શિવપુરાણમ્

એવં પ્રક્ષીણપાપસ્ય બહુભિર્જન્મભિઃ ક્રમાત્ સાંબે સર્વેશ્વરે ભક્તિર્જ્ઞાનપૂર્વા પ્રજાયતે

આ રીતે, અનેક જન્મોમાં પાપ ઘટતાં, જ્ઞાન પછી શંભુ સર્વેશ્વર પ્રત્યે ભક્તિ જન્મે છે.

ભાવાનુગુણમીશસ્ય પ્રસાદો વ્યતિરિચ્યતે પ્રસાદાત્કર્મસંત્યાગઃ ફલતો ન સ્વરૂપતઃ

પ્રભુની કૃપા વ્યક્તિના ભાવ અનુસાર મળે છે; કૃપાથી કર્મનો ત્યાગ થાય છે — સ્વરૂપે નહીં, ફળરૂપે.

તસ્માત્કર્મફલત્યાગાચ્છિવધર્માન્વયઃ શુભઃ સ ચ ગુર્વનપેક્ષશ્ચ તદપેક્ષ ઇતિ દ્વિધા

આથી, કર્મફળના ત્યાગથી શિવધર્મનો શુભ માર્ગ મળે છે; અને એ બે પ્રકારનો છે — ગુરુની અપેક્ષા વગર અને ગુરુની અપેક્ષાથી.

તત્રાનપેક્ષાત્સાપેક્ષો મુખ્યઃ શતગુણાધિકઃ શિવધર્માન્વયસ્યાસ્ય શિવજ્ઞાનસમન્વયઃ

અહીં, જે કાર્ય ઇચ્છાપૂર્વક કરે છે તે નિરિચ્છા કરનાર કરતાં સો ગણી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; કેમ કે શિવના ધર્મમાં, શિવજ્ઞાન સાથેનું એકતત્વ સર્વોપરી છે.

જ્ઞનાન્વયવશાત્પુંસઃ સંસારે દોષદર્શનમ્ તતો વિષયવૈરાગ્યં વૈરાગ્યાદ્ભાવસાધનમ્

જ્ઞાનના પ્રભાવથી મનુષ્યને સંસારની ખામીઓ દેખાય છે; એથી વિષયોમાં વિરક્તિ આવે છે, અને એ વિરક્તિથી અંતરંગ ભાવની સાધના થાય છે.

ભાવસિદ્ધ્યુપપન્નસ્ય ધ્યાને નિષ્ઠા ન કર્મણિ જ્ઞાનધ્યાનાભિયુક્તસ્ય પુંસો યોગઃ પ્રવર્તતે

જેને સાચો ભાવ પ્રાપ્ત થયો હોય, તેની સ્થિરતા કર્મમાં નહીં, પણ ધ્યાનમાં હોય છે; જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં તત્પર રહેનાર મનુષ્યમાં યોગ પ્રગટે છે.

યોગેન તુ પરા ભક્તિઃ પ્રસાદસ્તદનંતરમ્ પ્રસાદાન્મુચ્યતે જંતુર્મુક્તઃ શિવસમો ભવેત્

યોગથી પરમ ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે, અને પછી કૃપા મળે છે; કૃપાથી જીવ મુક્ત થાય છે અને શિવ સમાન બને છે.

અનુગ્રહપ્રકારસ્ય ક્રમો ઽયમવિવક્ષિતઃ યાદૃશી યોગ્યતા પુંસસ્તસ્ય તાદૃગનુગ્રહઃ

કૃપાનો ક્રમ નિશ્ચિત નથી; જેવું મનુષ્યનું પાત્રત્વ હોય, તેવી જ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.

ગર્ભસ્થો મુચ્યતે કશ્ચિજ્જાયમાનસ્તથાપરઃ બાલો વા તરુણો વાથ વૃદ્ધો વા મુચ્યતે પરઃ

કેટલાક ગર્ભમાં જ મુક્ત થાય છે, કેટલાક જન્મતા મુક્ત થાય છે; બીજાં બાળપણ, યુવાની કે વૃદ્ધાવસ્થામાં મુક્ત થાય છે.

તિર્યગ્યોનિગતઃ કશ્ચિન્મુચ્યતે નારકો ઽપરઃ અપરસ્તુ પદં પ્રાપ્તો મુચ્યતે સ્વપદક્ષયે

કેટલાક પશુયોનિમાંથી મુક્ત થાય છે, બીજાં નરકમાંથી; અને કેટલાક કોઈ અવસ્થામાં પહોંચીને, એ અવસ્થા પૂરી થયા પછી મુક્ત થાય છે.

કશ્ચિત્ક્ષીણપદો ભૂત્વા પુનરાવર્ત્ય મુચ્યતે કશ્ચિદધ્વગતસ્તસ્મિન્ સ્થિત્વાસ્થિત્વા વિમુચ્યતે

કેટલાક પોતાની અવસ્થા પૂરી કરીને ફરી પાછા આવી મુક્ત થાય છે; બીજાં કોઈ માર્ગે પહોંચી, ત્યાં રહીને પછી મુક્ત થાય છે.

તસ્માન્નૈકપ્રકારેણ નરાણાં મુક્તિરિષ્યતે જ્ઞાનભાવાનુરૂપેણ પ્રસાદેનૈવ નિર્વૃતિઃ

આથી, મનુષ્યોની મુક્તિ એક જ રીતે થાય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી; જ્ઞાન અને ભાવ પ્રમાણે, કૃપાથી જ પરમ શાંતિ મળે છે.

તસ્માદસ્ય પ્રસાદાર્થં વાઙ્મનોદોષવર્જિતાઃ ધ્યાયંતશ્શિવમેવૈકં સદારતનયાગ્નયઃ

આથી, એ કૃપા માટે, વાણી, મન અને શરીરનાં દોષોથી રહિત રહી, પત્ની, પુત્ર અને અગ્નિ સાથે, સદા માત્ર શિવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

તન્નિષ્ઠાસ્તત્પરાસ્સર્વે તદ્યુક્તાસ્તદુપાશ્રયાઃ સર્વક્રિયાઃ પ્રકુર્વાણાસ્તમેવ મનસાગતાઃ

બધા એમાં સ્થિર, એમાં તત્પર, એમાં એકરૂપ અને એમાં આશ્રિત રહી, સર્વ કર્મો માત્ર એના સ્મરણથી કરે છે.

દીર્ઘસૂત્રસમારબ્ધં દિવ્યવર્ષસહસ્રકમ્ સત્રાંતે મંત્રયોગેન વાયુસ્તત્ર ગમિષ્યતિ

દીર્ઘ સમય સુધી ચાલેલા યજ્ઞના અંતે, જે હજારો દૈવી વર્ષ સુધી ચાલે છે, ત્યારે મંત્ર અને યોગના બળે પ્રાણ ત્યાંથી બહાર જાય છે.

સ એવ ભવતઃ શ્રેયઃ સોપાયં કથયિષ્યતિ તતો વારાણસી પુણ્યા પુરી પરમશોભના

એજ તમારું શ્રેયસ સાધવાના ઉપાય કહેશે; પછી પવિત્ર અને અતિ સુંદર કાશી શહેરમાં જવું જોઈએ.

ગંતવ્યા યત્ર વિશ્વેશો દેવ્યા સહ પિનાકધૃક્ સદા વિહરતિ શ્રીમાન્ ભક્તાનુગ્રહકારણાત્

જ્યાં સર્વના સ્વામી, પિનાકધારી ભગવાન, દેવી સાથે, ભક્તોને કૃપા આપવા હંમેશા વિહાર કરે છે.

તત્રાશ્ચર્યં મહદ્દૃષ્ટ્વા મત્સમીપં ગમિષ્યથ તતો વઃ કથયિષ્યામિ મોક્ષોપાય દ્વિજોત્તમાઃ

ત્યાંનું મહાન આશ્ચર્ય જોઈને, તમે મારા પાસે આવશો; પછી હું તમને, દ્વિજશ્રેષ્ઠો, મોક્ષનો ઉપાય કહીશ.

યેનૈકજન્મના મુક્તિર્યુષ્મત્કરતલે સ્થિતા અનેકજન્મસંસારબંધનિર્મોક્ષકારિણી

જેના દ્વારા એક જ જન્મમાં મુક્તિ તમારા હાથમાં આવી જશે—અને અનેક જન્મોના બંધનમાંથી છૂટકારો મળશે.

એતન્મનોમયં ચક્રં મયા સૃષ્ટં વિસૃજ્યતે યત્રાસ્ય શીર્યતે નેમિઃ સ દેશસ્તપસશ્શુભઃ

આ મનથી રચાયેલું ચક્ર મેં બનાવ્યું છે અને હવે રજૂ કરું છું; જ્યાં એનું કિનારું તૂટી જાય, એ સ્થાન તપ માટે શુભ ગણાય છે.

ઇત્યુક્ત્વા સૂર્યસંકાશં ચક્રં દૃષ્ટ્વા મનોમયમ્ પ્રણિપત્ય મહાદેવં વિસસર્જ પિતામહઃ

આ રીતે કહીને, અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી મનમય ચક્ર જોઈને, પિતામહે મહાદેવને વંદન કરી, એ ચક્ર છોડ્યું.

તે ઽપિ હૃષ્ટતરા વિપ્રાઃ પ્રણમ્ય જગતાં પ્રભુમ્ પ્રયયુસ્તસ્ય ચક્રસ્ય યત્ર નેમિરશીર્યત

આ આનંદિત ઋષિઓએ જગતના પ્રભુને વંદન કરીને, જ્યાં તેમના ચક્રની ધાર પડી હતી, ત્યાં ગયા.

ચક્રં તદપિ સંક્ષિપ્તં શ્લક્ષ્ણં ચારુશિલાતલે વિમલસ્વાદુપાનીયે નિજપાત વને ક્વચિત્

એ ચક્ર સુંદર અને ચકચકિત પથ્થર પર પડેલું હતું, આસપાસ શુદ્ધ અને મીઠું પાણી હતું, અને તે કોઈ જંગલમાં પડ્યું હતું.

તદ્વનં તેન વિખ્યાતં નૈમિષં મુનિપૂજિતમ્ અનેકયક્ષગંધર્વવિદ્યાધરસમાકુલમ્

એ જંગલનું નામ 'નૈમિષ' પડ્યું, જે ઋષિઓ દ્વારા પૂજાય છે અને અનેક યક્ષ, ગંધર્વ અને વિદ્યાધરોથી ભરેલું છે.

અષ્ટાદશ સમુદ્રસ્ય દ્વીપાનશ્નન્પુરૂરવાઃ વિલાસવશમુર્વશ્યા યાતો દૈવેન ચોદિતઃ

પુરુરવા, ઉર્વશીના સૌંદર્યમાં મગ્ન અને ભાગ્યના પ્રેરણે, અઢાર સમુદ્રોના દ્વીપોમાં ફર્યા.

અક્રમેણ હરન્મોહાદ્યજ્ઞવાટં હિરણ્મયમ્ મુનિભિર્યત્ર સંક્રુદ્ધૈઃ કુશવજ્રૈર્નિપાતિતઃ

ત્યાં, મોહમાં આવીને, તેણે ગેરરીતે સોનાનું યજ્ઞમંડપ લઈ લીધો, જેને ગુસ્સાયેલા ઋષિઓએ કુશના વજ્ર જેવાં તીક્ષ્ણ કાંટાથી તોડી નાખ્યો.

વિશ્વં સિસૃક્ષમાણા વૈ યત્ર વિશ્વસૃજઃ પુરા સત્રમારેભિરે દિવ્યં બ્રહ્મજ્ઞા ગાર્હપત્યગાઃ

ત્યાં, પ્રાચીન સમયમાં, જગતના સર્જકો, વિશ્વની રચના કરવા ઈચ્છીને, બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ દિવ્ય યજ્ઞ આરંભ્યો અને ગૃહ્ય અગ્નિ જાળવી.

ઋષિભિર્યત્ર વિદ્વદ્ભિઃ શબ્દાર્થન્યાયકોવિદૈઃ શક્તિપ્રજ્ઞાક્રિયાયોગૈર્વિધિરાસીદનુષ્ઠિતઃ

ત્યાં, જ્ઞાન અને તર્કમાં પારંગત ઋષિઓએ શક્તિ, બુદ્ધિ અને નિયમિત ક્રિયાથી વિધિ પૂર્ણ કરી.

યત્ર વેદવિદો નિત્યં વેદવાદબહિષ્કૃતાન્ વાદજલ્પબલૈર્ઘ્નંતિ વચોભિરતિવાદિનઃ

ત્યાં, વેદજ્ઞ લોકો હંમેશા વેદવિહિન અને ખોટા તર્ક કરનાર વિવાદીઓને પોતાના વાદ અને વાણીથી હાર મટાડે છે.