શિવપુરાણમ્

તથાપ્યન્યોન્યમાત્સર્યાદન્યોન્યાતિશયાશિનઃ તપસા તોષયિત્વા સ્વં પિતરં પરમેશ્વરમ્

છતાં પણ, પરસ્પર ઈર્ષ્યા અને એકબીજાને વટાવાની ઈચ્છાથી, તેમણે તપ કરીને પોતાના પિતા પરમેશ્વરને પ્રસન્ન કર્યા.

લબ્ધ્વા સર્વાત્મના તસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ બ્રહ્મનારાયણૌ પૂર્વં રુદ્રઃ કલ્પાન્તરે ઽસૃજત્

પરમેશ્વરની કૃપાથી સર્વ શક્તિ પ્રાપ્ત કરીને, રુદ્રે પૂર્વ કળ્પમાં બ્રહ્મા અને નારાયણને ઉત્પન્ન કર્યા.

કલ્પાન્તરે પુનર્બ્રહ્મા રુદ્રવિષ્ણૂ જગન્મયઃ વિષ્ણુશ્ચ ભગવાન્રુદ્રં બ્રહ્માણમસૃજત્પુનઃ

બીજા કળ્પમાં, બ્રહ્માએ રુદ્ર અને વિષ્ણુ, જે જગતરૂપ છે, તેમને ઉત્પન્ન કર્યા; અને ફરીથી ભગવાન વિષ્ણુએ રુદ્ર અને બ્રહ્માને ઉત્પન્ન કર્યા.

નારાયણં પુનર્બ્રહ્મા બ્રહ્માણમસૃજત્પુનઃ એવં કલ્પેષુ કલ્પેષુ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

ફરી બ્રહ્માએ નારાયણને ઉત્પન્ન કર્યા, અને ફરી બ્રહ્મા પણ પરમેશ્વર દ્વારા ઉત્પન્ન થયા; આમ દરેક સર્જનના ચક્રમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર જન્મે છે.

પરસ્પરેણ જાયંતે પરસ્પરહિતૈષિણઃ તત્તત્કલ્પાન્તવૃત્તાન્તમધિકૃત્ય મહર્ષિભિઃ

એ લોકો એક બીજામાંથી જન્મે છે અને હંમેશા એક બીજાના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે; દરેક કલ્પના અંતે જે ઘટનાઓ બને છે, તેના વિષે મહર્ષિઓએ વર્ણન કર્યું છે.

પ્રભાવઃ કથ્યતે તેષાં પરસ્પરસમુદ્ભવાત્ શૃણુ તેષાં કથાં ચિત્રાં પુણ્યાં પાપપ્રમોચિનીમ્

તેમની શક્તિ એક બીજામાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે એવું કહેવામાં આવ્યું છે; હવે તું તેમની આશ્ચર્યજનક અને પુણ્યદાયી કથા સાંભળ, જે પાપમાંથી મુક્તિ આપે છે.

કલ્પે તત્પુરુષે વૃત્તાં બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ પુરા નારાયણો નામ કલ્પે વૈ મેઘવાહને

તે કલ્પમાં, તત્પુરુષ સર્જનમાં, પરમેશ્વર બ્રહ્માની વાર્તા છે; તે સમયે નારાયણનું નામ મેઘવાહન કલ્પમાં હતું.

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ મેઘો ભૂત્વાવહદ્ધરામ્ તસ્ય ભાવં સમાલક્ષ્ય વિષ્ણોર્વિશ્વજગદ્ગુરુઃ

દિવ્ય હજાર વર્ષ સુધી, મેઘ બનીને તેણે ધરતીને ધારણ કરી હતી; ત્યારે વિશ્વના ગુરુ એવા વિષ્ણુની સ્થિતિ જોઈને—

સર્વસ્સર્વાત્મભાવેન પ્રદદૌ શક્તિમવ્યયામ્ શક્તિં લબ્ધ્વા તુ સર્વાત્મા શિવાત્સર્વેશ્વરાત્તદા

સર્વેના આત્મા બની, તેણે સર્વેને અવિનાશી શક્તિ આપી; અને એ શક્તિ સર્વેશ્વર શિવ પાસેથી પ્રાપ્ત કરી.

સસર્જ ભગાવન્ વિષ્ણુર્વિશ્વં વિશ્વસૃજા સહ વિષ્ણોસ્તદ્વૈભવં દૃષ્ટ્વા સૃષ્ટસ્તેન પિતામહઃ

પછી ભગવાન વિષ્ણુએ વિશ્વ અને વિશ્વના સર્જક સાથે મળીને સર્વેનું સર્જન કર્યું; અને વિષ્ણુની એ મહિમા જોઈને પિતામહ બ્રહ્મા પણ તેના દ્વારા ઉત્પન્ન થયા.

ઈર્ષ્યયા પરયા ગ્રસ્તઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્ ગચ્છ વિષ્ણો મયા જ્ઞાતં તવ સર્ગસ્ય કારણમ્ આવયોરધિકશ્ચાસ્તિ સ રુદ્રો નાત્ર સંશયઃ

ઘણી ઈર્ષ્યા થઈને, બ્રહ્માએ હસતાં કહ્યું: 'વિષ્ણુ, હવે હું સમજ્યો છું કે તારા સર્જનનું કારણ શું છે; આપણા બંને કરતાં પણ મહાન એક છે—એ છે રુદ્ર, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ સ્રષ્ટા ત્વં ભગવાનાદ્યઃ પાલકઃ પરમાર્થતઃ

તે દેવોના દેવ, પરમેશ્વર કૃપાથી, હે ભગવંત, તું પ્રથમ સર્જક છે અને સાચા અર્થમાં સંરક્ષક છે.

અહં ચ તપસારાધ્ય રુદ્રં ત્રિદશનાયકમ્ ત્વયા સહ જગત્સર્વં સ્રક્ષ્યામ્યત્ર ન સંશયઃ

અને હું, તપ દ્વારા દેવોના સ્વામી રુદ્રની આરાધના કરીશ; અને તારી સાથે મળીને આખું જગત સર્જીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.

એવં વિષ્ણુમુપાલભ્ય ભગવાનબ્જસમ્ભવઃ એવં વિજ્ઞાપયામાસ તપસા પ્રાપ્ય શંકરમ્

આ રીતે વિષ્ણુને સંબોધી, કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને તપ દ્વારા શંકરને પ્રાપ્ત કરીને પોતાની વિનંતી કરી.

ભગવન્ દેવદેવેશ વિશ્વેશ્વર મહેશ્વર તવ વામાંગજો વિષ્ણુર્દક્ષિણાંગભવો હ્યહમ્

હે ભગવાન, દેવોના સ્વામી, વિશ્વના ઈશ્વર, મહેશ્વર, વિષ્ણુ તો તમારા ડાબા ભાગમાંથી જન્મ્યા છે અને હું તમારા જમણા ભાગમાંથી.

મયા સહ જગત્સર્વં તથાપ્યસૃજદચ્યુતઃ સ મત્સરાદુપાલબ્ધસ્ત્વદાશ્રયબલાન્મયા

મારી સાથે મળીને, અચ્યૂતએ આખું જગત સર્જ્યું; પણ હું ઈર્ષ્યા રાખીને, તમારા આશ્રયના બળે તેને ટોક્યો હતો.

મદ્ભાવાન્નાધિકસ્તેતિ ભાવસ્ત્વયિ મહેશ્વરે ત્વત્ત એવ સમુત્પત્તિરાવયોસ્સદૃશી યતઃ

મારા સ્વભાવને લીધે હું તમે કરતાં વધારે નથી; હે મહેશ્વર, એ સાચું છે, કેમ કે અમારે બંનેનો ઉદ્ભવ તો તમારામાંથી જ થયો છે.

તસ્ય ભક્ત્યા યથાપૂર્વં પ્રસાદં કૃતવાનસિ તથા મમાપિ તત્સર્વં દાતુમર્હસિ શંકર

જે રીતે તમે પહેલા તેને ભક્તિથી કૃપા આપી છે, એ જ રીતે, હે શંકર, એ બધું મને પણ આપો.

ઇતિ વિજ્ઞાપિતસ્તેન ભગવાન્ ભગનેત્રહા ન્યાયેન વૈ દદૌ સર્વં તસ્યાપિ સ ઘૃણાનિધિઃ

એ રીતે તેની વિનંતી સાંભળી, ભગને આંખ ગુમાવનાર ભગવાને, દયાના સાગર બની, યોગ્ય રીતે તેને પણ બધું આપ્યું.

લબ્ધ્વૈવમીશ્વરાદેવ બ્રહ્મા સર્વાત્મતાં ક્ષણાત્ ત્વરમાણોથ સંગમ્ય દદર્શ પુરુષોત્તમમ્

આ રીતે ભગવાન પાસેથી સર્વાત્મા પદ પ્રાપ્ત કરીને, બ્રહ્માએ તરત જ ઉત્સાહપૂર્વક પુરુષોત્તમને મળવા ગયા.

ક્ષીરાર્ણવાલયે શુભ્રે વિમાને સૂર્યસંનિભે હેમરત્નાન્વિતે દિવ્યે મનસા તેન નિર્મિતે

ક્ષીરસાગરના શુદ્ધ અને દિવ્ય નિવાસમાં, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને સોનાં-મણિથી શોભાયમાન એવા વિમાનમાં, જે મનથી રચાયેલું હતું.

અનંતભોગશય્યાયાં શયાનં પંકજેક્ષણમ્ ચતુર્ભુજમુદારાંગં સર્વાભરણભૂષિતમ્

અનંત સર્પના શય્યામાં વિરાજમાન, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો, ચાર હાથવાળો, ઉદાર શરીરવાળો, સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ.

શંખચક્રધરં સૌમ્યં ચન્દ્રબિંબસમાનનમ્ શ્રીવત્સવક્ષસં દેવં પ્રસન્નમધુરસ્મિતમ્

શંખ અને ચક્ર ધારણ કરતો, સૌમ્ય સ્વભાવવાળો, ચાંદણી જેવું ચહેરું ધરાવતો, છાતી પર શ્રીવત્સનો ચિહ્ન, દેવતા મધુર અને પ્રસન્ન સ્મિત સાથે.

ધરામૃદુકરાંભોજસ્પર્શરક્તપદાંબુજમ્ ક્ષીરાર્ણવામૃતમિવ શયાનં યોગનિદ્રયા

પૃથ્વીના કોમળ કમળ જેવા હાથના સ્પર્શથી પગ લાલ થયેલા, દુધના સમુદ્રના અમૃત પર શયન કરતો, યોગનીદ્રામાં વિરાજમાન.

તમસા કાલરુદ્રાખ્યં રજસા કનકાંડજમ્ સત્ત્વેન સર્વગં વિષ્ણું નિર્ગુણત્વે મહેશ્વરમ્

અંધકારથી કાળરુદ્ર કહેવાય છે, રજસથી સોનાથી જન્મેલો, સત્ત્વથી સર્વત્ર વ્યાપક વિષ્ણુ, અને ગુણાતીતમાં મહેશ્વર છે.

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષં બ્રહ્મા પ્રગલ્ભમિદમબ્રવીત્ ગ્રસામિ ત્વામહં વિષ્ણો ત્વમાત્માનં યથા પુરા

તે પુરુષને જોઈને બ્રહ્માએ નિડરતાપૂર્વક કહ્યું: 'હું તને ગ્રહણ કરી લઉં છું, વિષ્ણુ, જેમ તું પહેલાં પોતાને સમેટી લીધો હતો.'

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતિબુદ્ધ્ય પિતામહમ્ ઉદૈક્ષત મહાબાહુસ્સ્મિતમીષચ્ચકાર ચ

તેના બોલ સાંભળીને, મહાબાહુ વિષ્ણુ જાગી, પિતામહને નિહાળ્યા અને હળવું સ્મિત આપ્યું.

તસ્મિન્નવસરે વિષ્ણુર્ગ્રસ્તસ્તેન મહાત્મના સૃષ્ટશ્ચ બ્રહ્મણા સદ્યો ભ્રુવોર્મધ્યાદયત્નતઃ

તે સમયે, વિષ્ણુને મહાત્માએ ગ્રહણ કર્યો, અને બ્રહ્માએ તરત જ ભ્રૂમધ્યમાંથી સહજ રીતે ફરીથી સર્જ્યા.

તસ્મિન્નવસરે સાક્ષાદ્ભગવાનિન્દુભૂષણઃ શક્તિં તયોરપિ દ્રષ્ટુમરૂપો રૂપમાસ્થિતઃ

તે સમયે, ભગવાન, ચાંદ્રભૂષણથી શોભિત, બંનેને જોવા માટે સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, છતાં તેમનું સાચું સ્વરૂપ સ્વરૂપથી પર છે.