શિવપુરાણમ્

નાપશ્યત્સ તદા કિંચિત્સ્વાત્મનો વ્યતિરેકિ યત્ સવિસ્મય ઇવાસીનઃ પરાં ચિંતામુપાગમત્

ત્યારે તેમને પોતાથી અલગ કંઈ જ દેખાયું નહીં; તેઓ આશ્ચર્યમાં બેઠા અને ઊંડા વિચારમાં લીન થયા.

ક્વ સા ભગવતી યા તુ મનોજ્ઞા મહતી મહી નાનાવિધમહાશૈલનદીનગરકાનના

ક્યાં ગઈ એ ભગવતી, સુંદર અને વિશાળ ધરતી, જે અનેક મહાન પર્વતો, નદીઓ, શહેરો અને જંગલોથી શોભાયમાન હતી?

એવં સંચિંતયન્બ્રહ્મા બુબુધે નૈવ ભૂસ્થિતિમ્ તદા સસ્માર પિતરં ભગવંતં ત્રિલોચનમ્

આ રીતે વિચારીને પણ બ્રહ્માને ધરતીનું સ્થાન સમજાયું નહીં; ત્યારે તેમણે પોતાના પિતા, ત્રિનેત્રધારી ભગવાનને યાદ કર્યા.

સ્મરણાદ્દેવદેવસ્ય ભવસ્યામિતતેજસઃ જ્ઞાતવાન્સલિલે મગ્નાં ધરણીં ધરણીપતિઃ

દેવોના દેવ, અમિત તેજવાળા ભવનાં સ્મરણથી, ધરતીના સ્વામીએ સમજ્યું કે ધરતી પાણીમાં ડૂબી ગઈ છે.

તતો ભૂમેસ્સમુદ્ધારં કર્તુકામઃ પ્રજાપતિઃ જલક્રીડોચિતં દિવ્યં વારાહં રૂપમસ્મરત્

પછી ધરતીને બહાર કાઢવાની ઈચ્છા સાથે, પ્રજાપતિએ જળમાં રમવા યોગ્ય દિવ્ય વારાહ સ્વરૂપને સ્મરણ કર્યું.

મહાપર્વતવર્ષ્માણં મહાજલદનિઃસ્વનમ્ નીલમેઘપ્રતીકાશં દીપ્તશબ્દં ભયાનકમ્

જેનું રૂપ વિશાળ પર્વત જેટલું મોટું હતું, જેનો અવાજ ગર્જનારા મેઘ જેવો ગૂંજી રહ્યો હતો, જે નિલા વાદળ જેવું દેખાતું અને ભયાનક, તેજસ્વી ધ્વનિથી ભરેલું હતું.

પીનવૃત્તઘનસ્કંધપીનોન્નતકટીતટમ્ હ્રસ્વવૃત્તોરુજંઘાગ્રં સુતીક્ષ્ણપુરમણ્ડલમ્

એના ખભા જાડા અને ગોળ હતા, કમર પહોળી અને ઊંચી હતી, જાંઘ અને પગ ટૂંકો અને ગોળ, અને નાક ખૂબ તીક્ષ્ણ અને ગોળ હતું.

પદ્મરાગમણિપ્રખ્યં વૃત્તભીષણલોચનમ્ વૃત્તદીર્ઘમહાગાત્રં સ્તબ્ધકર્ણસ્થલોજ્જ્વલમ્

એની આંખો પદ્મરાગ મણિ જેવી લાલચટાક, ગોળ અને ભયજનક હતી, શરીર લાંબું અને વિશાળ હતું, અને કાન કઠણ અને તેજસ્વી હતાં.

ઉદીર્ણોચ્છ્વાસનિશ્વાસઘૂર્ણિતપ્રલયાર્ણવમ્ વિસ્ફુરત્સુસટાચ્છન્નકપોલસ્કંધબંધુરમ્

એના શ્વાસ અને ઉચ્છ્વાસથી પ્રલયનું મહાસાગર ધસી ઉઠ્યું, ગાલ અને ખભા ધ્રુજી ઉઠ્યા, અને આખું શરીર ઊભા વાળથી ઢંકાયેલું હતું.

મણિભિર્ભૂષણૈશ્ચિત્રૈર્મહારત્નૈઃપરિષ્કૃતમ્ વિરાજમાનં વિદ્યુદ્ભિર્મેઘસંઘમિવોન્નતમ્

એ મણિ અને વિશાળ રત્નોથી શોભાયમાન આભૂષણોથી સજ્જ હતો, વીજળીથી પ્રકાશિત વાદળના સમૂહ જેવો તેજસ્વી દેખાતો હતો.

આસ્થાય વિપુલં રૂપં વારાહમમિતં વિધિઃ પૃથિવ્યુદ્ધરણાર્થાય પ્રવિવેશ રસાતલમ્

એ વિધાતા એ અપરમપાર અને વિશાળ વરાહ રૂપ ધારણ કરી, પૃથ્વીને ઉપાડવા માટે પાતાળમાં પ્રવેશ્યા.

સ તદા શુશુભે ઽતીવ સૂકરો ગિરિસંનિભઃ લિંગાકૃતેર્મહેશસ્ય પાદમૂલં ગતો યથા

પછી એ પર્વત સમાન વરાહ ખૂબ તેજસ્વી લાગ્યો, જાણે મહાદેવના લિંગરૂપે પાદમૂળે પહોંચી ગયો હોય.

તતસ્સ સલિલે મગ્નાં પૃથિવીં પૃથિવીંધરઃ ઉદ્ધૃત્યાલિંગ્ય દંષ્ટ્રાભ્યામુન્મમજ્જ રસાતલાત્

પછી પૃથ્વીધારીએ પાણીમાં ડૂબેલી પૃથ્વીને ઉંચકી, દાંતથી તેને આલિંગન કરી, પાતાળમાંથી બહાર લાવ્યો.

તં દૃષ્ટ્વા મુનયસ્સિદ્ધા જનલોકનિવાસિનઃ મુમુદુર્નનૃતુર્મૂર્ધ્નિ તસ્ય પુષ્પૈરવાકિરન્

એને જોઈને ઋષિઓ, સિદ્ધો અને મનુષ્યલોકના વાસીઓ આનંદિત થયા, નાચ્યા અને તેના માથા પર ફૂલો વરસાવ્યા.

વપુર્મહાવરાહસ્ય શુશુભે પુષ્પસંવૃતમ્ પતદ્ભિરિવ ખદ્યોતૈઃ પ્રાશુરંજનપર્વતઃ

મહાન વરાહનું શરીર ફૂલો થી ઢંકાયેલું હતું, અને પડતા જ્યોત્સ્ના જેવા કીરણોથી શોભી ઉઠ્યું, જાણે કાળી પહાડી પર જ્યોત્સ્ના ઝળહળી રહી હોય.

તતઃ સંસ્થાનમાનીય વરાહો મહતીં મહીમ્ સ્વમેવ રૂપમાસ્થાય સ્થાપયામાસ વૈ વિભુઃ

પછી એ મહાન વરાહે પૃથ્વીને યોગ્ય સ્થાને લાવી, પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી, તેને સ્થિરપણે સ્થાપિત કરી.

પૃથિવીં ચ સમીકૃત્ય પૃથિવ્યાં સ્થાપયન્ગિરીન્ ભૂરાદ્યાંશ્ચતુરો લોકાન્ કલ્પયામાસ પૂર્વવત્

પૃથ્વી ને ગોઠવીને, તેના પર પર્વતોને સ્થપાવી, ભૂલોકથી શરૂ કરીને ચારેય લોકોએ પહેલાં જેવું સર્જન કર્યું.

ઇતિ સહ મહતીં મહીં મહીધ્રૈઃ પ્રલયમહાજલધેરધઃસ્થમધ્યાત્ ઉપરિ ચ વિનિવેશ્ય વિશ્વકર્મા ચરમચરં ચ જગત્સસર્જ ભૂયઃ

આ રીતે, મહાન પર્વતો સાથે મહાન પૃથ્વીને નીચે, પ્રલયના મહાસાગર વચ્ચે અને ઉપર ગોઠવી, વિશ્વકર્માએ ફરીથી ચાલતું અને અચળ જગત સર્જ્યું.

સર્ગં ચિંતયતસ્તસ્ય તદા વૈ બુદ્ધિપૂર્વકમ્ પ્રધ્યાનકાલે મોહસ્તુ પ્રાદુર્ભૂતસ્તમોમયઃ

જ્યારે એ સર્જન વિશે વિચારતો હતો, ત્યારે ધ્યાનની ક્ષણે, અંધકારરૂપ મોહ પ્રગટ્યો.

તમોમોહો મહામોહસ્તામિસ્રશ્ચાન્ધસંજ્ઞિતઃ અવિદ્યા પઞ્ચમી ચૈષા પ્રાદુર્ભૂતા મહાત્મનઃ

એ અંધકાર, મોહ, મહામોહ, તામિસ્ર અને અંધ નામના, અને પાંચમી અવિદ્યાનું રૂપ, એ મહાત્મામાંથી પ્રગટ્યા.

પઞ્ચધા ઽવસ્થિતઃ સર્ગો ધ્યાયતસ્ત્વભિમાનિનઃ સર્વતસ્તમસાતીવ બીજકુમ્ભવદાવૃતઃ

પાંચ પ્રકારનું સર્જન, જ્યારે એ અભિમાનથી ધ્યાનમાં તલીન હતો, ત્યારે બધે અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું, જેમ વાસણમાં બીજ ઢંકાય છે.

બહિરન્તશ્ચાપ્રકાશઃ સ્તબ્ધો નિઃસંજ્ઞ એવ ચ તસ્માત્તેષાં વૃતા બુદ્ધિર્મુખાનિ કરણાનિ ચ

અંદર અને બહાર ક્યાંય પ્રકાશ ન હતો, બધું જડ અને સંવેદનશૂન્ય હતું; તેથી તેમનો બુદ્ધિ, મોઢા અને ઇન્દ્રિયો ઢંકાઈ ગયા.

તસ્માત્તે સંવૃતાત્માનો નગા મુખ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ તં દૃષ્ટ્વા ઽસાધકં બ્રહ્મા પ્રથમં સર્ગમીદૃશમ્

આથી, જેમના આત્મા ઢંકાયેલા છે, તેમને મુખ્ય વૃક્ષો કહેવાય છે; એ પ્રથમ સર્જન નિષ્ફળ જોઈ, બ્રહ્માએ...

અપ્રસન્નમના ભૂત્વા દ્વિતીયં સો ઽભ્યમન્યત તસ્યાભિધાયતઃ સર્ગં તિર્યક્સ્રોતો ઽભ્યવર્તત

મનથી અસંતોષી થઈ, તેણે બીજું સર્જન વિચાર્યું; તેની ઇચ્છાથી આડું વહેતું સર્જન જન્મ્યું.

અન્તઃપ્રકાશાસ્તિર્યંચ આવૃતાશ્ચ બહિઃ પુનઃ પશ્વાત્માનસ્તતો જાતા ઉત્પથગ્રાહિણશ્ચ તે

આ જીવોમાં અંદરનો પ્રકાશ આડો છે અને બહારથી ઢંકાયેલા છે; એમાંથી પશુસ્વભાવ ધરાવનારા જીવો ઉત્પન્ન થયા, અને એ બધા સાચા માર્ગથી ભટકી ગયા.

તમપ્યસાધકં જ્ઞાત્વા સર્ગમન્યમમન્યત તદોર્ધ્વસ્રોતસો વૃત્તો દેવસર્ગસ્તુ સાત્ત્વિકઃ

એ સર્જન પણ નિષ્ફળ જાણીને, તેણે બીજું સર્જન વિચાર્યું; ત્યારબાદ ઉપર વહેતું, શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતું દેવતાઓનું સર્જન થયું.

તે સુખપ્રીતિબહુલા બહિરન્તશ્ચ નાવૃતાઃ પ્રકાશા બહિરન્તશ્ચસ્વભાવાદેવ સંજ્ઞિતાઃ

એ લોકો આનંદ અને સુખથી ભરપૂર છે, અંદર અને બહારથી ખુલ્લા છે, બંને તરફ પ્રકાશિત છે અને એમને સ્વાભાવિક રીતે એ નામ મળ્યું છે.

તતો ઽભિધ્યાયતોવ્યક્તાદર્વાક્સ્રોતસ્તુ સાધકઃ મનુષ્યનામા સઞ્જાતઃ સર્ગો દુઃખસમુત્કટઃ

પછી તેની ચિંતનથી નીચે વહેતું, અસરકારક સર્જન થયું; જેને મનુષ્ય સર્જન કહે છે, અને એ દુઃખથી ભરપૂર છે.

પ્રકાશાબહિરન્તસ્તે તમોદ્રિક્તા રજો ઽધિકાઃ પઞ્ચમોનુગ્રહઃ સર્ગશ્ચતુર્ધા સંવ્યવસ્થિતઃ

એ લોકો અંદર અને બહારથી પ્રકાશિત છે, પણ અંદરથી અંધકાર અને વધુ રજોગુણ ધરાવે છે; પાંચમું અનુકંપાનું સર્જન છે, અને આ ચાર પ્રકારનું સર્જન સ્થિર થયું.