શિવપુરાણમ્

જયતિ ઘોરસંસારમહારોગભિષગ્વર જયાનાદિમલાજ્ઞાનતમઃપટલચંદ્રિકે

જય હો, ભયાનક સંસારના મહા રોગ માટે શ્રેષ્ઠ વૈદ્ય! જય હો, પ્રાચીન અશુદ્ધિ અને અજ્ઞાનના અંધકારને દૂર કરતી ચાંદની!

જય ત્રિપુરકાલાગ્ને જય ત્રિપુરભૈરવિ જય ત્રિગુણનિર્મુક્તે જય ત્રિગુણમર્દિનિ

જય હો, ત્રણપુર અને ત્રણ સમયના અગ્નિ! જય હો, ત્રિપુરભૈરવી! જય હો, ત્રણ ગુણથી મુક્ત! જય હો, ત્રણ ગુણને નષ્ટ કરનાર!

જય પ્રથમસર્વજ્ઞ જય સર્વપ્રબોધિક જય પ્રચુરદિવ્યાંગ જય પ્રાર્થિતદાયિનિ

જય હો, સૌ પ્રથમ સર્વજ્ઞ! જય હો, બધાને જાગૃત કરનાર! જય હો, અનેક દૈવી અંગોથી શોભિત! જય હો, ઇચ્છિત વસ્તુ આપનાર!

ક્વ દેવ તે પરં ધામ ક્વ ચ તુચ્છં ચ નો વચઃ તથાપિ ભગવન્ ભક્ત્યા પ્રલપંતં ક્ષમસ્વ મામ્

ક્યાં છે, દેવ, તુંનું પરમ ધામ અને ક્યાં છે મારી નિરર્થક વાતો? છતાં, ભગવાન, ભક્તિથી બોલી રહેલા મને માફ કરજે.

વિજ્ઞાપ્યૈવંવિધૈઃ સૂક્તૈર્વિશ્વકર્મા ચતુર્મુખઃ નમશ્ચકાર રુદ્રાય રદ્રાણ્યૈ ચ મુહુર્મુહુઃ

આ રીતે ઉત્તમ શબ્દોથી સંબોધિત થઈ, ચતુરમુખ વિશ્વકર્માએ વારંવાર રુદ્ર અને રુદ્રાણીને નમન કર્યું.

ઇદં સ્તોત્રવરં પુણ્યં બ્રહ્મણા સમુદીરિતમ્ અર્ધનારીશ્વરં નામ શિવયોર્હર્ષવર્ધનમ્

આ ઉત્તમ અને પવિત્ર સ્તુતિ, બ્રહ્માએ ઉચ્ચારેલી, અર્ધનારીશ્વર નામે ઓળખાય છે અને શિવ તથા પાર્વતીને આનંદ આપે છે.

ય ઇદં કીર્તયેદ્ભક્ત્યા યસ્ય કસ્યાપિ શિક્ષયા સ તત્ફલમવાપ્નોતિ શિવયોઃ પ્રીતિકારણાત્

જે કોઈ ભક્તિથી આ સ્તુતિનું પઠન કરે છે અથવા કોઈને શીખવે છે, તે શિવ અને પાર્વતીને પ્રસન્ન કરીને તેનું ફળ પામે છે.

સકલભુવનભૂતભાવનાભ્યાં જનનવિનાશવિહીનવિગ્રહાભ્યામ્ નરવરયુવતીવપુર્ધરાભ્યાં સતતમહં પ્રણતોસ્મિ શંકરાભ્યામ્

સંપૂર્ણ ભૂવનો અને જીવોની રચના અને સંભાળ કરનાર, જન્મ અને વિનાશથી રહિત, શ્રેષ્ઠ પુરુષ અને સ્ત્રીના રૂપ ધારણ કરનાર બે શંકર સ્વરૂપોને હું હંમેશા નમન કરું છું.

અથ દેવો મહાદેવો મહાજલદનાદયા વાચા મધુરગંભીરશિવદશ્લક્ષ્ણવર્ણયા

પછી મહાદેવ, મહા વાદળના ગુંજન જેવી અવાજથી, મીઠી, ઊંડા, શુભ અને દોષરહિત શબ્દોમાં બોલ્યા.

અર્થસંપન્નપદયા રાજલક્ષણયુક્તયા અશેષવિષયારંભરક્ષાવિમલદક્ષયા

અર્થથી ભરપૂર, રાજાશ્રય ગુણોથી યુક્ત, તમામ વિષયોને સ્પષ્ટ અને નિર્મળ રીતે રજૂ કરતી શબ્દોથી,

મનોહરતરોદારમધુરસ્મિતપૂર્વયા સંબભાષે સુસંપીતો વિશ્વકર્માણમીશ્વરઃ

સૌથી મનોહર, ઉદાર અને મીઠી સ્મિતથી પૂર્વ, ભગવાન ખૂબ પ્રસન્ન થઈ વિશ્વકર્માને બોલ્યા.

વત્સ વત્સ મહાભાગ મમ પુત્ર પિતામહ જ્ઞાતમેવ મયા સર્વં તવ વાક્યસ્ય ગૌરવમ્

પુત્ર, પુત્ર, મહાભાગ્યશાળી, મારા પુત્ર, પિતામહ! તારા દરેક શબ્દનું મહત્ત્વ મને પૂરેપૂરું ખબર છે.

પ્રજાનામેવ બૃદ્ધ્યર્થં તપસ્તપ્તં ત્વયાધુના તપસા ઽનેન તુષ્ટોસ્મિ દદામિ ચ તવેપ્સિતમ્

પ્રજાઓની વૃદ્ધિ માટે તું તપ કર્યું છે. આ તપથી હું પ્રસન્ન છું અને તારી ઇચ્છિત વસ્તુ આપું છું.

ઇત્યુક્ત્વા પરમોદારં સ્વભાવમધુરં વચઃ સસર્જ વપુષો ભાગાદ્દેવીં દેવવરો હરઃ

આ રીતે પોતે સ્વભાવથી મીઠું અને ઉદાર વચન બોલીને, મહાદેવ હરે પોતાના શરીરનો એક ભાગ લઈને દેવીની રચના કરી.

યામાહુર્બ્રહ્મવિદ્વાંસો દેવીં દિવ્યગુણાન્વિતામ્ પરસ્ય પરમાં શક્તિં ભવસ્ય પરમાત્મનઃ

જે બ્રહ્મને જાણે છે, તે લોકો કહે છે કે દેવી એ દિવ્ય ગુણોથી સજ્જ છે, અને ભવના પરમાત્માની પરમ શક્તિ છે.

યસ્યાં ન ખલુ વિદ્યંતે જન્મ મૃત્યુજરાદયઃ યા ભવાની ભવસ્યાંગાત્સમાવિરભવત્કિલ

દેવીમાં જન્મ, મૃત્યુ, વૃદ્ધાપન અને એ પ્રકારની વસ્તુઓ નથી; એ ભવની શરીરમાંથી જન્મેલી ભવાણી છે.

યસ્યા વાચો નિવર્તન્તે મનસા ચેંદ્રિયૈઃ સહ સા ભર્તુર્વપુષો ભાગાજ્જાતેવ સમદૃશ્યત

મન, ઇન્દ્રિયો અને વચન, બધું દેવી સુધી પહોંચી શકતું નથી; એ પોતાના પતિના શરીરનો ભાગ લઈને જન્મેલી દેખાઈ.

યા સા જગદિદં કૃત્સ્નં મહિમ્ના વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ શરીરિણીવ સ દેવી વિચિત્રં સમલક્ષ્યત

દેવી પોતાની મહિમાથી આખા જગતને વ્યાપી રહી છે; એ શરીરધારી રૂપે અનેક અદભૂત રૂપોમાં દેખાઈ.

સર્વં જગદિદં ચૈષા સંમોહયતિ માયયા ઈશ્વરાત્સૈવ જાતાભૂદજાતા પરમાર્થતઃ

દેવી પોતાની માયાથી આખા જગતને ભ્રમમાં પાડી દે છે; ભગવાનમાંથી જન્મેલી હોવા છતાં, સાચે તો એ અજન્મા છે.

ન યસ્યા પરમો ભાવઃ સુરાણામપિ ગોચરઃ વિશ્વામરેશ્વરી ચૈવ વિભક્તા ભર્તુરંગતઃ

દેવીની પરમ સ્થિતિ દેવતાઓ માટે પણ અપ્રાપ્ય છે; એ વિશ્વની સ્વામી છે, અને પોતાના પતિના શરીરમાંથી અલગ રૂપે પ્રગટ થાય છે.

તાં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનીં સર્વલોકમહેશ્વરીમ્ સર્વજ્ઞાં સર્વગાં સૂક્ષ્માં સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતામ્

પરમેશ્વરી, સર્વલોકની મહેશ્વરી, સર્વજ્ઞા, સર્વત્ર વ્યાપી, સૂક્ષ્મ અને સદસદના ભેદથી પર છે, એવી દેવીને જોઈને,

પરમાં નિખિલં ભાસા ભાસયન્તીમિદં જગત્ પ્રણિપત્ય મહાદેવીં પ્રાર્થયામાસ વૈ વિરાટ્

પરમ દેવી, જે પોતાના તેજથી આખા જગતને પ્રકાશિત કરે છે, એ મહાદેવીને વીરાટે વંદન કરીને, દિલથી પ્રાર્થના કરી.

દેવિ દેવેન સૃષ્ટો ઽહમાદૌ સર્વજગન્મયિ પ્રજાસર્ગે નિયુક્તશ્ચ સૃજામિ સકલં જગત્

દેવી, હું ભગવાન દ્વારા આ જગતના આરંભમાં સર્જાયો છું, તમે સર્વજગતની માયા છો; પ્રજાઓની સર્જન માટે નિમણૂક પામી, હું આખું જગત સર્જું છું.

મનસા નિર્મિતાઃ સર્વે દેવિ દેવાદયો મયા ન વૃદ્ધિમુપગચ્છન્તિ સૃજ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ

દેવી, બધા દેવો અને અન્ય લોકો મેં મનથી સર્જ્યા છે; પણ વારંવાર સર્જાતા હોવા છતાં, તેઓ વૃદ્ધિ પામતા નથી.

મિથુનપ્રભવામેવ કૃત્વા સૃષ્ટિમતઃ પરમ્ સંવર્ધયિતુમિચ્છામિ સર્વા એવ મમ પ્રજાઃ

સર્જનના પરમ નિયમ પ્રમાણે, મેં તેમને જોડીથી ઉત્પન્ન કર્યા છે; હવે હું મારી બધી પ્રજાઓને પોષવા ઇચ્છું છું.

ન નિર્ગતં પુરા ત્વત્તો નારીણાં કુલમવ્યયમ્ તેન નારીકુલં સ્રષ્ટું શક્તિર્મમ ન વિદ્યતે

પહેલાં ક્યારેય તમારી તરફથી સ્ત્રીઓનું વંશ ઉત્પન્ન થયું નથી; તેથી, મને સ્ત્રીવંશ સર્જવાની શક્તિ નથી.

સર્વાસામેવ શક્તીનાં ત્વત્તઃ ખલુ સમુદ્ભવઃ તસ્માત્સર્વત્ર સર્વેષાં સર્વશક્તિપ્રદાયિનીમ્

બધી શક્તિઓ તમારીમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; તેથી, તમે સર્વત્ર, સર્વને શક્તિ આપનાર છો.

ત્વામેવ વરદાં માયાં પ્રાર્થયામિ સુરેશ્વરીમ્ ચરાચરવિવૃદ્ધ્યર્થમંશેનૈકેન સર્વગે

હું માત્ર તમને જ, વરદાન આપનાર, માયા સ્વરૂપે, દેવોના સ્વામી, ચાલતા અને અચલ જીવોની વૃદ્ધિ માટે, તમારા એક ભાગથી, સર્વવ્યાપી દેવીને પ્રાર્થના કરું છું.

દક્ષસ્ય મમ પુત્રસ્ય પુત્રી ભવ ભવાર્દિનિ એવં સા યાચિતા દેવી બ્રહ્મણા બ્રહ્મયોનિના

ભવને વિનાશ કરનાર દેવી, તમે મારા પુત્ર દક્ષની પુત્રી બની જાઓ; astfel, બ્રહ્મા, બ્રહ્મનું મૂળ, દેવીને વિનંતી કરી.