શિવપુરાણમ્

જલંધરવિરિંચેન્દ્રકપાલશકલોજ્જ્વલઃ ગઙ્ગાતુંગતરંગાર્ધપિંગલાનનમૂર્ધજઃ

જલંદર, બ્રહ્મા અને ઇન્દ્રના ખોપરીના ટુકડાઓથી તેજસ્વી, ગંગાની ઉંચી લહેરોથી અડધી ભીંજાયેલી, પિંગળ રંગની જટાઓ હતી.

ભગ્નદંષ્ટ્રાંકુરાક્રાન્તપ્રાન્તકાન્તધરાધરઃ સવ્યશ્રવણપાર્શ્વાંતમંડલીકૃતકુણ્ડલઃ

તૂટેલી દાંતના અંકુરોથી દબાયેલા પર્વતની જેમ સુંદર, ડાબી કાન પાસે ગોળાકાર કુંડળ પહેરેલું હતું.

મહાવૃષભનિર્યાણો મહાજલદનિઃસ્વનઃ મહાનલસમપ્રખ્યો મહાબલપરાક્રમઃ

મહાન વૃષભ પર સવાર, અવાજ મહા વાદળ જેવો, મહા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી અને અતિશય બળ અને પરાક્રમ ધરાવતો હતો.

એવં ઘોરમહારૂપો બ્રહ્મપુત્રીં મહેશ્વરઃ વિજ્ઞાનં બ્રહ્મણે દત્ત્વા સર્ગે સહકરોતિ ચ

આ રીતે ભયાનક અને મહાન રૂપમાં મહેશ્વરએ બ્રહ્માની પુત્રીને જ્ઞાન આપીને સર્જન કાર્યમાં સહાય કરી.

તસ્માદ્રુદ્રપ્રસાદેન પ્રતિકલ્પં પ્રજાપતેઃ પ્રવાહરૂપતો નિત્યા પ્રજાસૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે

રુદ્રની કૃપાથી દરેક કલ્પમાં પ્રજાપતિ દ્વારા સતત પ્રજાસૃષ્ટિ પ્રવાહરૂપે ચાલે છે.

કદાચિત્પ્રાર્થિતઃ સ્રષ્ટું બ્રહ્મણા નીલલોહિતઃ સ્વાત્મના સદૃશાન્ સર્વાન્ સસર્જ મનસા વિભુઃ

ક્યારેક બ્રહ્માએ સર્જન માટે વિનંતી કરતાં, નીલલોહિતે પોતાના મનથી પોતાના જેવાં સર્વ જીવો સર્જ્યા.

કપર્દિનો નિરાતંકાન્નીલગ્રીવાંસ્ત્રિલોચનાન્ જરામરણનિર્મુક્તાન્ દીપ્તશૂલવરાયુધાન્

કપર્દી, નિર્ભય, નીલગળા, ત્રિનેત્ર, વૃદ્ધ અને મૃત્યુથી મુક્ત, દીપ્ત શૂળ અને શ્રેષ્ઠ હથિયારો ધરાવતાં જીવો સર્જ્યા.

તૈસ્તુ સંચ્છાદિતં સર્વં ચતુર્દશવિધં જગત્ તાન્દૃષ્ટા વિવિધાન્રુદ્રાન્ રુદ્રમાહ પિતામહઃ

એ જીવો દ્વારા ચૌદ પ્રકારનું સમગ્ર જગત ઢંકાઈ ગયું; વિવિધ રુદ્રોને જોઈને પિતામહે રુદ્રને સંબોધન કર્યું.

નમસ્તે દેવદેવેશ માસ્રાક્ષીરીદૃશીઃ પ્રજાઃ અન્યાઃ સૃજ ત્વં ભદ્રં તે પ્રજા મૃત્યુસમન્વિતાઃ

હે દેવોના દેવ, હે લાલ આંખવાળા, તમારે અભિવાદન! બીજી પ્રજાઓ સર્જો, તમારી ભલાઈ હોય; આ પ્રજાઓ મૃત્યુ સાથે જોડાયેલી છે.

ઇત્યુક્તઃ પ્રહસન્પ્રાહ બ્રહ્માણં પરમેશ્વરઃ નાસ્તિ મે તાદૃશસ્સર્ગસ્સૃજ ત્વમશુભાઃ પ્રજાઃ

આ રીતે સંબોધિત થયા પછી પરમેશ્વરે હસતાં બ્રહ્માને કહ્યું: 'મારી પાસે આવી સર્જના નથી; તું અશુભ પ્રજાઓ સર્જ.'

યે ત્વિમે મનસા સૃષ્ટા મહાત્માનો મહાબલાઃ ચરિષ્યંતિ મયા સાર્ધં સર્વ એવ હિ યાજ્ઞિકાઃ

પણ જે મેં મનથી સર્જ્યા છે, એ મહાન આત્મા અને મહા બળ ધરાવે છે; બધા મારા સાથે યજ્ઞમાં જોડાશે.

ઇત્યુક્ત્વા વિશ્વકર્માણં વિશ્વભૂતેશ્વરો હરઃ સહ રુદ્રૈઃ પ્રજાસર્ગાન્નિવૃત્તાત્મા વ્યતિષ્ઠત

આ રીતે કહી, હરા સર્વ જીવોના સ્વામી, રુદ્રો સાથે પ્રજાસર્જનથી દૂર રહીને અલગ ઊભા રહ્યા.

તતઃ પ્રભૃતિ દેવો ઽસૌ ન પ્રસૂતે પ્રજાઃ શુભાઃ ઊર્ધ્વરેતાઃ સ્થિતઃ સ્થાણુર્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

તે સમયથી એ દેવ શુભ પ્રજાઓ સર્જતા નથી; ઊર્ધ્વરેત, સ્થિર રહી, જીવોના વિલય સુધી એમ જ રહે છે.

યદા પુનઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટા ન વ્યવર્ધન્ત વેધસઃ તદા મૈથુનજાં સૃષ્ટિં બ્રહ્મા કર્તુમમન્યત

જ્યારે સર્જનહાર દ્વારા સર્જાયેલી પ્રજાઓ વધતી ન હતી, ત્યારે બ્રહ્માએ મિલનથી સર્જન કરવાનો વિચાર કર્યો.

ન નિર્ગતં પુરા યસ્માન્નારીણાં કુલમીશ્વરાત્ તેન મૈથુનજાં સૃષ્ટિં ન શશાક પિતામહઃ

પહેલાં ઈશ્વરથી સ્ત્રીઓની જાત બહાર આવી નહોતી, તેથી પિતામહે મિલનથી સર્જન કરી શક્યા નહીં.

તતસ્સ વિદધે બુદ્ધિમર્થનિશ્ચયગામિનીમ્ પ્રજાનમેવ વૃદ્ધ્યર્થં પ્રષ્ટવ્યઃ પરમેશ્વર

પછી તેણે મનમાં નિશ્ચય કર્યો કે પ્રજાઓની વૃદ્ધિ માટે પરમેશ્વરને પૂછવું જોઈએ.

પ્રસાદેન વિના તસ્ય ન વર્ધેરન્નિમાઃ પ્રજાઃ એવં સંચિન્ત્ય વિશ્વાત્મા તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે

તેની કૃપા વિના આ પ્રજાઓ વધે નહીં; એવું વિચારીને વિશ્વાત્માએ તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.

તદાદ્યા પરમા શક્તિરનંતા લોકભાવિની આદ્યા સૂક્ષ્મતરા શુદ્ધા ભાવગમ્યા મનોહરા

ત્યારે, આદિ અને સર્વોચ્ચ શક્તિ, અનંત, જગતની સર્જક, સૌથી સૂક્ષ્મ, શુદ્ધ, હૃદયથી અનુભવી શકાય તેવી અને મનને મોહી લે તેવી છે.

નિર્ગુણા નિષ્પ્રપઞ્ચા ચ નિષ્કલા નિરુપપ્લવા નિરંતરતરા નિત્યા નિત્યમીશ્વરપાર્શ્વગા

એ ગુણથી રહિત, સર્વ પ્રપંચથી પર, અવિભાજ્ય, અવિચલ, આકાશથી પણ વધુ વ્યાપક, શાશ્વત અને હંમેશા ભગવાનની બાજુમાં રહે છે.

તયા પરમયા શક્ત્યા ભગવંતં ત્રિયમ્બકમ્ સંચિન્ત્ય હૃદયે બ્રહ્મા તતાપ પરમં તપઃ

એ સર્વોચ્ચ શક્તિ સાથે, બ્રહ્માએ પોતાના હૃદયમાં ત્રણ આંખવાળા ભગવાનનું ધ્યાન કરીને સર્વોત્તમ તપ કર્યું.

તીવ્રેણ તપસા તસ્ય યુક્તસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ અચિરેણૈવ કાલેન પિતા સંપ્રતુતોષ હ

પરમેશ્વર તીવ્ર તપમાં લીન હતા, તેથી થોડા જ સમયમાં તેમના પિતા ખૂબ પ્રસન્ન થયા.

તતઃ કેનચિદંશેન મૂર્તિમાવિશ્ય કામપિ અર્ધનારીશ્વરો ભૂત્વા યયૌ દેવસ્સ્વયં હરઃ

પછી, એક ભાગથી કોઈ રૂપમાં પ્રવેશ કરીને, ભગવાન હરાએ પોતે અર્ધનારીશ્વર રૂપ ધારણ કર્યું.

તં દૃષ્ટ્વા પરમં દેવં તમસઃ પરમવ્યયમ્ અદ્વિતીયમનિર્દેશ્યમદૃશ્યમકૃતાત્મભિઃ

એ પરમ દેવને જોઈ, જે અંધકારથી પર અને અવિનાશી છે, જે બીજા કોઈથી નથી, વર્ણનથી પર છે, અને અજ્ઞાત સ્વરૂપવાળાઓ માટે અદૃશ્ય છે.

સર્વલોકવિધાતારં સર્વલોકેશ્વરેશ્વરમ્ સર્વલોકવિધાયિન્યા શક્ત્યા પરમયા યુતમ્

જે સર્વ જગતના સર્જક છે, સર્વ જગતના ઈશ્વરોના ઈશ્વર છે, અને સર્વ સર્જનને ચલાવતી પરમ શક્તિ સાથે એકતામાં છે.

અપ્રતર્ક્યમનાભાસમમેયમજરં ધ્રુવમ્ અચલં નિર્ગુણં શાંતમનંતમહિમાસ્પદમ્

જે સમજથી પર છે, દેખાવથી રહિત છે, માપી શકાય તેમ નથી, વયથી પર છે, સદા સ્થિર છે, ગુણથી રહિત છે, શાંત છે, અને અનંત મહિમાનું સ્થાન છે.

સર્વગં સર્વદં સર્વસદસદ્વ્યક્તિવર્જિતમ્ સર્વોપમાનનિર્મુક્તં શરણ્યં શાશ્વતં શિવમ્

જે સર્વત્ર વ્યાપક છે, સર્વને આપે છે, સર્વ સત્વ-અસત્વના રૂપોથી મુક્ત છે, સર્વ ઉપમાથી પર છે, શરણમાં લેવા યોગ્ય છે, શાશ્વત છે, અને કલ્યાણરૂપ છે.

પ્રણમ્ય દંડવદ્બ્રહ્મા સમુત્થાય કૃતાંજલિઃ શ્રદ્ધાવિનયસંપન્નૈઃ શ્રાવ્યૈઃ સંસ્કરસંયુતૈઃ

બ્રહ્માએ દંડવત પ્રણામ કરીને, ઊભા રહીને હાથ જોડ્યા, શ્રદ્ધા અને વિનયથી ભરેલા, સાંભળવા યોગ્ય અને સંસ્કારયુક્ત શબ્દોથી...

યથાર્થયુક્તસર્વાર્થૈર્વેદાર્થપરિબૃંહિતૈઃ તુષ્ટાવ દેવં દેવીં ચ સૂક્તૈઃ સૂક્ષ્માર્થગોચરૈઃ

સત્ય અર્થવાળા, સર્વ અર્થથી ભરપૂર, વેદના સારથી સમૃદ્ધ, અને સૂક્ષ્મ અર્થવાળી સ્તુતિઓથી દેવ અને દેવીની સ્તુતિ કરી.

જય દેવ મહાદેવ જયેશ્વર મહેશ્વર જય સર્વગુણ શ્રેષ્ઠ જય સર્વસુરાધિપ

જય હો ભગવાન, મહાદેવ! જય હો ઈશ્વર, મહેશ્વર! જય હો સર્વ ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ! જય હો સર્વ દેવોના અધિપતિ!