શિવપુરાણમ્

પુરા કલ્પે મહાકાલે પ્રપન્ને લોકવિશ્રુતે આયુધ્યેતાં મહાત્માનૌ બ્રહ્મવિષ્ણૂ પરસ્પરમ્

અતિ પ્રાચીન સમયમાં, મહાકાળના અંતે, જ્યારે જગત પ્રસિદ્ધ હતું, ત્યારે બે મહાન આત્માઓ, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ, એકબીજા સાથે ઝઘડવા લાગ્યા.

તયોર્માનં નિરાકર્તું તન્મધ્યે પરમેશ્વરઃ નિષ્કલસ્તંભરૂપેણ સ્વરૂપં સમદર્શયત્

તેમની અહંકાર દૂર કરવા માટે, પરમેશ્વરે તેમના વચ્ચે અનંત થંભના રૂપે પોતાનું સાચું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.

તતઃ સ્વલિંગચિહ્નત્વાત્સ્તમ્ભતો નિષ્કલં શિવઃ સ્વલિંગં દર્શયામાસ જગતાં હિતકામ્યયા

પછી, પોતાના લિંગના ચિહ્નથી, થંભરૂપ નિષ્કલ શિવએ સર્વના કલ્યાણ માટે પોતાનું લિંગ દર્શાવ્યું.

તદાપ્રભૃતિ લોકેષુ નિષ્કલં લિંગમૈશ્વરમ્ સકલં ચ તથા બેરં શિવસ્યૈવ પ્રકલ્પિતમ્

ત્યાંથી, સમગ્ર લોકમાં, ઈશ્વરનું લિંગ નિષ્કલ માનવામાં આવે છે અને તેમ જ, સાકાર મૂર્તિ પણ શિવની સ્થાપિત થઈ છે.

શિવાન્યેષઃ તુ દેવાનાં બેરમાત્રં પ્રકલ્પિતમ્ તત્તદ્બેરં તુ દેવાનાં તત્તદ્ભોગપ્રદં શુભમ્ શિવસ્ય લિંગબેરત્વં ભોગમોક્ષપ્રદં શુભમ્

બીજા દેવતાઓ માટે માત્ર મૂર્તિ જ સ્થાપિત છે; દરેક દેવતાની મૂર્તિ તેમને તેમના અનુરૂપ ફળ આપે છે અને શુભ છે. પણ શિવનું લિંગરૂપ બંને ભોગ અને મોક્ષ આપે છે અને તે પણ શુભ છે.

પુરા કદાચિદ્યોગીંદ્ર વિષ્ણુર્વિષધરાસનઃ સુષ્વાપ પરયા ભૂત્યા સ્વાનુગૈરપિ સંવૃતઃ

ક્યારેક, હે યોગીઓના સ્વામી, વિષ્ણુ, સર્પ પર શયન કરી, પરમ વૈભવમાં પોતાના સેવકો સાથે ઘેરાયેલા સુઈ રહ્યા હતા.

યદૃચ્છયા ગતસ્તત્ર બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાંવરઃ અપૃચ્છત્પુંડરીકાક્ષં શયનં સર્વસુન્દરમ્

ત્યાં અચાનક, બ્રહ્મા, બ્રહ્મવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ, આવ્યા અને કમળનયન વિષ્ણુને તેમના સુંદર શયન પર જોઈને પ્રશ્ન કર્યો.

કસ્ત્વં પુરુષવચ્છેષે દૃષ્ટ્વા મામપિ દૃપ્તવત્ ઉત્તિષ્ઠ વત્સ માં પશ્ય તવ નાથમિહાગતમ્

તુ કોણ છે, માનવ જેવો અહીં પડ્યો છે અને મને અહંકારથી જોઈ રહ્યો છે? ઉઠ, બાલક, મને જો, તારો સ્વામી અહીં આવ્યો છે.

આગતં ગુરુમારાધ્યં દૃષ્ટ્વા યો દૃપ્તવચ્ચરેત્ દ્રોહિણસ્તસ્ય મૂઢસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

જે કોઈ ગુરુ અને આરાધ્યને આવતાં જોઈને પણ અહંકારથી વર્તે છે, તે દ્રોહી અને મૂર્ખ છે; તેના માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નિર્ધારિત છે.

ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ ક્રુદ્ધો બહિઃ શાંતવદાચરત્ સ્વસ્તિ તે સ્વાગતં વત્સ તિષ્ઠ પીઠમિતો વિશ

આવાં વચન સાંભળી, ગુસ્સે છતાં બહારથી શાંત રહી બોલ્યા: 'તને શાંતિ મળે, આવકાર છે, બાલક, અહીં બેસ, આ આસન ગ્રહણ કર.'

કિમુ તે વ્યાગ્રવદ્વક્ત્રં વિભાતિ વિષમેક્ષણમ્ વત્સ વિષ્ણો મહામાનમાગતં કાલવેગતઃ

તારું ચહેરું કેમ વાઘ જેવું ભયાનક લાગે છે? તારી નજર કેમ અસમાન છે, હે વિષ્ણુ? મહાન અહંકાર તારી અંદર કાળની ગતિથી આવ્યો છે.

પિતામહશ્ચ જગતઃ પાતા ચ તવ વત્સક મત્સ્થં જગદિદં વત્સ મનુષે ત્વં હિ ચોરવત્

હે બાલક, પિતામહ જગતના સ્વામી છે અને તું જગતનો રક્ષક છે. આ જગત મારામાં વસે છે, છતાં તું મનુષ્યોમાં ચોર જેવો વર્તે છે.

મન્નાભિકમલાજ્જાતઃ પુત્રસ્ત્વં ભાષસે વૃથા એવં હિ વદતોસ્તત્ર મુગ્ધયોરજયોસ્તદા

મારા નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી જન્મેલો તું મારો પુત્ર છે, છતાં વ્યર્થ બોલે છે. એ રીતે, એ બે મોઢા અને અજેય ત્યાં બોલી રહ્યા હતા.

અહમેવ બરો ન ત્વમહં પ્રભુરહં પ્રભુઃ પરસ્પરં હંતુકામૌ ચક્રતુઃ સમરોદ્યમમ્

'માત્ર હું મહાન છું, તું નથી; હું સ્વામી છું, તું નથી.' એમ કહી, બંને એકબીજાને મારવા યુદ્ધ માટે તયાર થયા.

યુયુધાતે ઽમરૌ વીરૌ હંસપક્ષીંદ્રવાહનૌ વૈરંચ્યા વૈષ્ણવાશ્ચૈવં મિથો યુયુધિરે તદા

એ બંને અમર વીર, હંસ અને સુપરણના વાહન પર ચઢીને લડવા લાગ્યા; એ રીતે, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના અનુયાયીઓ પણ પરસ્પર યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

તાવદ્વિમાનગતયઃ સર્વા વૈ દેવજાતયઃ દિદૃક્ષવઃ સમાજગ્મુઃ સમરં તં મહાદ્ભુતમ્

ત્યારે, બધા દેવતાઓ પોતાના વિમાનમાં બેઠા, એ અદ્ભુત યુદ્ધ જોવાની ઇચ્છાથી ત્યાં એકઠા થયા.

ક્ષિપંતઃ પુષ્પવર્ષાણિ પશ્યંતઃ સ્વૈરમંબરે સુપર્ણવાહનસ્તત્ર ક્રુદ્ધો વૈ બ્રહ્મવક્ષસિ

આકાશમાં સ્વચ્છંદપણે પુષ્પવર્ષા કરતા, ત્યાં સુપરણવાહન વિષ્ણુ બ્રહ્માના છાતી પર ગુસ્સે થયા.

મુમોચ બાણાનસહાનસ્ત્રાંશ્ચ વિવિધાન્બહૂન્ મુમોચા ઽથ વિધિઃ ક્રુદ્ધો વિષ્ણોરુરસિ દુઃસહાન્

પછી ક્રોધિત બ્રહ્માએ અનેક બાણો અને વિવિધ ભયાનક શસ્ત્રો વિષ્ણુના છાતી પર છોડ્યા.

બાણાનનલસંકાશાનસ્ત્રાંશ્ચ બહુશસ્તદા તદાશ્ચર્યમિતિ સ્પષ્ટં તયોઃ સમરગોચરમ્

તે સમયે તેણે અગ્નિ જેવાં પ્રખર બાણો અને શસ્ત્રો છોડ્યા; એમ બંનેના યુદ્ધનું દૃશ્ય અદ્ભુત હતું.

સમીક્ષ્ય દૈવતગણાઃ શશંસુર્ભૃશમાકુલાઃ તતો વિષ્ણુઃ સુસંક્રુદ્ધઃ શ્વસન્વ્યસનકર્શિતઃ

આ જોઈને દેવતાઓનો સમૂહ ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો અને ચિંતિત થઈને વાતો કરવા લાગ્યો; પછી વિષ્ણુ પણ ભારે ગુસ્સે અને દુઃખથી ઊંડા શ્વાસ લેતા થયા.

માહેશ્વરાસ્ત્રં મતિમાન્ સંદધે બ્રહ્મણોપરિ તતો બ્રહ્મા ભૃશં ક્રુદ્ધઃ કંપયન્વિશ્વમેવ હિ

વિષ્ણુએ બુદ્ધિપૂર્વક મહેશ્વરાસ્ત્ર બ્રહ્મા પર ચલાવવાનું નક્કી કર્યું; ત્યારે બ્રહ્મા અત્યંત ક્રોધિત થઈ આખું બ્રહ્માંડ હલાવી દીધું.

અસ્ત્રં પાશુપતં ઘોરં સંદધે વિષ્ણુવક્ષસિ તતસ્તદુત્થિતં વ્યોમ્નિ તપનાયુતસન્નિભમ્

બ્રહ્માએ ભયાનક પાશુપતાસ્ત્ર વિષ્ણુના છાતી પર ચલાવ્યું; પછી એ શસ્ત્ર આકાશમાં દસ હજાર સૂર્ય જેવું તેજસ્વી બની ઊભું રહ્યું.

સહસ્રમુખમત્યુગ્રં ચંડવાતભયંકરમ્ અસ્ત્રદ્વયમિદં તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણ્વોર્ભયંકરમ્

એ શસ્ત્રે હજાર ભયાનક મુખ ધરાવતાં, પ્રચંડ પવન જેવું ભયજનક રૂપ ધારણ કર્યું અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુ બંને માટે ભય પેદા કર્યો.

ઇત્થં બભૂવ સમરો બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પરસ્પરમ્ તતો દેવગણાઃ સર્વે વિષણ્ણા ભૃશમાકુલાઃ ઊચુઃ પરસ્પરં તાત રાજક્ષોભે યથા દ્વિજાઃ

આ રીતે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ વચ્ચેનું યુદ્ધ પરસ્પર વિનાશક બની ગયું; પછી બધા દેવતાઓ ખૂબ જ ગભરાઈને એકબીજાને કહ્યું, 'હે મુનિઓ, આ તો રાજાઓના કલહ જેવું છે.'

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચ સંહારસ્તિરો ભાવોપ્યનુગ્રહઃ યસ્માત્પ્રવર્તતે તસ્મૈ બ્રહ્મણે ચ ત્રિશૂલિને

જેનાથી સૃષ્ટિ, પાલન, વિનાશ, ગુપ્તતા અને કૃપા થાય છે—એ બ્રહ્મા અને ત્રિશૂળધારીને અમે વંદન કરીએ છીએ.

અશક્યમન્યૈર્યદનુગ્રહં વિના તૃણક્ષયોપ્યત્ર યદૃચ્છયા ક્વચિત્

તેમની કૃપા વિના અહીં કોઈ પણ—even ઘાસનું એક તણું પણ—નાશ પામી શકે નહીં, એ પણ યાદૃચ્છા થી.

ઇતિ દેવાભયં કૃત્વા વિચિન્વંતઃ શિવક્ષયમ્ જગ્મુઃ કૈલાસશિખરં યત્રાસ્તે ચંદ્રશેખરઃ

આ રીતે ડરીને દેવતાઓએ શિવનું નિવાસ સ્થાન શોધ્યું; તેઓ કૈલાસ પર્વતની ચોટી પર ગયા, જ્યાં ચંદ્રશેખર રહે છે.

દૃષ્ટ્વૈવમમરા હૃષ્ટાઃ પદંતત્પારમેશ્વરમ્ પ્રણેમુઃ પ્રણવાકારં પ્રવિષ્ટાસ્તત્ર સદ્મનિ

આ રીતે જોઈને આનંદિત દેવતાઓ પરમેશ્વરનું પરમ સ્થાન પહોંચ્યા; તેઓ ઓમકારરૂપે નમન કરતાં એ મહેલમાં પ્રવેશ્યા.

તેપિ તત્ર સભામધ્યે મંડપે મણિવિષ્ટરે વિરાજમાનમુમયા દદૃશુર્દેવપુંગવમ્

ત્યાં સભાના મધ્યમાં, મણિથી બનેલા મંડપમાં, તેઓએ ઉમા સાથે તેજસ્વી દેવાધિદેવને ઝળહળતાં જોયા.