શિવપુરાણમ્

દિવ્યશુક્લાંબરધરં દિવ્યમાલાવિભૂષિતમ્ સુરાસુરેન્દ્રયોગીંદ્રવંદ્યમાનપદાંબુજમ્

દિવ્ય સફેદ વસ્ત્રો પહેરેલા, સ્વર્ગીય હારથી શોભિત, જેના ચરણકમળને દેવો, દાનવો અને યોગીઓના શિરોમણિઓ પણ વંદન કરે છે.

સર્વલક્ષણયુક્તાંગ્યા લબ્ધચામરહસ્તયા ભ્રાજમાનં સરસ્વત્યા પ્રભયેવ દિવાકરમ્

જેના અંગો સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે, હાથમાં ચામરું પકડીને, સરસ્વતીની કાંતિથી જેમ સૂર્ય ઝગમગે તેમ તેજસ્વી દેખાય છે.

તં દૃષ્ટ્વા મુનયસ્સર્વે પ્રસન્નવદનેક્ષણાઃ શિરસ્યંજલિમાધાય તુષ્ટુવુસ્સુરપુંગવમ્

તેમને જોઈને બધા ઋષિઓ આનંદથી પ્રસન્ન ચહેરા સાથે, માથા પર હાથ જોડીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

નમસ્ત્રિમૂર્તયે તુભ્યં સર્ગસ્થિત્યંતહેતવે પુરુષાય પુરાણાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને

ત્રિમૂર્તિ, સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને લયના કારણ, પ્રાચીન પુરુષ, અનાદિ બ્રહ્મા અને સર્વોચ્ચ આત્મા, તમને વંદન છે.

નમઃ પ્રધાનદેહાય પ્રધાનક્ષોભકારિણે ત્રયોવિંશતિભેદેન વિકૃતાયાવિકારિણે

પ્રધાન સ્વરૂપ ધરાવનાર, પ્રધાનને હલનચલન કરાવનાર, ત્રીસ પ્રકારથી રૂપ બદલ્યા છતાં પણ અપરિવર્તિત રહેતા ભગવાનને નમન છે.

નમો બ્રહ્માણ્ડદેહાય બ્રહ્માંડોદરવર્તિને તત્ર સંસિદ્ધકાર્યાય સંસિદ્ધકરણાય ચ

બ્રહ્માંડ સ્વરૂપ ધરાવનાર, બ્રહ્માંડના આંતરભાગમાં નિવાસ કરતા, ત્યાં સર્વ કાર્ય અને સાધનોને સિદ્ધિ આપનારા ભગવાનને વંદન છે.

નમોસ્તુ સર્વલોકાય સર્વલોકવિધાયિને સર્વાત્મદેહસંયોગ વિયોગવિધિહેતવે

સર્વ લોક સ્વરૂપ, સર્વ લોકની રચના કરનાર, સર્વ આત્માઓના જોડાણ અને વિયોગના કારણ એવા ભગવાનને નમન છે.

ત્વયૈવ નિખિલં સૃષ્ટં સંહૃતં પાલિતં જગત્ તથાપિ માયયા નાથ ન વિદ્મસ્ત્વાં પિતામહ

હે નાથ, સમગ્ર જગત તમારી દ્વારા જ સર્જાય છે, નાશ પામે છે અને પોષાય છે; છતાં પણ, તમારી માયાથી, હે પિતામહ, અમે તમને ઓળખી શકતા નથી.

એવં બ્રહ્મા મહાભાગૈર્મહર્ષિભિરભિષ્ટુતઃ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા મુનીન્ પ્રહ્લાદયન્નિવ

આ રીતે મહાન ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામેલા બ્રહ્માએ, ઊંડા અને આનંદભર્યા સ્વરે, ઋષિઓને પ્રસન્ન કરતા શબ્દો કહ્યા.

ઋષયો હે મહાભાગા મહાસત્ત્વા મહૌજસઃ કિમર્થં સહિતાસ્સર્વે યૂયમત્ર સમાગતાઃ

હે મહાન ઋષિઓ, મહાસત્તાવાન અને તેજસ્વી વિદ્વાનો, તમે બધા અહીં એકત્ર કેમ થયા છો? કયા હેતુથી આવ્યા છો?

તમેવંવાદિનં દેવં બ્રહ્માણં બ્રહ્મવિત્તમાઃ વાગ્ભિર્વિનયગર્ભાભિસ્સર્વે પ્રાંજલયો ઽબ્રુવન્

એ રીતે બોલતા દેવ બ્રહ્માને, સર્વ બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ, હાથ જોડીને, વિનમ્રતાભર્યા વચનો સાથે પ્રાર્થના કરી.

ભગવન્નંધકારેણ મહતા વયમાવૃતાઃ ખિન્ના વિવદમાનાશ્ચ ન પશ્યામો ઽત્ર યત્પરમ્

હે ભગવાન, અમે ઘન અંધકારથી ઘેરાયેલા છીએ, દુ:ખી અને પરસ્પર વિવાદ કરતા, અહીં શું શ્રેષ્ઠ છે તે જોઈ શકતા નથી.

ત્વં હિ સર્વજગદ્ધાતા સર્વકારણકારણમ્ ત્વયા હ્યવિદિતં નાથ નેહ કિંચન વિદ્યતે

તમે સર્વ જગતના આધાર, સર્વ કારણોના પણ કારણ છો; હે નાથ, તમારી જાણ બહાર અહીં કંઈ પણ નથી.

કઃ પુમાન્ સર્વસત્ત્વેભ્યઃ પુરાણઃ પુરુષઃ પરઃ વિશુદ્ધઃ પરિપૂર્ણશ્ચ શાશ્વતઃ પરમેશ્વરઃ

સર્વ જીવોમાંથી કોણ એ સર્વોચ્ચ, પ્રાચીન, શુદ્ધ, પૂર્ણ, શાશ્વત અને પરમેશ્વર પુરુષ છે?

કેનૈવ ચિત્રકૃત્યેન પ્રથમં સૃજ્યતે જગત્ તત્ત્વં વદ મહાપ્રાજ્ઞ સ્વસંદેહાપનુત્તયે

કયા અદ્ભુત કાર્યથી જગતની પ્રથમ સર્જના થાય છે? હે મહાપંડિત, અમારો સંશય દૂર કરવા માટે અમને સાચું કહો.

એવં પૃષ્ટસ્તદા બ્રહ્મા વિસ્મયસ્મેરવીક્ષણઃ દેવાનાં દાનવાનાં ચ મુનીનામપિ સન્નિધૌ

આ રીતે પૂછાતા, બ્રહ્માએ આશ્ચર્ય અને સ્મિતથી, દેવો, દાનવો અને ઋષિઓની હાજરીમાં નજર કરી.

ઉત્થાય સુચિરં ધ્યાત્વા રુદ્ર ઇત્યુદ્ધરન્ ગિરિમ્ આનંદક્લિન્નસર્વાંગઃ કૃતાંજલિરભાષત

પછી, લાંબા ધ્યાન પછી ઊભા રહી, 'રુદ્ર' નામ ઉચ્ચારી, આનંદથી સર્વ અંગ ભીંજાઈ ગયા, હાથ જોડીને તેમણે બોલ્યા.

યતો વાચો નિવર્તંતે અપ્રાપ્ય મનસા સહ આનંદં યસ્ય વૈ વિદ્વાન્ન બિભેતિ કુતશ્ચન

જેની પાસે શબ્દો અને મન પહોંચતાં નથી અને પાછાં વળી જાય છે, એ આનંદને જાણ્યા પછી જ્ઞાની માણસને કશી પણ વસ્તુનો ડર રહેતો નથી.

યસ્માત્સર્વમિદં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રેન્દ્રપૂર્વકમ્ સહ ભૂતેન્દ્રિયૈઃ સર્વૈઃ પ્રથમં સંપ્રસૂયતે

જ્યાંથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર અને બધા જીવો તથા ઇન્દ્રિયોથી મળીને આ આખું જગત સૌપ્રથમ ઉત્પન્ન થાય છે.

કારણાનાં ચ યો ધાતા ધ્યાતા પરમકારણમ્ ન સંપ્રસૂયતે ઽન્યસ્માત્કુતશ્ચન કદાચન

જે સર્વ કારણોનો આધાર અને ધ્યાન કરનાર છે, જે સર્વથી શ્રેષ્ઠ કારણ છે, એ ક્યારેય બીજાથી જન્મતો નથી.

સર્વૈશ્વર્યેણ સંપન્નો નામ્ના સર્વેશ્વરઃ સ્વયમ્ સર્વૈર્મુમુક્ષુભિર્ધ્યેયશ્શંભુરાકાશમધ્યગઃ

જે સર્વ પ્રકારના ઐશ્વર્યથી યુક્ત છે, જેને સર્વેશ્વર કહેવાય છે, જે મુક્તિ ઇચ્છનાર સૌના ધ્યાનયોગ્ય છે, એ શંભુ આકાશના મધ્યમાં વસે છે.

યો ઽગ્રે માં વિદધે પુત્રં જ્ઞાનં ચ પ્રહિણોતિ મે તત્પ્રસાદાન્મયાલબ્ધં પ્રાજાપત્યમિદં પદમ્

જે પહેલા મને પોતાનો પુત્ર બનાવી રચ્યા અને મને જ્ઞાન આપ્યું, એના કૃપાથી જ મેં આ પ્રજાપતિનું સ્થાન મેળવ્યું છે.

ઈશો વૃક્ષ ઇવ સ્તબ્ધો ય એકો દિવિ તિષ્ઠતિ યેનેદમખિલં પૂર્ણં પુરુષેણ મહાત્મના

જે ભગવાન વૃક્ષની જેમ અડગ રહીને એકલા આકાશમાં ઊભા છે, જેમના દ્વારા આ આખું જગત મહાન આત્માવાળા પુરુષથી ભરેલું છે.

એકો બહૂનાં જંતૂનાં નિષ્ક્રિયાણાં ચ સક્રિયઃ ય એકો બહુધા બીજં કરોતિ સ મહેશ્વરઃ

ઘણા જીવોમાં એકમાત્ર એ જ સક્રિય છે, જ્યારે બીજા બધા નિષ્ક્રિય છે; એ એકજ અનેક રૂપે બીજ બની જાય છે, એ મહેશ્વર છે.

ય એકો ભાગવાન્રુદ્રો ન દ્વિતીયો ઽસ્તિ કશ્ચન

એ એકમાત્ર ભગવાન રુદ્ર છે, બીજું બીલકુલ કોઈ નથી.

સદા જનાનાં હૃદયે સંનિવિષ્ટો ઽપિ યઃ પરૈઃ અલક્ષ્યો લક્ષયન્વિશ્વમધિતિષ્ઠતિ સર્વદા

જે હંમેશાં બધાના હૃદયમાં વસે છે, પણ બીજાઓ તેને જોઈ શકતા નથી; એ બધું જોઈને સતત જગતમાં વ્યાપેલો રહે છે.

યસ્તુ કાલાત્પ્રમુક્તાનિ કારણાન્યખિલાન્યપિ અનન્તશક્તિરેવૈકો ભગવાનધિતિષ્ઠતિ

જ્યારે સમયથી પર બધા કારણો નાશ પામે છે, ત્યારે પણ અનંત શક્તિઓ ધરાવતો એ એકમાત્ર ભગવાન જ રહે છે.

ન યસ્ય દિવસો રાત્રિર્ન સમાનો ન ચાધિકઃ સ્વભાવિકી પરાશક્તિર્નિત્યા જ્ઞાનક્રિયે અપિ

જેનાં માટે દિવસ કે રાત નથી, જેનાથી મોટું કે સમાન કંઈ નથી; જેની પરમ શક્તિ સ્વાભાવિક, શાશ્વત છે અને જ્ઞાન તથા ક્રિયા પણ છે.

યદિદં ક્ષરમવ્યક્તં યદપ્યમૃતમક્ષરમ્ તાવુભાવક્ષરાત્માનાવેકો દેવઃ સ્વયં હરઃ

આ જે નાશવાન અને અવ્યક્ત છે અને જે અમર તથા અવિનાશી છે, એ બંનેનું મૂળ સ્વરૂપ અવિનાશી છે અને એ એકમાત્ર ભગવાન હરિ છે.