શિવપુરાણમ્

ઇત્યુક્ત્વા સૂર્યસંકાશં ચક્રં દૃષ્ટ્વા મનોમયમ્ પ્રણિપત્ય મહાદેવં વિસસર્જ પિતામહઃ

આ રીતે કહીને, અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી મનમય ચક્ર જોઈને, પિતામહે મહાદેવને વંદન કરી, એ ચક્ર છોડ્યું.

તે ઽપિ હૃષ્ટતરા વિપ્રાઃ પ્રણમ્ય જગતાં પ્રભુમ્ પ્રયયુસ્તસ્ય ચક્રસ્ય યત્ર નેમિરશીર્યત

આ આનંદિત ઋષિઓએ જગતના પ્રભુને વંદન કરીને, જ્યાં તેમના ચક્રની ધાર પડી હતી, ત્યાં ગયા.

ચક્રં તદપિ સંક્ષિપ્તં શ્લક્ષ્ણં ચારુશિલાતલે વિમલસ્વાદુપાનીયે નિજપાત વને ક્વચિત્

એ ચક્ર સુંદર અને ચકચકિત પથ્થર પર પડેલું હતું, આસપાસ શુદ્ધ અને મીઠું પાણી હતું, અને તે કોઈ જંગલમાં પડ્યું હતું.

તદ્વનં તેન વિખ્યાતં નૈમિષં મુનિપૂજિતમ્ અનેકયક્ષગંધર્વવિદ્યાધરસમાકુલમ્

એ જંગલનું નામ 'નૈમિષ' પડ્યું, જે ઋષિઓ દ્વારા પૂજાય છે અને અનેક યક્ષ, ગંધર્વ અને વિદ્યાધરોથી ભરેલું છે.

અષ્ટાદશ સમુદ્રસ્ય દ્વીપાનશ્નન્પુરૂરવાઃ વિલાસવશમુર્વશ્યા યાતો દૈવેન ચોદિતઃ

પુરુરવા, ઉર્વશીના સૌંદર્યમાં મગ્ન અને ભાગ્યના પ્રેરણે, અઢાર સમુદ્રોના દ્વીપોમાં ફર્યા.

અક્રમેણ હરન્મોહાદ્યજ્ઞવાટં હિરણ્મયમ્ મુનિભિર્યત્ર સંક્રુદ્ધૈઃ કુશવજ્રૈર્નિપાતિતઃ

ત્યાં, મોહમાં આવીને, તેણે ગેરરીતે સોનાનું યજ્ઞમંડપ લઈ લીધો, જેને ગુસ્સાયેલા ઋષિઓએ કુશના વજ્ર જેવાં તીક્ષ્ણ કાંટાથી તોડી નાખ્યો.

વિશ્વં સિસૃક્ષમાણા વૈ યત્ર વિશ્વસૃજઃ પુરા સત્રમારેભિરે દિવ્યં બ્રહ્મજ્ઞા ગાર્હપત્યગાઃ

ત્યાં, પ્રાચીન સમયમાં, જગતના સર્જકો, વિશ્વની રચના કરવા ઈચ્છીને, બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ દિવ્ય યજ્ઞ આરંભ્યો અને ગૃહ્ય અગ્નિ જાળવી.

ઋષિભિર્યત્ર વિદ્વદ્ભિઃ શબ્દાર્થન્યાયકોવિદૈઃ શક્તિપ્રજ્ઞાક્રિયાયોગૈર્વિધિરાસીદનુષ્ઠિતઃ

ત્યાં, જ્ઞાન અને તર્કમાં પારંગત ઋષિઓએ શક્તિ, બુદ્ધિ અને નિયમિત ક્રિયાથી વિધિ પૂર્ણ કરી.

યત્ર વેદવિદો નિત્યં વેદવાદબહિષ્કૃતાન્ વાદજલ્પબલૈર્ઘ્નંતિ વચોભિરતિવાદિનઃ

ત્યાં, વેદજ્ઞ લોકો હંમેશા વેદવિહિન અને ખોટા તર્ક કરનાર વિવાદીઓને પોતાના વાદ અને વાણીથી હાર મટાડે છે.

સ્ફટિકમયમહીભૃત્પાદજાભ્યશ્શિલાભ્યઃ પ્રસરદમૃતકલ્પસ્સ્વચ્છપાનીયરમ્યમ્ અતિરસફલવૃક્ષપ્રાયમવ્યાલસત્ત્વં તપસ ઉચિતમાસીન્નૈમિષં તન્મુનીનામ્

પર્વતના પાદે સ્ફટિક જેવા પથ્થરોમાંથી અમૃત સમાન શુદ્ધ પાણી વહે છે, આસપાસ અનેક ફળદ્રુપ વૃક્ષો છે, કોઈ જંગલી પ્રાણી નથી—નૈમિષ એ ઋષિઓના તપ માટે યોગ્ય સ્થળ છે.

તસ્મિન્દેશે મહાભાગા મુનયશ્શંસિતવ્રતાઃ અર્ચયંતો મહાદેવં સત્રમારેભિરે તદા

એ દેશમાં, મહાન વ્રતવાળા ઋષિઓએ મહાદેવની પૂજા કરીને યજ્ઞ આરંભ્યો.

વિશ્વં સિસૃક્ષમાણાનાં પુરા વિશ્વસૃજામિવ

જેમ પ્રાચીન સમયમાં જગતના સર્જકો વિશ્વ રચવા ઇચ્છતા હતા, તેમ.

અથ કાલે ગતે સત્રે સમાપ્તે ભૂરિદક્ષિણે પિતામહનિયોગેન વાયુસ્તત્રાગમત્સ્વયમ્

પછી, જ્યારે યજ્ઞ પૂર્ણ થયો અને ઘણાં દાન આપ્યા, ત્યારે પિતામહના આદેશથી વાયુદેવ સ્વયં ત્યાં આવ્યા.

શિષ્યસ્સ્વયંભુવો દેવસ્સર્વપ્રત્યક્ષદૃગ્વશી આજ્ઞાયાં મરુતો યસ્ય સંસ્થિતાસ્સપ્તસપ્તકાઃ

તે સ્વયંભુ દેવના શિષ્ય છે, સર્વેને સ્પષ્ટ રીતે જોનાર છે; એમના આદેશે સાત-સાતના જૂથમાં મારુતો સ્થિર છે.

પ્રેરયઞ્છશ્વદંગાનિ પ્રાણાદ્યાભિઃ સ્વવૃત્તિભિઃ સર્વભૂતશરીરાણાં કુરુતે યશ્ચ ધારણમ્

તે સર્વ જીવોના અંગો અને પ્રાણોને તેમની પોતાની ક્રિયાથી ચલાવે છે અને સર્વ પ્રાણીઓના શરીરને ધારણ કરાવે છે.

અણિમાદિભિરષ્ટાભિરૈશ્વર્યૈશ્ચ સમન્વિતઃ તિર્યક્કાલાદિભિર્મેધ્યૈર્ભુવનાનિ બિભર્તિ યઃ

એ અણિમા સહિત આઠ સિદ્ધિઓ અને મહાન ઐશ્વર્યથી યુક્ત છે, સમય અને દિશાને પાર કરીને પવિત્ર રીતે જગતને ધારણ કરે છે.

આકાશયોનિર્દ્વિગુણઃ સ્પર્શશબ્દસમન્વયાત્ તેજસાં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યમાહુસ્તત્ત્વચિંતકાઃ

તત્ત્વવિચારકોએ એમ કહ્યું છે કે, તે આકાશમાંથી ઉત્પન્ન, દ્વૈત સ્વરૂપ ધરાવનારો, સ્પર્શ અને ધ્વનિથી ભરેલો અને તેજનો મૂળ છે.

તમાશ્રમગતં દૃષ્ટ્વા મુનયો દીર્ઘસત્રિણઃ પિતામહવચઃ સ્મૃત્વા પ્રહર્ષમતુલં યયુઃ

જ્યારે તે આશ્રમમાં આવ્યા, ત્યારે લાંબા યજ્ઞમાં વ્યસ્ત ઋષિઓએ પિતામહના વચનને યાદ કરીને અતુલ આનંદ અનુભવ્યો.

અભ્યુત્થાય તતસ્સર્વે પ્રણમ્યાંબરસંભવમ્ ચામીકરમયં તસ્મૈ વિષ્ટરં સમકલ્પયન્

બધા ઋષિઓ ઊભા રહી, આકાશથી જન્મેલા દેવને વંદન કરીને, તેમના માટે સોનાનું આસન તૈયાર કર્યું.

સોપિ તત્ર સમાસીનો મુનિભિસ્સમ્યગર્ચિતઃ પ્રતિનંદ્ય ચ તાન્ સર્વાન્ પપ્રચ્છ કુશલં તતઃ

ત્યાં બેઠા પછી, મહર્ષિઓએ યથાયોગ્ય સન્માન આપ્યો, પછી તેમણે સૌને શુભેચ્છા આપી અને તેમની સુખાકારી વિશે પૂછ્યું.

અત્ર વઃ કુશલં વિપ્રાઃ કચ્ચિદ્વૃત્તે મહાક્રતૌ કચ્ચિદ્યજ્ઞહનો દૈત્યા ન બાધેરન્સુરદ્વિષઃ

હે બ્રાહ્મણો, તમે બધા સુખી છો ને? મહાયજ્ઞ સારી રીતે ચાલ્યો ને? દેવદ્વેષી દૈત્યોને યજ્ઞમાં કોઈ વિઘ્ન તો નાંખ્યું નથી ને?

પ્રાયશ્ચિત્તં દુરિષ્ટં વા ન કચ્ચિત્સમજાયત સ્તોત્રશસ્ત્રગૃહૈર્દેવાન્ પિત્ઃન્ પિત્ર્યૈશ્ચ કર્મભિઃ

દેવતાઓ અને પિતૃઓની સ્તુતિ, શસ્ત્ર અને પિતૃયજ્ઞ દ્વારા પૂજા કરતા કોઈ દુર્ઘટના કે પ્રાયશ્ચિત્યની જરૂર તો પડી નથી ને?

કચ્ચિદભ્યર્ચ્ય યુષ્માભિર્વિધિરાસીત્સ્વનુષ્ઠિતઃ નિવૃત્તે ચ મહાસત્રે પશ્ચાત્કિં વશ્ચિકીર્ષિતમ્

તમારે વિધિ પ્રમાણે યોગ્ય રીતે યજ્ઞ કર્યો ને? હવે મહાસત્ર પૂર્ણ થયું પછી, આગળ શું કરવા ઇચ્છો છો?

ઇત્યુક્તા મુનયઃ સર્વે વાયુના શિવભાવિના પ્રહૃષ્ટમનસઃ પૂતાઃ પ્રત્યૂચુર્વિનયાન્વિતાઃ

આ રીતે પવનદેવના શબ્દો સાંભળી, સર્વે ઋષિઓ આનંદિત અને પવિત્ર મનથી, વિનમ્રતાપૂર્વક જવાબ આપ્યો.

અદ્ય નઃ કુશલં સર્વમદ્ય સાધુ ભવેત્તપઃ અસ્મચ્છ્રેયોભિવૃદ્ધ્યર્થં ભવાનત્રાગતો યતઃ

આજે અમારે બધું સુખદ છે; આજે અમારું તપ સાચું સાર્થક થયું, કેમ કે આપ અમારી કલ્યાણ માટે અહીં પધાર્યા છો.

શૃણુ ચેદં પુરાવૃત્તં તમસાક્રાંતમાનસૈઃ ઉપાસિતઃ પુરાસ્માભિર્વિજ્ઞાનાર્થં પ્રજાપતિઃ

હવે, તમે આ પ્રાચીન ઘટના સાંભળો: પહેલાં, અમારું મન અજ્ઞાનથી ઘેરાયેલું હતું ત્યારે અમે વિદ્યા મેળવવા પ્રજાપતિની ઉપાસના કરી હતી.

સોપ્યસ્માનનુગૃહ્યાહ શરણ્યશ્શરણાગતાન્ સર્વસ્માદધિકો રુદ્રો વિપ્રાઃ પરમકારણમ્

તેણે, આશ્રય આપનારએ, અમારો દયાપૂર્વક સ્વીકાર કર્યો અને કહ્યું: 'રુદ્ર સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે; હે બ્રાહ્મણો, એ જ પરમ કારણ છે.'

તમપ્રતર્ક્યં યાથાત્મ્યં ભક્તિમાનેવ પશ્યતિ ભક્તિશ્ચાસ્ય પ્રસાદેન પ્રસાદાદેવ નિર્વૃતિઃ

તેણી સચ્ચાઈ બુદ્ધિથી સમજાતી નથી; માત્ર ભક્તિથી જ તેને જોઈ શકાય છે. તેની કૃપાથી ભક્તિ મળે છે અને એ જ કૃપાથી મુક્તિ મળે છે.

તસ્માદસ્ય પ્રસાદાર્થં નૈમિષે સત્રયોગતઃ યજધ્વં દીર્ઘસત્રેણ રુદ્રં પરમકારણમ્

એથી, તેની કૃપા મેળવવા માટે, તમે અહીં નૈમિષક્ષેત્રે લાંબા યજ્ઞ દ્વારા પરમ કારણ રુદ્રની પૂજા કરો.