શિવપુરાણમ્

કશ્ચિત્ક્ષીણપદો ભૂત્વા પુનરાવર્ત્ય મુચ્યતે કશ્ચિદધ્વગતસ્તસ્મિન્ સ્થિત્વાસ્થિત્વા વિમુચ્યતે

કેટલાક પોતાની અવસ્થા પૂરી કરીને ફરી પાછા આવી મુક્ત થાય છે; બીજાં કોઈ માર્ગે પહોંચી, ત્યાં રહીને પછી મુક્ત થાય છે.

તસ્માન્નૈકપ્રકારેણ નરાણાં મુક્તિરિષ્યતે જ્ઞાનભાવાનુરૂપેણ પ્રસાદેનૈવ નિર્વૃતિઃ

આથી, મનુષ્યોની મુક્તિ એક જ રીતે થાય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી; જ્ઞાન અને ભાવ પ્રમાણે, કૃપાથી જ પરમ શાંતિ મળે છે.

તસ્માદસ્ય પ્રસાદાર્થં વાઙ્મનોદોષવર્જિતાઃ ધ્યાયંતશ્શિવમેવૈકં સદારતનયાગ્નયઃ

આથી, એ કૃપા માટે, વાણી, મન અને શરીરનાં દોષોથી રહિત રહી, પત્ની, પુત્ર અને અગ્નિ સાથે, સદા માત્ર શિવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

તન્નિષ્ઠાસ્તત્પરાસ્સર્વે તદ્યુક્તાસ્તદુપાશ્રયાઃ સર્વક્રિયાઃ પ્રકુર્વાણાસ્તમેવ મનસાગતાઃ

બધા એમાં સ્થિર, એમાં તત્પર, એમાં એકરૂપ અને એમાં આશ્રિત રહી, સર્વ કર્મો માત્ર એના સ્મરણથી કરે છે.

દીર્ઘસૂત્રસમારબ્ધં દિવ્યવર્ષસહસ્રકમ્ સત્રાંતે મંત્રયોગેન વાયુસ્તત્ર ગમિષ્યતિ

દીર્ઘ સમય સુધી ચાલેલા યજ્ઞના અંતે, જે હજારો દૈવી વર્ષ સુધી ચાલે છે, ત્યારે મંત્ર અને યોગના બળે પ્રાણ ત્યાંથી બહાર જાય છે.

સ એવ ભવતઃ શ્રેયઃ સોપાયં કથયિષ્યતિ તતો વારાણસી પુણ્યા પુરી પરમશોભના

એજ તમારું શ્રેયસ સાધવાના ઉપાય કહેશે; પછી પવિત્ર અને અતિ સુંદર કાશી શહેરમાં જવું જોઈએ.

ગંતવ્યા યત્ર વિશ્વેશો દેવ્યા સહ પિનાકધૃક્ સદા વિહરતિ શ્રીમાન્ ભક્તાનુગ્રહકારણાત્

જ્યાં સર્વના સ્વામી, પિનાકધારી ભગવાન, દેવી સાથે, ભક્તોને કૃપા આપવા હંમેશા વિહાર કરે છે.

તત્રાશ્ચર્યં મહદ્દૃષ્ટ્વા મત્સમીપં ગમિષ્યથ તતો વઃ કથયિષ્યામિ મોક્ષોપાય દ્વિજોત્તમાઃ

ત્યાંનું મહાન આશ્ચર્ય જોઈને, તમે મારા પાસે આવશો; પછી હું તમને, દ્વિજશ્રેષ્ઠો, મોક્ષનો ઉપાય કહીશ.

યેનૈકજન્મના મુક્તિર્યુષ્મત્કરતલે સ્થિતા અનેકજન્મસંસારબંધનિર્મોક્ષકારિણી

જેના દ્વારા એક જ જન્મમાં મુક્તિ તમારા હાથમાં આવી જશે—અને અનેક જન્મોના બંધનમાંથી છૂટકારો મળશે.

એતન્મનોમયં ચક્રં મયા સૃષ્ટં વિસૃજ્યતે યત્રાસ્ય શીર્યતે નેમિઃ સ દેશસ્તપસશ્શુભઃ

આ મનથી રચાયેલું ચક્ર મેં બનાવ્યું છે અને હવે રજૂ કરું છું; જ્યાં એનું કિનારું તૂટી જાય, એ સ્થાન તપ માટે શુભ ગણાય છે.

ઇત્યુક્ત્વા સૂર્યસંકાશં ચક્રં દૃષ્ટ્વા મનોમયમ્ પ્રણિપત્ય મહાદેવં વિસસર્જ પિતામહઃ

આ રીતે કહીને, અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી મનમય ચક્ર જોઈને, પિતામહે મહાદેવને વંદન કરી, એ ચક્ર છોડ્યું.

તે ઽપિ હૃષ્ટતરા વિપ્રાઃ પ્રણમ્ય જગતાં પ્રભુમ્ પ્રયયુસ્તસ્ય ચક્રસ્ય યત્ર નેમિરશીર્યત

આ આનંદિત ઋષિઓએ જગતના પ્રભુને વંદન કરીને, જ્યાં તેમના ચક્રની ધાર પડી હતી, ત્યાં ગયા.

ચક્રં તદપિ સંક્ષિપ્તં શ્લક્ષ્ણં ચારુશિલાતલે વિમલસ્વાદુપાનીયે નિજપાત વને ક્વચિત્

એ ચક્ર સુંદર અને ચકચકિત પથ્થર પર પડેલું હતું, આસપાસ શુદ્ધ અને મીઠું પાણી હતું, અને તે કોઈ જંગલમાં પડ્યું હતું.

તદ્વનં તેન વિખ્યાતં નૈમિષં મુનિપૂજિતમ્ અનેકયક્ષગંધર્વવિદ્યાધરસમાકુલમ્

એ જંગલનું નામ 'નૈમિષ' પડ્યું, જે ઋષિઓ દ્વારા પૂજાય છે અને અનેક યક્ષ, ગંધર્વ અને વિદ્યાધરોથી ભરેલું છે.

અષ્ટાદશ સમુદ્રસ્ય દ્વીપાનશ્નન્પુરૂરવાઃ વિલાસવશમુર્વશ્યા યાતો દૈવેન ચોદિતઃ

પુરુરવા, ઉર્વશીના સૌંદર્યમાં મગ્ન અને ભાગ્યના પ્રેરણે, અઢાર સમુદ્રોના દ્વીપોમાં ફર્યા.

અક્રમેણ હરન્મોહાદ્યજ્ઞવાટં હિરણ્મયમ્ મુનિભિર્યત્ર સંક્રુદ્ધૈઃ કુશવજ્રૈર્નિપાતિતઃ

ત્યાં, મોહમાં આવીને, તેણે ગેરરીતે સોનાનું યજ્ઞમંડપ લઈ લીધો, જેને ગુસ્સાયેલા ઋષિઓએ કુશના વજ્ર જેવાં તીક્ષ્ણ કાંટાથી તોડી નાખ્યો.

વિશ્વં સિસૃક્ષમાણા વૈ યત્ર વિશ્વસૃજઃ પુરા સત્રમારેભિરે દિવ્યં બ્રહ્મજ્ઞા ગાર્હપત્યગાઃ

ત્યાં, પ્રાચીન સમયમાં, જગતના સર્જકો, વિશ્વની રચના કરવા ઈચ્છીને, બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ દિવ્ય યજ્ઞ આરંભ્યો અને ગૃહ્ય અગ્નિ જાળવી.

ઋષિભિર્યત્ર વિદ્વદ્ભિઃ શબ્દાર્થન્યાયકોવિદૈઃ શક્તિપ્રજ્ઞાક્રિયાયોગૈર્વિધિરાસીદનુષ્ઠિતઃ

ત્યાં, જ્ઞાન અને તર્કમાં પારંગત ઋષિઓએ શક્તિ, બુદ્ધિ અને નિયમિત ક્રિયાથી વિધિ પૂર્ણ કરી.

યત્ર વેદવિદો નિત્યં વેદવાદબહિષ્કૃતાન્ વાદજલ્પબલૈર્ઘ્નંતિ વચોભિરતિવાદિનઃ

ત્યાં, વેદજ્ઞ લોકો હંમેશા વેદવિહિન અને ખોટા તર્ક કરનાર વિવાદીઓને પોતાના વાદ અને વાણીથી હાર મટાડે છે.

સ્ફટિકમયમહીભૃત્પાદજાભ્યશ્શિલાભ્યઃ પ્રસરદમૃતકલ્પસ્સ્વચ્છપાનીયરમ્યમ્ અતિરસફલવૃક્ષપ્રાયમવ્યાલસત્ત્વં તપસ ઉચિતમાસીન્નૈમિષં તન્મુનીનામ્

પર્વતના પાદે સ્ફટિક જેવા પથ્થરોમાંથી અમૃત સમાન શુદ્ધ પાણી વહે છે, આસપાસ અનેક ફળદ્રુપ વૃક્ષો છે, કોઈ જંગલી પ્રાણી નથી—નૈમિષ એ ઋષિઓના તપ માટે યોગ્ય સ્થળ છે.

તસ્મિન્દેશે મહાભાગા મુનયશ્શંસિતવ્રતાઃ અર્ચયંતો મહાદેવં સત્રમારેભિરે તદા

એ દેશમાં, મહાન વ્રતવાળા ઋષિઓએ મહાદેવની પૂજા કરીને યજ્ઞ આરંભ્યો.

વિશ્વં સિસૃક્ષમાણાનાં પુરા વિશ્વસૃજામિવ

જેમ પ્રાચીન સમયમાં જગતના સર્જકો વિશ્વ રચવા ઇચ્છતા હતા, તેમ.

અથ કાલે ગતે સત્રે સમાપ્તે ભૂરિદક્ષિણે પિતામહનિયોગેન વાયુસ્તત્રાગમત્સ્વયમ્

પછી, જ્યારે યજ્ઞ પૂર્ણ થયો અને ઘણાં દાન આપ્યા, ત્યારે પિતામહના આદેશથી વાયુદેવ સ્વયં ત્યાં આવ્યા.

શિષ્યસ્સ્વયંભુવો દેવસ્સર્વપ્રત્યક્ષદૃગ્વશી આજ્ઞાયાં મરુતો યસ્ય સંસ્થિતાસ્સપ્તસપ્તકાઃ

તે સ્વયંભુ દેવના શિષ્ય છે, સર્વેને સ્પષ્ટ રીતે જોનાર છે; એમના આદેશે સાત-સાતના જૂથમાં મારુતો સ્થિર છે.

પ્રેરયઞ્છશ્વદંગાનિ પ્રાણાદ્યાભિઃ સ્વવૃત્તિભિઃ સર્વભૂતશરીરાણાં કુરુતે યશ્ચ ધારણમ્

તે સર્વ જીવોના અંગો અને પ્રાણોને તેમની પોતાની ક્રિયાથી ચલાવે છે અને સર્વ પ્રાણીઓના શરીરને ધારણ કરાવે છે.

અણિમાદિભિરષ્ટાભિરૈશ્વર્યૈશ્ચ સમન્વિતઃ તિર્યક્કાલાદિભિર્મેધ્યૈર્ભુવનાનિ બિભર્તિ યઃ

એ અણિમા સહિત આઠ સિદ્ધિઓ અને મહાન ઐશ્વર્યથી યુક્ત છે, સમય અને દિશાને પાર કરીને પવિત્ર રીતે જગતને ધારણ કરે છે.

આકાશયોનિર્દ્વિગુણઃ સ્પર્શશબ્દસમન્વયાત્ તેજસાં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યમાહુસ્તત્ત્વચિંતકાઃ

તત્ત્વવિચારકોએ એમ કહ્યું છે કે, તે આકાશમાંથી ઉત્પન્ન, દ્વૈત સ્વરૂપ ધરાવનારો, સ્પર્શ અને ધ્વનિથી ભરેલો અને તેજનો મૂળ છે.

તમાશ્રમગતં દૃષ્ટ્વા મુનયો દીર્ઘસત્રિણઃ પિતામહવચઃ સ્મૃત્વા પ્રહર્ષમતુલં યયુઃ

જ્યારે તે આશ્રમમાં આવ્યા, ત્યારે લાંબા યજ્ઞમાં વ્યસ્ત ઋષિઓએ પિતામહના વચનને યાદ કરીને અતુલ આનંદ અનુભવ્યો.

અભ્યુત્થાય તતસ્સર્વે પ્રણમ્યાંબરસંભવમ્ ચામીકરમયં તસ્મૈ વિષ્ટરં સમકલ્પયન્

બધા ઋષિઓ ઊભા રહી, આકાશથી જન્મેલા દેવને વંદન કરીને, તેમના માટે સોનાનું આસન તૈયાર કર્યું.