શિવપુરાણમ્

માભૈર્માભૈર્મહાભાગ વિરિંચ જગતાં ગુરો મયા તે પ્રાણિતાઃ પ્રાણાઃ સુખમુત્તિષ્ઠ સુવ્રત

મહાભાગ્યશાળી વિરિંચ, જગતના ગુરુ, ડરશો નહીં, ડરશો નહીં. મેં તારા શ્વાસ પાછા આપ્યા છે—હવે આનંદથી ઊઠો, સુવ્રત.

સ્વપ્નાનુભૂતમિવ તચ્છ્રુત્વા વાક્યં મનોહરમ્ હરં નિરીક્ષ્ય શનકૈર્નેત્રૈઃ ફુલ્લામ્બુજપ્રભૈઃ

આ મનમોહક વચન સાંભળી, જાણે સ્વપ્નમાં અનુભવ્યું હોય એમ, બ્રહ્માએ ધીરે ધીરે ફૂલેલા કમળ જેવી આંખોથી હરાને જોયા.

તથા પ્રત્યાગતપ્રાણઃ સ્નિગ્ધગમ્ભીરયા ગિરા ઉવાચ વચનં બ્રહ્મા તમુદ્દિશ્ય કૃતાઞ્જલિઃ

પછી, શ્વાસ પાછા મળતાં, બ્રહ્માએ હાથે જોડીને, મૃદુ અને ઊંડા સ્વરે, હરાને સંબોધી વચન કહ્યાં.

ત્વં હિ દર્શનમાત્રેણ ચાનન્દયસિ મે મનઃ કો ભવાન્ વિશ્વમૂર્ત્યા વા સ્થિત એકાદશાત્મકઃ

માત્ર તારી દૃષ્ટિથી જ મારું મન આનંદિત થાય છે. તું કોણ છે, સર્વરૂપ ધરાવનારો, અગિયાર ભાગે રહેલો?

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વ્યાજહાર મહેશ્વરઃ સ્પૃશન્ કારાભ્યાં બ્રહ્માણં સુસુખાભ્યાં સુરેશ્વરઃ

આ વચન સાંભળી, દેવોના દેવ મહેશ્વરે, પોતાના કોમળ હાથે બ્રહ્માને સ્પર્શી, વચન કહ્યાં.

માં વિદ્ધિ પરમાત્માનં તવ પુત્રત્વમાગતમ્ એતે ચૈકાદશ રુદ્રાસ્ત્વાં સુરક્ષિતુમાગતાઃ

મને પરમાત્મા જાણ, જે તારા પુત્રરૂપે આવ્યો છે. આ અગિયાર રુદ્રો તારી રક્ષા માટે આવ્યા છે.

તસ્માત્તીવ્રામિમામ્મૂર્છાં વિધૂય મદનુગ્રહાત્ પ્રબુદ્ધસ્વ યથાપૂર્વં પ્રજા વૈ સ્રષ્ટુમર્હસિ

મારી કૃપાથી આ ભારે બેભાનપણું દૂર કરી, ફરી પહેલાની જેમ જાગો. હવે તારે ફરીથી પ્રજાઓનું સર્જન કરવું જોઈએ.

એવં ભગવતા પ્રોક્તો બ્રહ્મા પ્રીતમના હ્યભૂત્ નાનાષ્ટકેન વિશ્વાત્મા તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્

ભગવાને આવું કહ્યાના પછી, બ્રહ્મા આનંદિત થયા. વિશ્વાત્માએ વિવિધ અષ્ટક સ્તોત્રોથી પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી.

નમસ્તે ભગવન્ રુદ્ર ભાસ્કરામિતતેજસે નમો ભવાય દેવાય રસાયામ્બુમયાત્મને શર્વાય ક્ષિતિરૂપાય નન્દીસુરભયે નમઃ

હે ભગવાન રુદ્ર, સૂર્ય જેવી તેજસ્વીતા ધરાવનારા, તમને વંદન. હે ભવ દેવ, જળ અને રસથી ભરપૂર સ્વરૂપ ધરાવનારા, હે શર્વા, પૃથ્વીરૂપ, નંદી અને સુરભીને પણ નમસ્કાર.

ઈશાય વસવે તુભ્યં નમસ્સ્પર્શમયાત્મને પશૂનાં પતયે ચૈવ પાવકાયાતિતેજસે ભીમાય વ્યોમરૂપાય શબ્દમાત્રાય તે નમઃ

હે ઈશ, હે વસવ, તને સ્પર્શરૂપ આત્માને વંદન છે; તું બધાં પ્રાણીઓનો સ્વામી છે, અતિ તેજસ્વી અગ્નિસમાન છે, ભયાનક છે, આકાશરૂપ છે, અને માત્ર ધ્વનિરૂપ છે – તને repeatedly નમન છે.

ઉગ્રાયોગ્રસ્વરૂપાય યજમાનાત્મને નમઃ મહાદેવાય સોમાય નમોસ્ત્વમૃતમૂર્તયે

હે ઉગ્ર સ્વરૂપ ધરાવનાર, યજમાન રૂપે રહેનાર, તને નમસ્કાર છે; હે મહાદેવ, હે સોમ, અમર સ્વરૂપ ધરાવનાર તને પણ વંદન છે.

એવં સ્તુત્વા મહાદેવં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ પ્રાર્થયામાસ વિશ્વેશં ગિરા પ્રણતિપૂર્વયા

આ રીતે મહાદેવની સ્તુતિ કર્યા પછી, બ્રહ્મા – જે જગતના પિતામહ છે – સૌમ્ય વાણી અને નમ્રતા સાથે સર્વના ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા.

ભગવન્ ભૂતભવ્યેશ મમ પુત્ર મહેશ્વર સૃષ્ટિહેતોસ્ત્વમુત્પન્નો મમાંગે ઽનંગનાશનઃ

હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી, હે મારા પુત્ર મહેશ્વર, તું મારી દેહમાંથી સર્જન માટે અવતર્યો છે, અને કામદેવનો વિનાશ કરનાર છે.

તસ્માન્મહતિ કાર્યેસ્મિન્ વ્યાપૃતસ્ય જગત્પ્રભો સહાયં કુરુ સર્વત્ર સ્રષ્ટુમર્હસિ સ પ્રજાઃ

હું આ મહાન કાર્યમાં વ્યસ્ત છું, એથી હે જગતના પ્રભુ, તું સર્વત્ર મારી સહાય કર અને આ પ્રજાઓનું સર્જન કર.

તેનૈષાં પાવિતો દેવો રુદ્રસ્ત્રિપુરમર્દનઃ બાઢમિત્યેવ તાં વાણીં પ્રતિજગ્રાહ શંકરઃ

આ રીતે દેવ રુદ્ર, ત્રિપુરવિનાશક, પવિત્ર થયા; અને શંકરે એ વાણી સ્વીકારી, 'જેમ તું કહે છે તેમ જ થશે' એમ કહ્યું.

તતસ્સ ભગવાન્ બ્રહ્મા હૃષ્ટં તમભિનંદ્ય ચ સ્રષ્ટું તેનાભ્યનુજ્ઞાતસ્તથાન્યાશ્ચાસૃજત્પ્રજાઃ

પછી ભગવાન બ્રહ્મા આનંદિત થઈ, તેમને સન્માન આપ્યો અને તેમની પરવાનગીથી અન્ય પ્રજાઓનું પણ સર્જન કર્યું.

મરીચિભૃગ્વંગિરસઃ પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્ દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજન્મનસૈવ ચ પુરસ્તાદસૃજદ્બ્રહ્મા ધર્મં સંકલ્પમેવ ચ

બ્રહ્માએ પોતાના મનથી મરીચિ, ભૃગુ, અંગિરા, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, દક્ષ, અત્રિ અને વસિષ્ઠને ઉત્પન્ન કર્યા; અને એ પહેલાં ધર્મ અને સંકલ્પનું પણ સર્જન કર્યું.

ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા દ્વાદશાદૌ પ્રકીર્તિતાઃ સહ રુદ્રેણ સંભૂતાઃ પુરાણા ગૃહમેધિનઃ

આ રીતે, રુદ્ર સહિત બ્રહ્માના આ બાર પુત્રો પ્રાચીન ગૃહસ્થ તરીકે પ્રથમ ગણાય છે.

તેષાં દ્વાદશ વંશાઃ સ્યુર્દિવ્યા દેવગણાન્વિતાઃ પ્રજાવન્તઃ ક્રિયાવન્તો મહર્ષિભિરલંકૃતાઃ

એમાંથી બાર વંશો ઉત્પન્ન થયા, જે દિવ્ય છે, દેવતાઓથી ભરપૂર છે, સંતાન અને વિધિથી સમૃદ્ધ છે, અને મહર્ષિઓથી શોભાયમાન છે.

અથ દેવાસુરપિત્ઃન્ મનુષ્યાંશ્ચ ચતુષ્ટયમ્ સહ રુદ્રેણ સિસૃક્ષુરંભસ્યેતાનિ વૈ વિધિઃ

પછી દેવ, અસુર, પિતૃ અને મનુષ્ય – આ ચાર જાતિઓનું, રુદ્ર સાથે, સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી વિધિ જળમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી.

સ સૃષ્ટ્યર્થં સમાધાય બ્રહ્માત્માનમયૂયુજત્ મુખાદજનયદ્દેવાન્ પિત્ઃંશ્ચૈવોપપક્ષતઃ

સર્જન માટે બ્રહ્માએ ધ્યાન કરીને પોતાને જોડ્યા; તેમના મુખમાંથી દેવતાઓ અને યોગ્ય ક્રમથી પિતૃઓ ઉત્પન્ન થયા.

જઘનાદસુરાન્ સર્વાન્ પ્રજનાદપિ માનુષાન્ અવસ્કરે ક્ષુધાવિષ્ટા રાક્ષસાસ્તસ્ય જજ્ઞિરે

તેમના કટિમાંથી બધા અસુરો, નીચલા અંગોથી મનુષ્યો અને અવશેષમાંથી, ભૂખથી પીડાયેલી રાક્ષસો ઉત્પન્ન થયા.

પુત્રાસ્તમોરજઃપ્રાયા બલિનસ્તે નિશાચરાઃ સર્પા યક્ષાસ્તથા ભૂતા ગંધર્વાઃ સંપ્રજજ્ઞિરે

તેમના પુત્રો, મુખ્યત્વે તામસ અને રાજસ સ્વભાવના, શક્તિશાળી, રાત્રે વિહાર કરતા, સાપ, યક્ષ, ભૂત અને ગંધર્વ પણ જન્મ્યા.

વયાંસિ પક્ષતઃ સૃષ્ટાઃ પક્ષિણો વક્ષસો ઽસૃજત્ મુખતોજાંસ્તથા પાર્શ્વાદુરગાંશ્ચ વિનિર્મમે

પાંખમાંથી પક્ષીઓ, છાતીમાંથી પંખી, અને બાજુઓમાંથી સાપો ઉત્પન્ન કર્યા.

પદ્ભ્યાં ચાશ્વાન્સમાતંગાન્ શરભાન્ ગવયાન્ મૃગાન્

પગોથી ઘોડા, હાથી, શરભ, જંગલી ગાય અને હરણ ઉત્પન્ન કર્યા.

ઔષધ્યઃ ફલમૂલાનિ રોમભ્યસ્તસ્ય જજ્ઞિરે ગાયત્રીં ચ ઋચં ચૈવ ત્રિવૃત્સામ રથંતરમ્

રોમમાંથી ઔષધિઓ, ફળ, મૂળ, તેમજ ગાયત્રી, ઋચા, ત્રિવૃત્સામ અને રથંતર ઉત્પન્ન થયા.

અગ્નિષ્ટોમં ચ યજ્ઞાનાં નિર્મમે પ્રથમાન્મુખાત્ યજૂંષિ ત્રૈષ્ટુભં છંદઃસ્તોમં પઞ્ચદશં તથા

મુખમાંથી પ્રથમ યજ્ઞોમાં અગ્નિષ્ઠોમ ઉત્પન્ન કર્યો; યજુર, ત્રૈષ્ટુભ છંદ અને પંદર ભાગવાળો સ્તોમ પણ સર્જ્યા.

બૃહત્સામ તથોક્થં ચ દક્ષિણાદસૃજન્મુખાત્ સામાનિ જગતીછંદઃ સ્તોમં સપ્તદશં તથા

દક્ષિણ દિશામાંથી તેના મુખમાંથી બૃહત્સામ, ઉક્ત, સામ ગીતો, જગતી છંદ અને સત્તરમો સ્તોમ ઉત્પન્ન થયો.

વૈરૂપ્યમતિરાત્રં ચ પશ્ચિમાદસૃજન્ મુખાત્ એકવિંશમથર્વાણમાપ્તોર્યામાણમેવ ચ

પશ્ચિમ દિશાના મુખમાંથી વૈરૂપ્ય, અતિરાત્ર, એકવીસમો અથર્વ અને આપ્તોર્યામ યજ્ઞ પ્રગટ્યા.