શિવપુરાણમ્

કિમુ તે વ્યાગ્રવદ્વક્ત્રં વિભાતિ વિષમેક્ષણમ્ વત્સ વિષ્ણો મહામાનમાગતં કાલવેગતઃ

તારું ચહેરું કેમ વાઘ જેવું ભયાનક લાગે છે? તારી નજર કેમ અસમાન છે, હે વિષ્ણુ? મહાન અહંકાર તારી અંદર કાળની ગતિથી આવ્યો છે.

પિતામહશ્ચ જગતઃ પાતા ચ તવ વત્સક મત્સ્થં જગદિદં વત્સ મનુષે ત્વં હિ ચોરવત્

હે બાલક, પિતામહ જગતના સ્વામી છે અને તું જગતનો રક્ષક છે. આ જગત મારામાં વસે છે, છતાં તું મનુષ્યોમાં ચોર જેવો વર્તે છે.

મન્નાભિકમલાજ્જાતઃ પુત્રસ્ત્વં ભાષસે વૃથા એવં હિ વદતોસ્તત્ર મુગ્ધયોરજયોસ્તદા

મારા નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી જન્મેલો તું મારો પુત્ર છે, છતાં વ્યર્થ બોલે છે. એ રીતે, એ બે મોઢા અને અજેય ત્યાં બોલી રહ્યા હતા.

અહમેવ બરો ન ત્વમહં પ્રભુરહં પ્રભુઃ પરસ્પરં હંતુકામૌ ચક્રતુઃ સમરોદ્યમમ્

'માત્ર હું મહાન છું, તું નથી; હું સ્વામી છું, તું નથી.' એમ કહી, બંને એકબીજાને મારવા યુદ્ધ માટે તયાર થયા.

યુયુધાતે ઽમરૌ વીરૌ હંસપક્ષીંદ્રવાહનૌ વૈરંચ્યા વૈષ્ણવાશ્ચૈવં મિથો યુયુધિરે તદા

એ બંને અમર વીર, હંસ અને સુપરણના વાહન પર ચઢીને લડવા લાગ્યા; એ રીતે, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના અનુયાયીઓ પણ પરસ્પર યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

તાવદ્વિમાનગતયઃ સર્વા વૈ દેવજાતયઃ દિદૃક્ષવઃ સમાજગ્મુઃ સમરં તં મહાદ્ભુતમ્

ત્યારે, બધા દેવતાઓ પોતાના વિમાનમાં બેઠા, એ અદ્ભુત યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છાથી ત્યાં એકઠા થયા.

ક્ષિપંતઃ પુષ્પવર્ષાણિ પશ્યંતઃ સ્વૈરમંબરે સુપર્ણવાહનસ્તત્ર ક્રુદ્ધો વૈ બ્રહ્મવક્ષસિ

આકાશમાં સ્વચ્છંદપણે પુષ્પવર્ષા કરતા, ત્યાં સુપરણવાહન વિષ્ણુ બ્રહ્માના છાતી પર ગુસ્સે થયા.

મુમોચ બાણાનસહાનસ્ત્રાંશ્ચ વિવિધાન્બહૂન્ મુમોચા ઽથ વિધિઃ ક્રુદ્ધો વિષ્ણોરુરસિ દુઃસહાન્

પછી ક્રોધિત બ્રહ્માએ અનેક બાણો અને વિવિધ ભયાનક શસ્ત્રો વિષ્ણુના છાતી પર છોડ્યા.

બાણાનનલસંકાશાનસ્ત્રાંશ્ચ બહુશસ્તદા તદાશ્ચર્યમિતિ સ્પષ્ટં તયોઃ સમરગોચરમ્

તે સમયે તેણે અગ્નિ જેવાં પ્રખર બાણો અને શસ્ત્રો છોડ્યા; એમ બંનેના યુદ્ધનું દૃશ્ય અદ્ભુત હતું.

સમીક્ષ્ય દૈવતગણાઃ શશંસુર્ભૃશમાકુલાઃ તતો વિષ્ણુઃ સુસંક્રુદ્ધઃ શ્વસન્વ્યસનકર્શિતઃ

આ જોઈને દેવતાઓનો સમૂહ ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો અને ચિંતિત થઈને વાતો કરવા લાગ્યો; પછી વિષ્ણુ પણ ભારે ગુસ્સે અને દુઃખથી ઊંડા શ્વાસ લેતા થયા.

માહેશ્વરાસ્ત્રં મતિમાન્ સંદધે બ્રહ્મણોપરિ તતો બ્રહ્મા ભૃશં ક્રુદ્ધઃ કંપયન્વિશ્વમેવ હિ

વિષ્ણુએ બુદ્ધિપૂર્વક મહેશ્વરાસ્ત્ર બ્રહ્મા પર ચલાવવાનું નક્કી કર્યું; ત્યારે બ્રહ્મા અત્યંત ક્રોધિત થઈ આખું બ્રહ્માંડ હલાવી દીધું.

અસ્ત્રં પાશુપતં ઘોરં સંદધે વિષ્ણુવક્ષસિ તતસ્તદુત્થિતં વ્યોમ્નિ તપનાયુતસન્નિભમ્

બ્રહ્માએ ભયાનક પાશુપતાસ્ત્ર વિષ્ણુના છાતી પર ચલાવ્યું; પછી એ શસ્ત્ર આકાશમાં દસ હજાર સૂર્ય જેવું તેજસ્વી બની ઊભું રહ્યું.

સહસ્રમુખમત્યુગ્રં ચંડવાતભયંકરમ્ અસ્ત્રદ્વયમિદં તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્ભયંકરમ્

એ શસ્ત્રે હજાર ભયાનક મુખ ધરાવતાં, પ્રચંડ પવન જેવું ભયજનક રૂપ ધારણ કર્યું અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુ બંને માટે ભય પેદા કર્યો.

ઇત્થં બભૂવ સમરો બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પરસ્પરમ્ તતો દેવગણાઃ સર્વે વિષણ્ણા ભૃશમાકુલાઃ ઊચુઃ પરસ્પરં તાત રાજક્ષોભે યથા દ્વિજાઃ

આ રીતે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચેનું યુદ્ધ પરસ્પર વિનાશક બની ગયું; પછી બધા દેવતાઓ ખૂબ જ ગભરાઈને એકબીજાને કહ્યું, 'હે મુનિઓ, આ તો રાજાઓના કલહ જેવું છે.'

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચ સંહારસ્તિરો ભાવોપ્યનુગ્રહઃ યસ્માત્પ્રવર્તતે તસ્મૈ બ્રહ્મણે ચ ત્રિશૂલિને

જેનાથી સૃષ્ટિ, પાલન, વિનાશ, ગુપ્તતા અને કૃપા થાય છે—એ બ્રહ્મા અને ત્રિશૂળધારીને અમે વંદન કરીએ છીએ.

અશક્યમન્યૈર્યદનુગ્રહં વિના તૃણક્ષયોપ્યત્ર યદૃચ્છયા ક્વચિત્

તેમની કૃપા વિના અહીં કોઈ પણ—even ઘાસનું એક તણું પણ—નાશ પામી શકે નહીં, એ પણ યાદૃચ્છા થી.

ઇતિ દેવાભયં કૃત્વા વિચિન્વંતઃ શિવક્ષયમ્ જગ્મુઃ કૈલાસશિખરં યત્રાસ્તે ચંદ્રશેખરઃ

આ રીતે ડરીને દેવતાઓએ શિવનું નિવાસ સ્થાન શોધ્યું; તેઓ કૈલાસ પર્વતની ચોટી પર ગયા, જ્યાં ચંદ્રશેખર રહે છે.

દૃષ્ટ્વૈવમમરા હૃષ્ટાઃ પદંતત્પારમેશ્વરમ્ પ્રણેમુઃ પ્રણવાકારં પ્રવિષ્ટાસ્તત્ર સદ્મનિ

આ રીતે જોઈને આનંદિત દેવતાઓ પરમેશ્વરનું પરમ સ્થાન પહોંચ્યા; તેઓ ઓમકારરૂપે નમન કરતાં એ મહેલમાં પ્રવેશ્યા.

તેપિ તત્ર સભામધ્યે મંડપે મણિવિષ્ટરે વિરાજમાનમુમયા દદૃશુર્દેવપુંગવમ્

ત્યાં સભાના મધ્યમાં, મણિથી બનેલા મંડપમાં, તેઓએ ઉમા સાથે તેજસ્વી દેવાધિદેવને ઝળહળતાં જોયા.

સવ્યોત્તરેતરપદં તદર્હિતકરાં બુજમ્ સ્વગણૈઃ સર્વતો જુષ્ટં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્

એક પગ બીજા પર રાખીને, હાથ પૂજાને યોગ્ય સ્થિતિમાં, 四પાશ્ર્વે પોતાના ગણા વડે ઘેરાયેલા, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત—એવો ભગવાન ત્યાં બેઠેલા હતા.

વીજ્યમાનં વિશોષજૈઃ સ્ત્રીજનૈસ્તીવ્રભાવનૈઃ શસ્યમાનં સદાવેદૈરનુગૃહ્ણંતમીશ્વરમ્

શ્રદ્ધાળુ સ્ત્રીઓ કમળપાંદડાંથી પંખો કરી રહી હતી, વેદો સતત સ્તુતિ કરતા હતા અને ભગવાન સૌને કૃપા કરી આશીર્વાદ આપી રહ્યા હતા.

દૃષ્ટ્વૈવમીશમમરાઃ સંતોષસલિલેક્ષણાઃ દંડવદ્દૂરતો વત્સ નમશ્ચક્રુર્મહાગણાઃ

આ રીતે ભગવાનને જોઈને અમરદેવતાઓની આંખોમાં પ્રસન્નતાના આંસુ આવી ગયા; હે વત્સ, તેઓ દૂરથી દંડવત્ નમસ્કાર કરી મહાગણોએ વંદન કર્યું.

તાનવેક્ષ્ય પતિર્દેવાન્સમીપે ચાહ્વયદ્ગણૈઃ અથ સંહ્લાદયન્દેવાન્દેવો દેવશિખામણિઃ અવોચદર્થગંભીરં વચનં મધુમંગલમ્

દેવતાઓને આવતાં જોઈ ભગવાને પોતાના ગણા સાથે તેમને નજીક બોલાવ્યા; પછી દેવશિખામણિએ દેવતાઓને આનંદિત કરી મધુર અને અર્થસભર વચન કહ્યાં.

વત્સકાઃ સ્વસ્તિવઃ કચ્ચિદ્વર્તતે મમ શાસનાત્ જગચ્ચ દેવતાવંશઃ સ્વસ્વકર્મણિ કિં નવા

વત્સો, તમારે બધું સુખી છે ને? મારાં આજ્ઞાથી જગત અને દેવવંશ પોતપોતાના કર્મમાં લાગેલા છે કે નહીં?

પ્રાગેવ વિદિતં યુદ્ધં બ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્મયાસુરાઃ ભવતામભિતાપેન પૌનરુક્ત્યેન ભાષિતમ્

હું પહેલેથી જ જાણતો હતો કે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચે યુદ્ધ થયું છે, હે દેવતાઓ; તમારી વારંવારની ચિંતિત વાતોથી એ સ્પષ્ટ થયું છે.

ઇતિ સસ્મિતયા માધ્વ્યા કુમારપરિભાષયા સમતોષયદંબાયાઃ સ પતિસ્તત્સુરવ્રજમ્

એવી મીઠી સ્મિત સાથે, બાળકના મધુર શબ્દોથી, ભગવાને માતાને પ્રસન્ન કરી, પછી દેવતાઓની સભામાં ગયા.

અથ યુદ્ધાંગણં ગંતું હરિધાત્રોરધીશ્વરઃ આજ્ઞાપયદ્ગણેશાનાં શતં તત્રૈવ સંસદિ

પછી યુદ્ધના મેદાનમાં જવા માટે, હરિ અને બ્રહ્માના સ્વામી એ ત્યાં જ સભામાં સો ગણેપતિઓને આદેશ આપ્યો.

તતો વાદ્યં બહુવિધં પ્રયાણાય પરેશિતુઃ ગણેશ્વરાશ્ચ સંનદ્ધા નાનાવાહનભૂષણાઃ

પછી પરમેશ્વરના પ્રસ્થાન માટે અનેક પ્રકારના વાદ્યો વાગવા લાગ્યા, અને વિવિધ વાહન અને આભૂષણોથી સજ્જ ગણેપતિઓ પણ તૈયાર થયા.

પ્રણવાકારમાદ્યંતં પઞ્ચમંડલમંડિતમ્ આરુરોહ રથં ભદ્રમંબિકાપતિરીશ્વરઃ સસૂનુગણમિંદ્રાદ્યાઃ સર્વેપ્યનુયયુઃ સુરાઃ

ભદ્રાંબિકાના પતિ ભગવાન, પ્રણવના સ્વરૂપથી શોભતા પાંચ મંડળથી સજ્જ રથ પર ચઢ્યા; ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ, તેમના પુત્રો અને ગણા પણ પાછળ ગયા.