરણીં ચૈવ યાભ્યાં વિશ્વમિદં ધૃતમ્ અગ્નિષ્વાત્તસુતા મેના ધરણી બર્હિષત્સુતા

મેનાં અને ધરણી—જેના દ્વારા આ સમગ્ર વિશ્વ ટકેલું છે; મેનાં અગ્નિષ્વાત્તની પુત્રી છે, ધરણી બર્હિષદની પુત્રી છે.

મેના હિમવતઃ પત્ની મૈનાકં ક્રૌંચમેવ ચ ગૌરીં ગંગાં ચ સુષુવે ભવાંગાશ્લેષપાવનીમ્

હિમવંતની પત્ની મેનાએ મૈનાક, ક્રૌંચ, ગૌરી અને ગંગાને જન્મ આપ્યો હતો. ગંગા તો ભવના અંગના સ્પર્શથી પવિત્ર બની છે.

મેરોસ્તુ ધરણી પત્ની દિવ્યૌષધિસમન્વિતમ્ મંદરં સુષુવે પુત્રં ચિત્રિસુન્દરકન્ધરમ્

મેરુની પત્ની ધરાએ, જે દિવ્ય ઔષધિઓથી યુક્ત હતી, સુંદર ગળાવાળો મન્દર નામનો પુત્ર જન્માવ્યો.

સ એવ મંદરઃ શ્રીમાન્મેરુપુત્રસ્તપોબલાત્ સાક્ષાચ્છ્રીકંઠનાથસ્ય શિવસ્યાવસથં ગતઃ

એ જ તેજસ્વી મન્દર, મેરુનો પુત્ર, પોતાના તપના બળે શ્રીકંઠ શિવના નિવાસસ્થાન રૂપે પ્રતિષ્ઠિત થયો.

સાસૂતા ધરણી ભૂયસ્ત્રિંશત્કન્યાશ્ચ વિશ્રુતાઃ વેલાં ચ નિયતિં ચૈવ તૃતીયામપિ ચાયતિમ્

પછી ધરાએ ફરીથી ત્રીસ પ્રસિદ્ધ કન્યાઓને જન્મ આપી, તેમજ વેલા, નિયમ અને ત્રીજી આયતિને પણ જન્માવ્યા.