શિવપુરાણમ્

મનોહરતરોદારમધુરસ્મિતપૂર્વયા સંબભાષે સુસંપીતો વિશ્વકર્માણમીશ્વરઃ

સૌથી મનોહર, ઉદાર અને મીઠી સ્મિતથી પૂર્વ, ભગવાન ખૂબ પ્રસન્ન થઈ વિશ્વકર્માને બોલ્યા.

વત્સ વત્સ મહાભાગ મમ પુત્ર પિતામહ જ્ઞાતમેવ મયા સર્વં તવ વાક્યસ્ય ગૌરવમ્

પુત્ર, પુત્ર, મહાભાગ્યશાળી, મારા પુત્ર, પિતામહ! તારા દરેક શબ્દનું મહત્ત્વ મને પૂરેપૂરું ખબર છે.

પ્રજાનામેવ બૃદ્ધ્યર્થં તપસ્તપ્તં ત્વયાધુના તપસા ઽનેન તુષ્ટોસ્મિ દદામિ ચ તવેપ્સિતમ્

પ્રજાઓની વૃદ્ધિ માટે તું તપ કર્યું છે. આ તપથી હું પ્રસન્ન છું અને તારી ઇચ્છિત વસ્તુ આપું છું.

ઇત્યુક્ત્વા પરમોદારં સ્વભાવમધુરં વચઃ સસર્જ વપુષો ભાગાદ્દેવીં દેવવરો હરઃ

આ રીતે પોતે સ્વભાવથી મીઠું અને ઉદાર વચન બોલીને, મહાદેવ હરે પોતાના શરીરનો એક ભાગ લઈને દેવીની રચના કરી.

યામાહુર્બ્રહ્મવિદ્વાંસો દેવીં દિવ્યગુણાન્વિતામ્ પરસ્ય પરમાં શક્તિં ભવસ્ય પરમાત્મનઃ

જે બ્રહ્મને જાણે છે, તે લોકો કહે છે કે દેવી એ દિવ્ય ગુણોથી સજ્જ છે, અને ભવના પરમાત્માની પરમ શક્તિ છે.

યસ્યાં ન ખલુ વિદ્યંતે જન્મ મૃત્યુજરાદયઃ યા ભવાની ભવસ્યાંગાત્સમાવિરભવત્કિલ

દેવીમાં જન્મ, મૃત્યુ, વૃદ્ધાપન અને એ પ્રકારની વસ્તુઓ નથી; એ ભવની શરીરમાંથી જન્મેલી ભવાણી છે.

યસ્યા વાચો નિવર્તન્તે મનસા ચેંદ્રિયૈઃ સહ સા ભર્તુર્વપુષો ભાગાજ્જાતેવ સમદૃશ્યત

મન, ઇન્દ્રિયો અને વચન, બધું દેવી સુધી પહોંચી શકતું નથી; એ પોતાના પતિના શરીરનો ભાગ લઈને જન્મેલી દેખાઈ.

યા સા જગદિદં કૃત્સ્નં મહિમ્ના વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ શરીરિણીવ સ દેવી વિચિત્રં સમલક્ષ્યત

દેવી પોતાની મહિમાથી આખા જગતને વ્યાપી રહી છે; એ શરીરધારી રૂપે અનેક અદભૂત રૂપોમાં દેખાઈ.

સર્વં જગદિદં ચૈષા સંમોહયતિ માયયા ઈશ્વરાત્સૈવ જાતાભૂદજાતા પરમાર્થતઃ

દેવી પોતાની માયાથી આખા જગતને ભ્રમમાં પાડી દે છે; ભગવાનમાંથી જન્મેલી હોવા છતાં, સાચે તો એ અજન્મા છે.

ન યસ્યા પરમો ભાવઃ સુરાણામપિ ગોચરઃ વિશ્વામરેશ્વરી ચૈવ વિભક્તા ભર્તુરંગતઃ

દેવીની પરમ સ્થિતિ દેવતાઓ માટે પણ અપ્રાપ્ય છે; એ વિશ્વની સ્વામી છે, અને પોતાના પતિના શરીરમાંથી અલગ રૂપે પ્રગટ થાય છે.

તાં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનીં સર્વલોકમહેશ્વરીમ્ સર્વજ્ઞાં સર્વગાં સૂક્ષ્માં સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતામ્

પરમેશ્વરી, સર્વલોકની મહેશ્વરી, સર્વજ્ઞા, સર્વત્ર વ્યાપી, સૂક્ષ્મ અને સદસદના ભેદથી પર છે, એવી દેવીને જોઈને,

પરમાં નિખિલં ભાસા ભાસયન્તીમિદં જગત્ પ્રણિપત્ય મહાદેવીં પ્રાર્થયામાસ વૈ વિરાટ્

પરમ દેવી, જે પોતાના તેજથી આખા જગતને પ્રકાશિત કરે છે, એ મહાદેવીને વીરાટે વંદન કરીને, દિલથી પ્રાર્થના કરી.

દેવિ દેવેન સૃષ્ટો ઽહમાદૌ સર્વજગન્મયિ પ્રજાસર્ગે નિયુક્તશ્ચ સૃજામિ સકલં જગત્

દેવી, હું ભગવાન દ્વારા આ જગતના આરંભમાં સર્જાયો છું, તમે સર્વજગતની માયા છો; પ્રજાઓની સર્જન માટે નિમણૂક પામી, હું આખું જગત સર્જું છું.

મનસા નિર્મિતાઃ સર્વે દેવિ દેવાદયો મયા ન વૃદ્ધિમુપગચ્છન્તિ સૃજ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ

દેવી, બધા દેવો અને અન્ય લોકો મેં મનથી સર્જ્યા છે; પણ વારંવાર સર્જાતા હોવા છતાં, તેઓ વૃદ્ધિ પામતા નથી.

મિથુનપ્રભવામેવ કૃત્વા સૃષ્ટિમતઃ પરમ્ સંવર્ધયિતુમિચ્છામિ સર્વા એવ મમ પ્રજાઃ

સર્જનના પરમ નિયમ પ્રમાણે, મેં તેમને જોડીથી ઉત્પન્ન કર્યા છે; હવે હું મારી બધી પ્રજાઓને પોષવા ઇચ્છું છું.

ન નિર્ગતં પુરા ત્વત્તો નારીણાં કુલમવ્યયમ્ તેન નારીકુલં સ્રષ્ટું શક્તિર્મમ ન વિદ્યતે

પહેલાં ક્યારેય તમારી તરફથી સ્ત્રીઓનું વંશ ઉત્પન્ન થયું નથી; તેથી, મને સ્ત્રીવંશ સર્જવાની શક્તિ નથી.

સર્વાસામેવ શક્તીનાં ત્વત્તઃ ખલુ સમુદ્ભવઃ તસ્માત્સર્વત્ર સર્વેષાં સર્વશક્તિપ્રદાયિનીમ્

બધી શક્તિઓ તમારીમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; તેથી, તમે સર્વત્ર, સર્વને શક્તિ આપનાર છો.

ત્વામેવ વરદાં માયાં પ્રાર્થયામિ સુરેશ્વરીમ્ ચરાચરવિવૃદ્ધ્યર્થમંશેનૈકેન સર્વગે

હું માત્ર તમને જ, વરદાન આપનાર, માયા સ્વરૂપે, દેવોના સ્વામી, ચાલતા અને અચલ જીવોની વૃદ્ધિ માટે, તમારા એક ભાગથી, સર્વવ્યાપી દેવીને પ્રાર્થના કરું છું.

દક્ષસ્ય મમ પુત્રસ્ય પુત્રી ભવ ભવાર્દિનિ એવં સા યાચિતા દેવી બ્રહ્મણા બ્રહ્મયોનિના

ભવને વિનાશ કરનાર દેવી, તમે મારા પુત્ર દક્ષની પુત્રી બની જાઓ; astfel, બ્રહ્મા, બ્રહ્મનું મૂળ, દેવીને વિનંતી કરી.

શક્તિમેકાં ભ્રુવોર્મધ્યાત્સસર્જાત્મસમપ્રભામ્ તામાહ પ્રહસન્પ્રેક્ષ્ય દેવદેવવરો હરઃ

દેવીએ પોતાના ભ્રૂમધ્યમાંથી, પોતાને સમાન તેજવાળી એક શક્તિ ઉત્પન્ન કરી; તેને જોઈને દેવોના મહાદેવ હરે હસતાં બોલ્યા.

બ્રહ્માણં તપસારાધ્ય કુરુ તસ્ય યથેપ્સિતમ્ તામાજ્ઞાં પરમેશસ્ય શિરસા પ્રતિગૃહ્ય સા

બ્રહ્માને તપસ્યા દ્વારા પ્રસન્ન કરો અને તેની ઇચ્છા પૂરી કરો; પરમેશ્વરની આજ્ઞા પામી, દેવીએ શિર નમાવીને સ્વીકારી.

બ્રહ્મણો વચનાદ્દેવી દક્ષસ્ય દુહિતાભવત્ દત્ત્વૈવમતુલાં શક્તિં બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપિણીમ્

બ્રહ્માના વચનથી દેવી દક્ષની દીકરી બની, અને પોતાની અનન્ય શક્તિ, જે બ્રહ્માનું સ્વરૂપ છે, બ્રહ્માને આપી.

વિવેશ દેહં દેવસ્ય દેવશ્ચાંતરધીયત તદા પ્રભૃતિ લોકે ઽસ્મિન્ સ્ત્રિયાં ભોગઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

તે દેવી દેવના શરીરમાં પ્રવેશી, અને પછી દેવ અદૃશ્ય થઈ ગયા; ત્યારથી દુનિયામાં સ્ત્રીઓ સાથે આનંદનો પ્રસ્થાપિત થયો.

પ્રજાસૃષ્ટિશ્ચ વિપ્રેંદ્રા મૈથુનેન પ્રવર્તતે બ્રહ્માપિ પ્રાપ સાનન્દં સન્તોષં મુનિપુંગવાઃ

હવે, બ્રાહ્મણો, પ્રજાની રચના મિલન દ્વારા થાય છે; બ્રહ્મા પણ આનંદ અને સંતોષ પામ્યા, હે મહાન ઋષિઓ.

એતદ્વસ્સર્વમાખ્યાતં દેવ્યાઃ શક્તિસમુદ્ભવમ્ પુણ્યવૃદ્ધિકરં શ્રાવ્યં ભૂતસર્ગાનુપંગતઃ

આ રીતે દેવીની શક્તિનો ઉદ્ભવ અને પ્રજાની રચનાની વાત કહી છે, જે પુણ્ય વધારનાર અને સાંભળવા યોગ્ય છે.

ય ઇદં કીર્તયેન્નિત્યં દેવ્યાઃ શક્તિસમુદ્ભવમ્ પુણ્યં સર્વમવાપ્નોતિ પુત્રાંશ્ચ લભતે શુભાન્

જે વ્યક્તિ રોજ દેવીની શક્તિના ઉદ્ભવની વાત કહે છે, તે સર્વ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે અને શુભ સંતાન મેળવે છે.

એવં લબ્ધ્વા પરાં શક્તિમીશ્વરાદેવ શાશ્વતીમ્ મૈથુનપ્રભવાં સૃષ્ટિં કર્તૃકામઃ પ્રજાપતિઃ

આ રીતે ઇશ્વર પાસેથી શાશ્વત અને શ્રેષ્ઠ શક્તિ મેળવી, પ્રજાપતિએ મિલનથી ઉત્પન્ન થતી પ્રજાની રચના કરવા ઇચ્છી.

સ્વયમપ્યદ્ભુતો નારી ચાર્ધેન પુરુષો ઽભવત્ યાર્ધેન નારી સા તસ્માચ્છતરૂપા વ્યજાયત

તે પોતે અદભૂત સ્ત્રી અને અર્ધે પુરુષ બન્યા; જે અર્ધમાંથી સ્ત્રી હતી, તેમાંથી શતરુપા જન્મી.

વિરાજમસૃજદ્બ્રહ્મા સો ઽર્ધન પુરુષો ઽભવત્ સ વૈ સ્વાયંભુવઃ પૂર્વં પુરુષો મનુરુચ્યતે

બ્રહ્માએ વિરાજને ઉત્પન્ન કર્યા, જે અર્ધે પુરુષ બન્યા; તેને સ્વાયંભુવ મનુ, પ્રથમ મનુષ્ય કહે છે.