શિવપુરાણમ્

વીજ્યમાનં વિશોષજૈઃ સ્ત્રીજનૈસ્તીવ્રભાવનૈઃ શસ્યમાનં સદાવેદૈરનુગૃહ્ણંતમીશ્વરમ્

શ્રદ્ધાળુ સ્ત્રીઓ કમળપાંદડાંથી પંખો કરી રહી હતી, વેદો સતત સ્તુતિ કરતા હતા અને ભગવાન સૌને કૃપા કરી આશીર્વાદ આપી રહ્યા હતા.

દૃષ્ટ્વૈવમીશમમરાઃ સંતોષસલિલેક્ષણાઃ દંડવદ્દૂરતો વત્સ નમશ્ચક્રુર્મહાગણાઃ

આ રીતે ભગવાનને જોઈને અમરદેવતાઓની આંખોમાં પ્રસન્નતાના આંસુ આવી ગયા; હે વત્સ, તેઓ દૂરથી દંડવત્ નમસ્કાર કરી મહાગણોએ વંદન કર્યું.

તાનવેક્ષ્ય પતિર્દેવાન્સમીપે ચાહ્વયદ્ગણૈઃ અથ સંહ્લાદયન્દેવાન્દેવો દેવશિખામણિઃ અવોચદર્થગંભીરં વચનં મધુમંગલમ્

દેવતાઓને આવતાં જોઈ ભગવાને પોતાના ગણા સાથે તેમને નજીક બોલાવ્યા; પછી દેવશિખામણિએ દેવતાઓને આનંદિત કરી મધુર અને અર્થસભર વચન કહ્યાં.

વત્સકાઃ સ્વસ્તિવઃ કચ્ચિદ્વર્તતે મમ શાસનાત્ જગચ્ચ દેવતાવંશઃ સ્વસ્વકર્મણિ કિં નવા

વત્સો, તમારે બધું સુખી છે ને? મારાં આજ્ઞાથી જગત અને દેવવંશ પોતપોતાના કર્મમાં લાગેલા છે કે નહીં?

પ્રાગેવ વિદિતં યુદ્ધં બ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્મયાસુરાઃ ભવતામભિતાપેન પૌનરુક્ત્યેન ભાષિતમ્

હું પહેલેથી જ જાણતો હતો કે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચે યુદ્ધ થયું છે, હે દેવતાઓ; તમારી વારંવારની ચિંતિત વાતોથી એ સ્પષ્ટ થયું છે.

ઇતિ સસ્મિતયા માધ્વ્યા કુમારપરિભાષયા સમતોષયદંબાયાઃ સ પતિસ્તત્સુરવ્રજમ્

એવી મીઠી સ્મિત સાથે, બાળકના મધુર શબ્દોથી, ભગવાને માતાને પ્રસન્ન કરી, પછી દેવતાઓની સભામાં ગયા.

અથ યુદ્ધાંગણં ગંતું હરિધાત્રોરધીશ્વરઃ આજ્ઞાપયદ્ગણેશાનાં શતં તત્રૈવ સંસદિ

પછી યુદ્ધના મેદાનમાં જવા માટે, હરિ અને બ્રહ્માના સ્વામી એ ત્યાં જ સભામાં સો ગણેપતિઓને આદેશ આપ્યો.

તતો વાદ્યં બહુવિધં પ્રયાણાય પરેશિતુઃ ગણેશ્વરાશ્ચ સંનદ્ધા નાનાવાહનભૂષણાઃ

પછી પરમેશ્વરના પ્રસ્થાન માટે અનેક પ્રકારના વાદ્યો વાગવા લાગ્યા, અને વિવિધ વાહન અને આભૂષણોથી સજ્જ ગણેપતિઓ પણ તૈયાર થયા.

પ્રણવાકારમાદ્યંતં પઞ્ચમંડલમંડિતમ્ આરુરોહ રથં ભદ્રમંબિકાપતિરીશ્વરઃ સસૂનુગણમિંદ્રાદ્યાઃ સર્વેપ્યનુયયુઃ સુરાઃ

ભદ્રાંબિકાના પતિ ભગવાન, પ્રણવના સ્વરૂપથી શોભતા પાંચ મંડળથી સજ્જ રથ પર ચઢ્યા; ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ, તેમના પુત્રો અને ગણા પણ પાછળ ગયા.

સંમાનિતઃ પશુપતિઃ પરયા ચ દેવ્યા સાકં તયોઃ સમરભૂમિમગાત્સસૈન્યઃ

પરમ દેવીના સન્માનથી, પશુપતિ પોતાના સેના સાથે અને દેવી સાથે યુદ્ધભૂમિ તરફ ગયા.

સમીક્ષ્યં તુ તયોર્યુદ્ધં નિગૂઢો ઽભ્રં સમાસ્થિતઃ સમાપ્તવાદ્યનિર્ઘોષઃ શાંતોરુગણનિઃસ્વનઃ

તેમના યુદ્ધને જોઈ, તે વાદળોમાં છુપાઈ ગયો; વાદ્યોના અવાજ બંધ થઈ ગયા અને ગણોના ગર્જના પણ શાંત થઈ ગઈ.

અથ બ્રહ્માચ્યુતૌ વીરૌ હંતુકામૌ પરસ્પરમ્ માહેશ્વરેણ ચા ઽસ્ત્રેણ તથા પાશુપતેન ચ

પછી બ્રહ્મા અને અચ્યૂત, બંને વીર, એકબીજાને મારવા માટે મહેશ્વર અને પાશુપત નામના શસ્ત્રો ચલાવ્યા.

અસ્ત્રજ્વાલૈરથો દગ્ધં બ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્જગત્ત્રયમ્ ઈશોપિ તં નિરીક્ષ્યાથ હ્યકાલપ્રલયં ભૃશમ્

પછી એ શસ્ત્રોની જ્વાળાથી બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના ત્રણેય લોક દહાઈ ગયા; એ જોઈ ભગવાને ભયાનક, અસમયે પ્રલય આવી રહ્યો છે એવું સમજ્યું.

મહાનલસ્તંભવિભીષણાકૃતિર્બભૂવ તન્મધ્યતલે સ નિષ્કલઃ

એ બધાની વચ્ચે, ભગવાન ભાગ્યે જ ભાગ વગરના, ભયાનક અગ્નિના મોટા થંભ જેવા રૂપે પ્રગટ થયા.

તે અસ્ત્રે ચાપિ સજ્વાલે લોકસંહરણક્ષમે નિપતેતુઃ ક્ષણે નૈવ હ્યાવિર્ભૂતે મહાનલે

એ શસ્ત્રો, જ્વલંત અને લોકવિનાશ માટે સક્ષમ, એક ક્ષણે જ પડી ગયા, કેમ કે મહાન અગ્નિ દેખાવા લાગ્યો હતો.

દૃષ્ટ્વા તદદ્ભુતં ચિત્રમસ્ત્રશાંતિકરં શુભમ્ કિમેતદદ્ભુતાકારમિત્યૂચુશ્ચ પરસ્પરમ્

એ અદ્ભુત અને આશ્ચર્યજનક, શુભ વસ્તુ જોઈ, જે શસ્ત્રોની શાંતિ લાવી, તેઓએ પરસ્પર પૂછ્યું: 'આવું અદ્ભુત રૂપ શું છે?'

અતીંદ્રિયમિદં સ્તંભમગ્નિરૂપં કિમુત્થિતમ્ અસ્યોર્ધ્વમપિ ચાધશ્ચાવયોર્લક્ષ્યમેવ હિ

'આ અગ્નિરૂપ થંભ ઇન્દ્રિયોથી પર છે—આ શું ઊભું થયું છે? એનું ઉપર કે નીચે અમને ક્યાંયે અંત દેખાતો નથી.'

ઇતિ વ્યવસિતૌ વીરૌ મિલિતૌ વીરમાનિનૌ તત્પરૌ તત્પરીક્ષાર્થં પ્રતસ્થાતે ઽથ સત્વરમ્

આ રીતે નિશ્ચય કરીને, બંને વીર, પોતાનો બલ પર ગર્વ કરતા, એનું પરીક્ષણ કરવા માટે એકસાથે ઝડપથી નીકળી પડ્યા.

આવયોર્મિશ્રયોસ્તત્ર કાર્યમેકં ન સંભવેત્ ઇત્યુક્ત્વા સૂકરતનુર્વિષ્ણુસ્તસ્યાદિમીયિવાન્

'અમે બંને મળીને એક કામ કરી શકીશું નહીં,' એવું કહી, વિષ્ણુએ વરાહનું રૂપ ધારણ કરી એ થંભનો તળ શોધવા ગયા.

તથા બ્રહ્માહં સતનુસ્તદંતં વીક્ષિતું યયૌ ભિત્ત્વા પાતાલનિલયં ગત્વા દૂરતરં હરિઃ

એ જ રીતે, બ્રહ્માએ હંસનું રૂપ લઈને એ થંભનો શિખર જોવા ગયા; અને હરિ પાતાળના રહેઠાણને ભેદી, દૂર નીચે સુધી ગયા.

ના ઽપિ શ્યાત્તસ્ય સંસ્થાનં સ્તંભસ્યાનલવર્ચસઃ શ્રાંતઃ સ સૂકરહરીઃ પ્રાપ પૂર્વં રણાંગણમ્

છતાં પણ, એ અગ્નિપ્રભા થંભનું સ્વરૂપ ક્યાંય મળ્યું નહીં; થાકી ગયેલા વરાહરૂપ હરી પહેલા યુદ્ધભૂમિ પર પાછા આવ્યા.

અથ ગચ્છંસ્તુ વ્યોમ્ના ચ વિધિસ્તાત પિતા તવ દદર્શ કેતકી પુષ્પં કિંચિદ્વિચ્યુતમદ્ભુતમ્

પછી, તમારા પિતા વિધાતા, આકાશમાં જતા હતા ત્યારે, તેમણે થોડું પડેલું, અદ્ભુત લાગતું કેતકીનું ફૂલ જોયું.

અતિસૌરભ્યમમ્લાનં બહુવર્ષચ્યુતં તથા અન્વીક્ષ્ય ચ તયોઃ કૃત્યં ભગવાન્પરમેશ્વરઃ

એ ફૂલ બહુ સુગંધિત, કદી ન સુકાયું, અનેક વર્ષો પહેલાં પડેલું હતું—એ જોઈને, ભગવાન પરમેશ્વરે બંનેનું કરવાનું કામ વિચાર્યું.

પરિહાસં તુ કૃતવાન્કંપનાચ્ચલિતં શિરઃ તસ્માત્તાવનુગૃહ્ણાતું ચ્યુતં કેતકમુત્તમમ્

મજાકમાં તેણે માથું હલાવ્યું અને એથી શ્રેષ્ઠ કેતકીનું ફૂલ પડી ગયું, તો તેણે તે પકડવા હાથ લંબાવ્યો.

કિં ત્વં પતસિ પુષ્પેશ પુષ્પરાટ્ કેન વા ધૃતમ્ આદિમસ્યાપ્રમેયસ્ય સ્તંભમધ્યાચ્ચ્યુતશ્ચિરમ્

ફૂલોના સ્વામી, ફૂલોના રાજા, તું કેમ પડી રહ્યો છે? કોણે તને પકડી રાખ્યો હતો? અનંત અને પ્રાચીન એ સ્તંભના મધ્યમાંથી તું ઘણો સમય પહેલા પડી ગયો છે.

ન સંપશ્યામિ તસ્માત્ત્વં જહ્યાશામંતદર્શને અસ્યાં તસ્ય ચ સેવાર્થં હંસમૂર્તિરિહાગતઃ

હું તને જોઈ શકતો નથી, એટલે એ જોવા ની આશા તું છોડ. એની સેવા કરવા માટે હું હંસ રૂપે અહીં આવ્યો છું.

ઇતઃ પરં સખે મે ઽદ્ય ત્વયા કર્તવ્યમીપ્સિતમ્ મયા સહ ત્વયા વાચ્યમેતદ્વિષ્ણોશ્ચ સન્નિધૌ

હવે પછી, મારો મિત્ર, આજે તારે જે ઇચ્છિત છે એ કરવું છે. આ વાત તારે અને મને સાથે મળીને વિષ્ણુની હાજરીમાં કહેવી છે.

સ્તંભાંતો વીક્ષિતો ધાત્રા તત્ર સાક્ષ્યહમચ્યુત ઇત્યુક્ત્વા કેતકં તત્ર પ્રણનામ પુનઃ નઃ અસત્યમપિ શસ્તં સ્યાદાપદીત્યનુશાસનમ્

સ્તંભના અંતે ધાતાએ જોયું; ત્યાં હું સાક્ષી છું, અચ્યૂત. એવું કહીને તેણે ત્યાં કેતકીને ફરી નમસ્કાર કર્યો. મુશ્કેલીમાં ક્યારેક અસત્ય પણ યોગ્ય ગણાય છે—એવી શીખ છે.

સમીક્ષ્ય તત્રા ઽચ્યુતમાયતશ્રમં પ્રનષ્ટહર્ષં તુ નનર્ત હર્ષાત્ ઉવાચ ચૈનં પરમાર્થમચ્યુતં ષંઢાત્તવાદઃ સ વિધિસ્તતો ઽચ્યુતમ્

ત્યાં અચ્યૂતને ભારે થાકેલા અને આનંદ વિહોણા જોઈને, તેણે આનંદથી નૃત્ય કર્યું અને તેને સર્વોચ્ચ સત્ય કહ્યું; એ જ વિધિનું અચ્યૂતને કહેવાયું.