શિવપુરાણમ્

ધર્મસ્ય જજ્ઞિરે તાસ્તુ શ્રદ્ધાદ્યાસ્સુસુખોત્તરાઃ દુઃખોત્તરાશ્ચ હિંસાયામધર્મસ્ય ચ સંતતૌ

ધર્મના કુળમાં શ્રદ્ધા વગેરે શુભ કન્યાઓ જન્મી, અને અધર્મના હિંસા કુળમાં દુઃખથી પૂર્ણ કન્યાઓ જન્મી.

નિકૃત્યાદય ઉત્પન્નાઃપુત્રાશ્ચ ધર્મલક્ષણાઃ નૈષાં ભાર્યાશ્ચ પુત્રા વા સર્વે ત્વનિયમાઃ સ્મૃતાઃ

નિકૃતિ અને અન્યોથી અધર્મવાળા પુત્રો જન્મ્યા; તેમના પત્નીઓ અને પુત્રો બધાં અનિયમિત ગણાય છે.

સ એષ તામસસ્સર્ગો જજ્ઞે ધર્મનિયામકઃ યા સા દક્ષસ્ય દુહિતા રુદ્રસ્ય દયિતા સતી

આ રીતે તામસ સર્જન ધર્મથી નિયંત્રિત થઈ જન્મ્યું; દક્ષની દીકરી, રુદ્રની પ્રિય સતી હતી.

ભર્તૃનિન્દાપ્રસંગેન ત્યક્ત્વા દાક્ષાયિણીં તનુમ્ દક્ષં ચ દક્ષભાર્યાં ચ વિનિંદ્ય સહ બન્ધુભિઃ

પતિની નિંદાના કારણે સતીએ દક્ષથી મળેલી કાયાને ત્યજી, દક્ષ અને તેની પત્ની તથા સગાંઓની નિંદા કરી.

સા મેનાયામાવિરભૂત્પુત્રી હિમવતો ગિરેઃ રુદ્રસ્તુ તાં સતીં દૃષ્ટ્વા રુદ્રાંસ્ત્વાત્મસમપ્રભાન્

પછી સતી મેનાની અને હિમવત પર્વતની દીકરી બની; રુદ્રે, સતીને પોતાને સમાન તેજવાળી જોઈ, તેને સ્વીકારી.

યથાસૃજદસંખ્યાતાંસ્તથા કથિતમેવ ચ ભૃગોઃ ખ્યાત્યાં સમુત્પન્ના લક્ષ્મીર્નારાયણપ્રિયા

જે રીતે વર્ણવાયું છે, એ પ્રમાણે અનેક અન્ય સર્જાયા; ભૃગુ અને ખ્યાતિમાંથી લક્ષ્મી, નારાયણની પ્રિય, જન્મી.

દેવૌ ધાતૃવિધાતારૌ મન્વંતરવિધારિણૌ તયોર્વૈ પુત્રપૌત્રાદ્યાશ્શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

ધાતા અને વિધાતા, બંને દેવો, મનુઓના ચક્રને ચલાવે છે; તેમના પુત્રો, પૌત્રો વગેરે હજારો-સૈંકડો જન્મ્યા.

સ્વાયંભુવે ઽંતરે નીતાઃ સર્વે તે ભાર્ગવા મતાઃ મરીચેરપિ સંભૂતિઃ પૌર્ણમાસમસૂયત

ભૃગુના વંશજો સૌ સ્વાયંભુવ મનુના સમયગાળામાં માનવામાં આવે છે; મરીચિમાંથી સંભૂતિ જન્મી, જેણે પૌર્ણમાસા જન્માવ્યા.

કન્યાચતુષ્ટયં ચૈવ મહીયાંસસ્તદન્વયાઃ યેષાં વંશે સમુત્પન્નો બહુપુત્રસ્ય કશ્યપઃ

મહાન ચાર કન્યાઓ હતી, જેમના વંશમાં બહુ પુત્રોવાળા કશ્યપ જન્મ્યા.

સ્મૃતિશ્ચાંગિરસઃ પત્ની જનયામાસ વૈ સુતૌ આગ્નીધ્રં શરભઞ્ચૈવ તથા કન્યાચતુષ્ટયમ્

સ્મૃતિ, અંગિરસની પત્ની, એણે અગ્નિધ્ર અને શરભા નામે બે પુત્રો અને ચાર કન્યાઓ જન્માવ્યા.

તદીયાઃ પુત્રપૌત્રાશ્ચ યેતીતાસ્તે સહસ્રશઃ પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યભાર્યાયાં દન્તોગ્નિરભવત્સુતઃ પૂર્વજન્મનિ યોગસ્ત્યસ્સ્મૃતઃ સ્વાયંભુવે ઽંતરે

તેમના પુત્રો અને પૌત્રો હજારોની સંખ્યામાં વિતી ગયા; પુલસ્ત્યની પત્ની પ્રીતિમાંથી દંતોગ્નિ પુત્ર થયો, જે પૂર્વ જન્મમાં યોગ તરીકે ઓળખાતો, સ્વાયંભુવ સમયગાળામાં.

તત્સંતતીયા બહવઃ પૌલસ્ત્યા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ક્ષમા તુ સુષુવે પુત્રાન્પુલહસ્ય પ્રજાપતેઃ

તેના વંશમાંથી અનેક પૌલસ્ત્ય તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ક્ષમા એ પુલહા પ્રજાપતિ માટે પુત્રો જન્માવ્યા.

કર્દમશ્ચ સુરિશ્ચૈવ સહિષ્ણુશ્ચેતિ તે ત્રયઃ ત્રેતાગ્નિવર્ચસસ્સર્વે યેષાં વંશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

કર્દમ, સુરિ અને સહિષ્ણુ—આ ત્રણેય, ત્રેતાગ્નિ જેવી તેજવાળા, પોતાના વંશ સ્થાપ્યા.

ક્રતોઃ ક્રતુસમાન્ભાર્યા સન્નતિસ્સુષુવે સુતાન્ નૈષાં ભાર્યાશ્ચ પુત્રાશ્ચ સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

ક્રતુની પત્ની સન્નતિમાંથી ક્રતુ સમાન પુત્રો જન્મ્યા; તેમના પત્નીઓ અને પુત્રો સૌ ઉર્ધ્વરેતસ ગણાય છે.

ષષ્ટિસ્તાનિ સહસ્રાણિ વાલખિલ્યા ઇતિ સ્મૃતાઃ અનૂરોરગ્રતો યાંતિ પરિવાર્ય દિવાકરમ્

આને વાલખિલ્ય તરીકે ઓળખાય છે, એ સાઠ હજાર છે, જે અનુરોરાથી આગળ, સૂર્યને ઘેરીને ચાલે છે.

અત્રેર્ભાર્યાનુસૂયા ચ પઞ્ચાત્રેયાનસૂયત કન્યકાં ચ શ્રુતિં નામ માતા શંખપદસ્ય ચ

અત્રિની પત્ની અનુસૂયાએ પાંચ અત્રેયો અને શ્રુતિ નામે એક કન્યા, શંખપદની માતા, જન્માવી.

સત્યનેત્રશ્ચ હવ્યશ્ચ આપોમૂર્તિશ્શનૈશ્ચરઃ સોમશ્ચ પઞ્ચમસ્ત્વેતે પઞ્ચાત્રેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સત્યનેત્ર, હવ્ય, આપોમૂર્તિ, શનૈશ્ચર અને સોમ—આ પાંચ અત્રેયો તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ હ્યાત્રેયાણાં મહાત્મનામ્ સ્વાયંભુવે ઽંતરે ઽતીતાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

આ મહાન આત્માવાળા આત્રેયોના પુત્રો અને પૌત્રો, સ્વાયંભુવ યુગમાં, સૈંકડો અને હજારોથી પસાર થઈ ગયા છે.

ઊર્જાયાં તુ વસિષ્ઠસ્ય પુત્રા વૈ સપ્ત જજ્ઞિરે જ્યાયસી ચ સ્વસા તેષાં પુંડરીકા સુમધ્યમા

ઊર્જામાંથી વસિષ્ઠને સાત પુત્રો જન્મ્યા હતા, અને તેમની મોટી બહેન પુંડરીકા હતી, જે સુંદર અને સૌમ્ય સ્વરૂપની હતી.

રજો ગાત્રોર્ધ્વબાહૂ ચ સવનશ્ચાનયશ્ચ યઃ સુતપાશ્શુક્ર ઇત્યેતે સપ્ત સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

રજસ, ગાત્ર, ઊર્ધ્વબાહુ, સવના, અનય, સુતપા અને શુક્ર—આ સાતે જ સાત ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે.

ગોત્રાણિ નામભિસ્તેષાં વાસિષ્ઠાનાં મહાત્મનામ્ સ્વાયંભુવે ઽંતરે ઽતીતાન્યર્બુદાનિ શતાનિ ચ

વસિષ્ઠના મહાન આત્માવાળા વંશોની નામથી, સ્વાયંભુવ યુગમાં, કરોડો અને સૈંકડો વંશો પસાર થઈ ગયા છે.

ઇત્યેષ ઋષિસર્ગસ્તુ સાનુબંધઃ પ્રકીર્તિતઃ સમાસાદ્વિસ્તરાદ્વક્તુમશક્યો ઽયમિતિ દ્વિજાઃ

આ રીતે ઋષિ અને તેમના વંશજોની ઉત્પત્તિ સંક્ષિપ્તમાં વર્ણવાઈ છે; વિગતે કહેવું અશક્ય છે, હે દ્વિજગણો.

યો ઽસૌ રુદ્રાત્મકો બહ્નિબ્રહ્મણો માનસસ્સુતઃ સ્વાહા તસ્ય પ્રિયા લેભે પુત્રાંસ્ત્રીનમિતૌજસઃ

જે રુદ્રાત્મા છે, અગ્નિ-બ્રહ્માના માનસપુત્ર છે, તેની પ્રિય સ્વાહાએ તેને ત્રણ શક્તિશાળી પુત્રો આપ્યા.

પાવકઃ પવમાનશ્ચ શુચિરિત્યેષ તે ત્રયઃ નિર્મંથ્યઃ પવમાનસ્સ્યાદ્વૈદ્યુતઃ પાવકસ્સ્મૃતઃ

પાવક, પવમાન અને શુચિ—આ ત્રણ છે; પવમાનને ઉલેઘન કરેલો કહેવાય છે, પાવક વીજળી તરીકે ઓળખાય છે.

સૂર્યે તપતિ યશ્ચાસૌ શુચિઃ સૌર ઉદાહૃતઃ હવ્યવાહઃ કવ્યવાહઃ સહરક્ષા ઇતિ ત્રયઃ

શુચિ, જે સૂર્યમાં તેજ આપે છે, સૌર તરીકે ઓળખાય છે; હવ્યવાહ, કવ્યવાહ અને સહરક્ષ—આ ત્રણ છે.

ત્રયાણાં ક્રમશઃ પુત્રા દેવપિતૃસુરાશ્ચ તે એતેષાં પુત્રપૌત્રાશ્ચ ચત્વારિંશન્નવૈવ તે

આ ત્રણના પુત્રો ક્રમશઃ દેવો, પિતૃઓ અને સુરાઓ છે; તેમના પુત્રો અને પૌત્રો મળીને ઓગણપચાસ થાય છે.

કામ્યનૈમિત્તિકાજસ્રકર્મસુ ત્રિષુ સંસ્થિતાઃ સર્વે તપસ્વિનો જ્ઞેયાઃ સર્વે વ્રતભૃતસ્તથા

કામ, નિમિત્ત અને સતત—આ ત્રણ પ્રકારના કાર્યોમાં સ્થિત બધા તપસ્વી છે, અને બધા વ્રત ધારણ કરનાર છે.

સર્વે રુદ્રાત્મકશ્ચૈવ સર્વે રુદ્રપરાયણાઃ તસ્માદગ્નિમુખે યત્તદ્ધુતં સ્યાદેવ કેનચિત્

બધા રુદ્રાત્મા છે અને બધા રુદ્રને સમર્પિત છે; તેથી, અગ્નિમાં જે કોઈ પણ અર્પણ કરે છે,

તત્સર્વં રુદ્રમુદ્દિશ્ય દત્તં સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ઇત્યેવં નિશ્ચયોગ્નીનામનુક્રાંતો યથાતથમ્

તે બધું રુદ્રને ધ્યાનમાં રાખીને અર્પણ કરાય છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી; આ રીતે અગ્નિની વંશાવળ વર્ણવાઈ છે.