શિવપુરાણમ્

અથ તુષ્ટુવતુર્દેવં પ્રીતૌ ભીતૌ ચ કૌતુકાત્ પ્રણેમતુશ્ચ બહુશો બહુમાનેન દૂરતઃ

પછી, આનંદિત અને ભયભીત થઈ, curiosityથી, તેમણે ભગવાનની સ્તુતિ કરી, અને બહુ માનથી, દૂરથી વારંવાર નમન કર્યું.

ભવોપિ ભગવાનેતાવનુગૃહ્ય પિનાકધૃક્ સાદરં પશ્યતોરેવ તયોરંતરધીયત

ભવ, પિનાકધારી ભગવાન, સૌમ્ય દૃષ્ટિથી તેમને અનુકૂળતા આપી, અને બંને જોતા હતા ત્યારે, અદૃશ્ય થઈ ગયા.

પ્રતિકલ્પં પ્રવક્ષ્યામિ રુદ્રાવિર્ભાવકારણમ્ યતો વિચ્છિન્નસંતાના બ્રહ્મસૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે

હું દરેક કલ્પમાં રુદ્રના અવતરણનું કારણ કહું છું, જેના દ્વારા બ્રહ્માની સર્જનશક્તિ તૂટેલી કડી પછી ફરી શરૂ થાય છે.

કલ્પેકલ્પે પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા બ્રહ્માંડસંભવઃ અવૃદ્ધિહેતોર્ભૂતાનાં મુમોહ ભૃશદુઃખિતઃ

દરેક કલ્પમાં, બ્રહ્માએ પ્રજાઓ સર્જી, બ્રહ્માંડમાંથી જન્મેલો, તેમની વૃદ્ધિ ન થવાથી ખૂબ દુઃખી અને મૂંઝાયો.

તસ્ય દુઃખપ્રશાંત્યર્થં પ્રજાનાં ચ વિવૃદ્ધયે તત્તત્કલ્પેષુ કાલાત્મા રુદ્રો રુદ્રગણાધિપઃ

તેના દુઃખ દૂર કરવા અને પ્રજાની વૃદ્ધિ માટે, દરેક કલ્પમાં, કાળરૂપે રુદ્ર, રુદ્રગણોના અધિપતિ, અવતરી છે.

નિર્દિષ્ટઃ પમમેશેન મહેશો નીલલોહિતઃ પુત્રો ભૂત્વાનુગૃહ્ણાતિ બ્રહ્માણં બ્રહ્મણોનુજઃ

પરમેશ્વર દ્વારા નિર્ધારિત, મહેશ્વર, નીલ અને લાલ રંગવાળો, બ્રહ્માનો પુત્ર બની, જન્મે નાના હોવા છતાં, બ્રહ્માને અનુકૂળતા આપે છે.

સ એવ ભગવાનીશસ્તેજોરાશિરનામયઃ અનાદિનિધનોધાતા ભૂતસંકોચકો વિભુઃ

એ જ ભગવાન, ઈશ્વર, તેજસ્વી, નિરોગી, અનાદિ-અનંત, સર્વે જીવોને સંકોચિત કરનાર મહાન છે.

પરમૈશ્વર્યસંયુક્તઃ પરમેશ્વરભાવિતઃ તચ્છક્ત્યાધિષ્ઠિતશ્શશ્વત્તચ્ચિહ્નૈરપિ ચિહ્નિતઃ

પરમ ઈશ્વરત્વથી યુક્ત, પરમેશ્વરભાવમાં સ્થિત, પોતાની શક્તિથી સંચાલિત, સદાય એ ચિહ્નોથી ઓળખાય છે.

તન્નામનામા તદ્રૂપસ્તત્કાર્યકરણક્ષમઃ તત્તુલ્યવ્યવહારશ્ચ તદાજ્ઞાપરિપાલકઃ

તેનું નામ નામથી પર છે, તેનો રૂપ એ જ છે, તે એ કાર્ય કરવા સક્ષમ છે, એ જ રીતે વર્તે છે, અને એ જ આજ્ઞાનું પાલન કરે છે.

સહસ્રાદિત્યસંકાશશ્ચન્દ્રાવયવભૂષણઃ ભુજંગહારકેયૂરવલયો મુંજમેખલઃ

એ thousand સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, ચાંદનીના અંશથી શોભિત, સાપના હાર, હાથમાં કડાં અને મંજ ઘાસની કમરપટ્ટી પહેરેલી હતી.

જલંધરવિરિંચેન્દ્રકપાલશકલોજ્જ્વલઃ ગઙ્ગાતુંગતરંગાર્ધપિંગલાનનમૂર્ધજઃ

જલંદર, બ્રહ્મા અને ઇન્દ્રના ખોપરીના ટુકડાઓથી તેજસ્વી, ગંગાની ઉંચી લહેરોથી અડધી ભીંજાયેલી, પિંગળ રંગની જટાઓ હતી.

ભગ્નદંષ્ટ્રાંકુરાક્રાન્તપ્રાન્તકાન્તધરાધરઃ સવ્યશ્રવણપાર્શ્વાંતમંડલીકૃતકુણ્ડલઃ

તૂટેલી દાંતના અંકુરોથી દબાયેલા પર્વતની જેમ સુંદર, ડાબી કાન પાસે ગોળાકાર કુંડળ પહેરેલું હતું.

મહાવૃષભનિર્યાણો મહાજલદનિઃસ્વનઃ મહાનલસમપ્રખ્યો મહાબલપરાક્રમઃ

મહાન વૃષભ પર સવાર, અવાજ મહા વાદળ જેવો, મહા અગ્નિ જેવો તેજસ્વી અને અતિશય બળ અને પરાક્રમ ધરાવતો હતો.

એવં ઘોરમહારૂપો બ્રહ્મપુત્રીં મહેશ્વરઃ વિજ્ઞાનં બ્રહ્મણે દત્ત્વા સર્ગે સહકરોતિ ચ

આ રીતે ભયાનક અને મહાન રૂપમાં મહેશ્વરએ બ્રહ્માની પુત્રીને જ્ઞાન આપીને સર્જન કાર્યમાં સહાય કરી.

તસ્માદ્રુદ્રપ્રસાદેન પ્રતિકલ્પં પ્રજાપતેઃ પ્રવાહરૂપતો નિત્યા પ્રજાસૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે

રુદ્રની કૃપાથી દરેક કલ્પમાં પ્રજાપતિ દ્વારા સતત પ્રજાસૃષ્ટિ પ્રવાહરૂપે ચાલે છે.

કદાચિત્પ્રાર્થિતઃ સ્રષ્ટું બ્રહ્મણા નીલલોહિતઃ સ્વાત્મના સદૃશાન્ સર્વાન્ સસર્જ મનસા વિભુઃ

ક્યારેક બ્રહ્માએ સર્જન માટે વિનંતી કરતાં, નીલલોહિતે પોતાના મનથી પોતાના જેવાં સર્વ જીવો સર્જ્યા.

કપર્દિનો નિરાતંકાન્નીલગ્રીવાંસ્ત્રિલોચનાન્ જરામરણનિર્મુક્તાન્ દીપ્તશૂલવરાયુધાન્

કપર્દી, નિર્ભય, નીલગળા, ત્રિનેત્ર, વૃદ્ધ અને મૃત્યુથી મુક્ત, દીપ્ત શૂળ અને શ્રેષ્ઠ હથિયારો ધરાવતાં જીવો સર્જ્યા.

તૈસ્તુ સંચ્છાદિતં સર્વં ચતુર્દશવિધં જગત્ તાન્દૃષ્ટા વિવિધાન્રુદ્રાન્ રુદ્રમાહ પિતામહઃ

એ જીવો દ્વારા ચૌદ પ્રકારનું સમગ્ર જગત ઢંકાઈ ગયું; વિવિધ રુદ્રોને જોઈને પિતામહે રુદ્રને સંબોધન કર્યું.

નમસ્તે દેવદેવેશ માસ્રાક્ષીરીદૃશીઃ પ્રજાઃ અન્યાઃ સૃજ ત્વં ભદ્રં તે પ્રજા મૃત્યુસમન્વિતાઃ

હે દેવોના દેવ, હે લાલ આંખવાળા, તમારે અભિવાદન! બીજી પ્રજાઓ સર્જો, તમારી ભલાઈ હોય; આ પ્રજાઓ મૃત્યુ સાથે જોડાયેલી છે.

ઇત્યુક્તઃ પ્રહસન્પ્રાહ બ્રહ્માણં પરમેશ્વરઃ નાસ્તિ મે તાદૃશસ્સર્ગસ્સૃજ ત્વમશુભાઃ પ્રજાઃ

આ રીતે સંબોધિત થયા પછી પરમેશ્વરે હસતાં બ્રહ્માને કહ્યું: 'મારી પાસે આવી સર્જના નથી; તું અશુભ પ્રજાઓ સર્જ.'

યે ત્વિમે મનસા સૃષ્ટા મહાત્માનો મહાબલાઃ ચરિષ્યંતિ મયા સાર્ધં સર્વ એવ હિ યાજ્ઞિકાઃ

પણ જે મેં મનથી સર્જ્યા છે, એ મહાન આત્મા અને મહા બળ ધરાવે છે; બધા મારા સાથે યજ્ઞમાં જોડાશે.

ઇત્યુક્ત્વા વિશ્વકર્માણં વિશ્વભૂતેશ્વરો હરઃ સહ રુદ્રૈઃ પ્રજાસર્ગાન્નિવૃત્તાત્મા વ્યતિષ્ઠત

આ રીતે કહી, હરા સર્વ જીવોના સ્વામી, રુદ્રો સાથે પ્રજાસર્જનથી દૂર રહીને અલગ ઊભા રહ્યા.

તતઃ પ્રભૃતિ દેવો ઽસૌ ન પ્રસૂતે પ્રજાઃ શુભાઃ ઊર્ધ્વરેતાઃ સ્થિતઃ સ્થાણુર્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

તે સમયથી એ દેવ શુભ પ્રજાઓ સર્જતા નથી; ઊર્ધ્વરેત, સ્થિર રહી, જીવોના વિલય સુધી એમ જ રહે છે.

યદા પુનઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટા ન વ્યવર્ધન્ત વેધસઃ તદા મૈથુનજાં સૃષ્ટિં બ્રહ્મા કર્તુમમન્યત

જ્યારે સર્જનહાર દ્વારા સર્જાયેલી પ્રજાઓ વધતી ન હતી, ત્યારે બ્રહ્માએ મિલનથી સર્જન કરવાનો વિચાર કર્યો.

ન નિર્ગતં પુરા યસ્માન્નારીણાં કુલમીશ્વરાત્ તેન મૈથુનજાં સૃષ્ટિં ન શશાક પિતામહઃ

પહેલાં ઈશ્વરથી સ્ત્રીઓની જાત બહાર આવી નહોતી, તેથી પિતામહે મિલનથી સર્જન કરી શક્યા નહીં.

તતસ્સ વિદધે બુદ્ધિમર્થનિશ્ચયગામિનીમ્ પ્રજાનમેવ વૃદ્ધ્યર્થં પ્રષ્ટવ્યઃ પરમેશ્વર

પછી તેણે મનમાં નિશ્ચય કર્યો કે પ્રજાઓની વૃદ્ધિ માટે પરમેશ્વરને પૂછવું જોઈએ.

પ્રસાદેન વિના તસ્ય ન વર્ધેરન્નિમાઃ પ્રજાઃ એવં સંચિન્ત્ય વિશ્વાત્મા તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે

તેની કૃપા વિના આ પ્રજાઓ વધે નહીં; એવું વિચારીને વિશ્વાત્માએ તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.

તદાદ્યા પરમા શક્તિરનંતા લોકભાવિની આદ્યા સૂક્ષ્મતરા શુદ્ધા ભાવગમ્યા મનોહરા

ત્યારે, આદિ અને સર્વોચ્ચ શક્તિ, અનંત, જગતની સર્જક, સૌથી સૂક્ષ્મ, શુદ્ધ, હૃદયથી અનુભવી શકાય તેવી અને મનને મોહી લે તેવી છે.

નિર્ગુણા નિષ્પ્રપઞ્ચા ચ નિષ્કલા નિરુપપ્લવા નિરંતરતરા નિત્યા નિત્યમીશ્વરપાર્શ્વગા

એ ગુણથી રહિત, સર્વ પ્રપંચથી પર, અવિભાજ્ય, અવિચલ, આકાશથી પણ વધુ વ્યાપક, શાશ્વત અને હંમેશા ભગવાનની બાજુમાં રહે છે.