શિવપુરાણમ્

ઈર્ષ્યયા પરયા ગ્રસ્તઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્ ગચ્છ વિષ્ણો મયા જ્ઞાતં તવ સર્ગસ્ય કારણમ્ આવયોરધિકશ્ચાસ્તિ સ રુદ્રો નાત્ર સંશયઃ

ઘણી ઈર્ષ્યા થઈને, બ્રહ્માએ હસતાં કહ્યું: 'વિષ્ણુ, હવે હું સમજ્યો છું કે તારા સર્જનનું કારણ શું છે; આપણા બંને કરતાં પણ મહાન એક છે—એ છે રુદ્ર, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ સ્રષ્ટા ત્વં ભગવાનાદ્યઃ પાલકઃ પરમાર્થતઃ

તે દેવોના દેવ, પરમેશ્વર કૃપાથી, હે ભગવંત, તું પ્રથમ સર્જક છે અને સાચા અર્થમાં સંરક્ષક છે.

અહં ચ તપસારાધ્ય રુદ્રં ત્રિદશનાયકમ્ ત્વયા સહ જગત્સર્વં સ્રક્ષ્યામ્યત્ર ન સંશયઃ

અને હું, તપ દ્વારા દેવોના સ્વામી રુદ્રની આરાધના કરીશ; અને તારી સાથે મળીને આખું જગત સર્જીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.

એવં વિષ્ણુમુપાલભ્ય ભગવાનબ્જસમ્ભવઃ એવં વિજ્ઞાપયામાસ તપસા પ્રાપ્ય શંકરમ્

આ રીતે વિષ્ણુને સંબોધી, કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને તપ દ્વારા શંકરને પ્રાપ્ત કરીને પોતાની વિનંતી કરી.

ભગવન્ દેવદેવેશ વિશ્વેશ્વર મહેશ્વર તવ વામાંગજો વિષ્ણુર્દક્ષિણાંગભવો હ્યહમ્

હે ભગવાન, દેવોના સ્વામી, વિશ્વના ઈશ્વર, મહેશ્વર, વિષ્ણુ તો તમારા ડાબા ભાગમાંથી જન્મ્યા છે અને હું તમારા જમણા ભાગમાંથી.

મયા સહ જગત્સર્વં તથાપ્યસૃજદચ્યુતઃ સ મત્સરાદુપાલબ્ધસ્ત્વદાશ્રયબલાન્મયા

મારી સાથે મળીને, અચ્યૂતએ આખું જગત સર્જ્યું; પણ હું ઈર્ષ્યા રાખીને, તમારા આશ્રયના બળે તેને ટોક્યો હતો.

મદ્ભાવાન્નાધિકસ્તેતિ ભાવસ્ત્વયિ મહેશ્વરે ત્વત્ત એવ સમુત્પત્તિરાવયોસ્સદૃશી યતઃ

મારા સ્વભાવને લીધે હું તમે કરતાં વધારે નથી; હે મહેશ્વર, એ સાચું છે, કેમ કે અમારે બંનેનો ઉદ્ભવ તો તમારામાંથી જ થયો છે.

તસ્ય ભક્ત્યા યથાપૂર્વં પ્રસાદં કૃતવાનસિ તથા મમાપિ તત્સર્વં દાતુમર્હસિ શંકર

જે રીતે તમે પહેલા તેને ભક્તિથી કૃપા આપી છે, એ જ રીતે, હે શંકર, એ બધું મને પણ આપો.

ઇતિ વિજ્ઞાપિતસ્તેન ભગવાન્ ભગનેત્રહા ન્યાયેન વૈ દદૌ સર્વં તસ્યાપિ સ ઘૃણાનિધિઃ

એ રીતે તેની વિનંતી સાંભળી, ભગને આંખ ગુમાવનાર ભગવાને, દયાના સાગર બની, યોગ્ય રીતે તેને પણ બધું આપ્યું.

લબ્ધ્વૈવમીશ્વરાદેવ બ્રહ્મા સર્વાત્મતાં ક્ષણાત્ ત્વરમાણોથ સંગમ્ય દદર્શ પુરુષોત્તમમ્

આ રીતે ભગવાન પાસેથી સર્વાત્મા પદ પ્રાપ્ત કરીને, બ્રહ્માએ તરત જ ઉત્સાહપૂર્વક પુરુષોત્તમને મળવા ગયા.

ક્ષીરાર્ણવાલયે શુભ્રે વિમાને સૂર્યસંનિભે હેમરત્નાન્વિતે દિવ્યે મનસા તેન નિર્મિતે

ક્ષીરસાગરના શુદ્ધ અને દિવ્ય નિવાસમાં, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને સોનાં-મણિથી શોભાયમાન એવા વિમાનમાં, જે મનથી રચાયેલું હતું.

અનંતભોગશય્યાયાં શયાનં પંકજેક્ષણમ્ ચતુર્ભુજમુદારાંગં સર્વાભરણભૂષિતમ્

અનંત સર્પના શય્યામાં વિરાજમાન, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, ચાર હાથવાળો, ઉદાર શરીરવાળો, સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ.

શંખચક્રધરં સૌમ્યં ચન્દ્રબિંબસમાનનમ્ શ્રીવત્સવક્ષસં દેવં પ્રસન્નમધુરસ્મિતમ્

શંખ અને ચક્ર ધારણ કરતો, સૌમ્ય સ્વભાવવાળો, ચાંદણી જેવું ચહેરું ધરાવતો, છાતી પર શ્રીવત્સનો ચિહ્ન, દેવતા મધુર અને પ્રસન્ન સ્મિત સાથે.

ધરામૃદુકરાંભોજસ્પર્શરક્તપદાંબુજમ્ ક્ષીરાર્ણવામૃતમિવ શયાનં યોગનિદ્રયા

પૃથ્વીના કોમળ કમળ જેવા હાથના સ્પર્શથી પગ લાલ થયેલા, દુધના સમુદ્રના અમૃત પર શયન કરતો, યોગનીદ્રામાં વિરાજમાન.

તમસા કાલરુદ્રાખ્યં રજસા કનકાંડજમ્ સત્ત્વેન સર્વગં વિષ્ણું નિર્ગુણત્વે મહેશ્વરમ્

અંધકારથી કાળરુદ્ર કહેવાય છે, રજસથી સોનાથી જન્મેલો, સત્ત્વથી સર્વત્ર વ્યાપક વિષ્ણુ, અને ગુણાતીતમાં મહેશ્વર છે.

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષં બ્રહ્મા પ્રગલ્ભમિદમબ્રવીત્ ગ્રસામિ ત્વામહં વિષ્ણો ત્વમાત્માનં યથા પુરા

તે પુરુષને જોઈને બ્રહ્માએ નિડરતાપૂર્વક કહ્યું: 'હું તને ગ્રહણ કરી લઉં છું, વિષ્ણુ, જેમ તું પહેલાં પોતાને સમેટી લીધો હતો.'

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતિબુદ્ધ્ય પિતામહમ્ ઉદૈક્ષત મહાબાહુસ્સ્મિતમીષચ્ચકાર ચ

તેના બોલ સાંભળીને, મહાબાહુ વિષ્ણુ જાગી, પિતામહને નિહાળ્યા અને હળવું સ્મિત આપ્યું.

તસ્મિન્નવસરે વિષ્ણુર્ગ્રસ્તસ્તેન મહાત્મના સૃષ્ટશ્ચ બ્રહ્મણા સદ્યો ભ્રુવોર્મધ્યાદયત્નતઃ

તે સમયે, વિષ્ણુને મહાત્માએ ગ્રહણ કર્યો, અને બ્રહ્માએ તરત જ ભ્રૂમધ્યમાંથી સહજ રીતે ફરીથી સર્જ્યા.

તસ્મિન્નવસરે સાક્ષાદ્ભગવાનિન્દુભૂષણઃ શક્તિં તયોરપિ દ્રષ્ટુમરૂપો રૂપમાસ્થિતઃ

તે સમયે, ભગવાન, ચાંદ્રભૂષણથી શોભિત, બંનેને જોવા માટે સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, છતાં તેમનું સાચું સ્વરૂપ સ્વરૂપથી પર છે.

પ્રસાદમતુલં કર્તું પુરા દત્તવરસ્તયોઃ આગચ્છત્તત્ર યત્રેમૌ બ્રહ્મનારાયણૌ સ્થિતૌ

અતુલ્ય કૃપા આપવા માટે, જે પહેલાં વરદાન આપ્યા હતા, તે ત્યાં આવ્યા જ્યાં બ્રહ્મા અને નારાયણ ઊભા હતા.

અથ તુષ્ટુવતુર્દેવં પ્રીતૌ ભીતૌ ચ કૌતુકાત્ પ્રણેમતુશ્ચ બહુશો બહુમાનેન દૂરતઃ

પછી, આનંદિત અને ભયભીત થઈ, curiosityથી, તેમણે ભગવાનની સ્તુતિ કરી, અને બહુ માનથી, દૂરથી વારંવાર નમન કર્યું.

ભવોપિ ભગવાનેતાવનુગૃહ્ય પિનાકધૃક્ સાદરં પશ્યતોરેવ તયોરંતરધીયત

ભવ, પિનાકધારી ભગવાન, સૌમ્ય દૃષ્ટિથી તેમને અનુકૂળતા આપી, અને બંને જોતા હતા ત્યારે, અદૃશ્ય થઈ ગયા.

પ્રતિકલ્પં પ્રવક્ષ્યામિ રુદ્રાવિર્ભાવકારણમ્ યતો વિચ્છિન્નસંતાના બ્રહ્મસૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે

હું દરેક કલ્પમાં રુદ્રના અવતરણનું કારણ કહું છું, જેના દ્વારા બ્રહ્માની સર્જનશક્તિ તૂટેલી કડી પછી ફરી શરૂ થાય છે.

કલ્પેકલ્પે પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા બ્રહ્માંડસંભવઃ અવૃદ્ધિહેતોર્ભૂતાનાં મુમોહ ભૃશદુઃખિતઃ

દરેક કલ્પમાં, બ્રહ્માએ પ્રજાઓ સર્જી, બ્રહ્માંડમાંથી જન્મેલો, તેમની વૃદ્ધિ ન થવાથી ખૂબ દુઃખી અને મૂંઝાયો.

તસ્ય દુઃખપ્રશાંત્યર્થં પ્રજાનાં ચ વિવૃદ્ધયે તત્તત્કલ્પેષુ કાલાત્મા રુદ્રો રુદ્રગણાધિપઃ

તેના દુઃખ દૂર કરવા અને પ્રજાની વૃદ્ધિ માટે, દરેક કલ્પમાં, કાળરૂપે રુદ્ર, રુદ્રગણોના અધિપતિ, અવતરી છે.

નિર્દિષ્ટઃ પમમેશેન મહેશો નીલલોહિતઃ પુત્રો ભૂત્વાનુગૃહ્ણાતિ બ્રહ્માણં બ્રહ્મણોનુજઃ

પરમેશ્વર દ્વારા નિર્ધારિત, મહેશ્વર, નીલ અને લાલ રંગવાળો, બ્રહ્માનો પુત્ર બની, જન્મે નાના હોવા છતાં, બ્રહ્માને અનુકૂળતા આપે છે.

સ એવ ભગવાનીશસ્તેજોરાશિરનામયઃ અનાદિનિધનોધાતા ભૂતસંકોચકો વિભુઃ

એ જ ભગવાન, ઈશ્વર, તેજસ્વી, નિરોગી, અનાદિ-અનંત, સર્વે જીવોને સંકોચિત કરનાર મહાન છે.

પરમૈશ્વર્યસંયુક્તઃ પરમેશ્વરભાવિતઃ તચ્છક્ત્યાધિષ્ઠિતશ્શશ્વત્તચ્ચિહ્નૈરપિ ચિહ્નિતઃ

પરમ ઈશ્વરત્વથી યુક્ત, પરમેશ્વરભાવમાં સ્થિત, પોતાની શક્તિથી સંચાલિત, સદાય એ ચિહ્નોથી ઓળખાય છે.

તન્નામનામા તદ્રૂપસ્તત્કાર્યકરણક્ષમઃ તત્તુલ્યવ્યવહારશ્ચ તદાજ્ઞાપરિપાલકઃ

તેનું નામ નામથી પર છે, તેનો રૂપ એ જ છે, તે એ કાર્ય કરવા સક્ષમ છે, એ જ રીતે વર્તે છે, અને એ જ આજ્ઞાનું પાલન કરે છે.