શિવપુરાણમ્

મેરુશૃંગે શુભે રમ્યે દેવદાનવસંકુલે સિદ્ધચારણસંવાદે યક્ષગંધર્વસેવિતે

મેરુ પર્વતની સુંદર અને મનોહર શિખરે, જ્યાં દેવો અને દાનવો ભેગા હતા, સિદ્ધો અને ચારણોની વાતો ગૂંજતી હતી અને યક્ષો તથા ગંધર્વો સેવા કરતા હતા,

વિહંગસંઘસંઘુષ્ટે મણિવિદ્રુમભૂષિતે નિકુંજકંદરદરીગૃહાનિર્ઝરશોભિતે

જ્યાં પક્ષીઓના ઝુંડના કલરવથી વાતાવરણ ગૂંજતું હતું, મણિ અને વિદ્રુમથી શોભિત, વૃક્ષો, ગુફાઓ, પહાડીઓ અને સુંદર ઝરણાઓથી સજ્જ હતું,

તત્ર બ્રહ્મવનં નામ નાનામૃગસમાકુલમ્ દશયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્

ત્યાં બ્રહ્માવન નામનું એક જંગલ છે, જેમાં અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓ વસે છે; તે દસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું છે.

સુરસામલપાનીયપૂર્ણરમ્યસરોવરમ્ મત્તભ્રમરસંછન્નરમ્યપુષ્પિતપાદપમ્

તેમાં અમૃત સમાન શુદ્ધ અને મીઠા પાણીથી ભરેલું સુંદર સરોવર છે, અને સુગંધિત ફૂલોવાળા વૃક્ષો પર મધમસ્ત ભમરા ગૂંજી રહ્યાં છે.

તરુણાદિત્યસંકાશં તત્ર ચારુ મહત્પુરમ્ દુર્ધર્ષબલદૃપ્તાનાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્

ત્યાં એક મહાન અને ભવ્ય નગર છે, જે ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે, અને જ્યાં શક્તિશાળી તથા ગર્વીલા દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો વસે છે.

તપ્તજાંબૂનદમયં પ્રાંશુપ્રાકારતોરણમ્ નિર્વ્યૂહવલભીકૂટપ્રતોલીશતમંડિતમ્

આ નગર તપેલા સોનાથી બનેલું છે, ઊંચા પ્રાકાર અને ભવ્ય દ્વારો ધરાવે છે, અને તેમાં અનેક ઓટલા, મંડપો, મકાનો અને વિશાળ માર્ગો છે.

મહાર્હમણિચિત્રાભિર્લેલિહાનમિવાંબરમ્ મહાભવનકોટીભિરનેકાભિરલંકૃતમ્

તેના અમૂલ્ય રત્નો આકાશને સ્પર્શ કરે છે એમ લાગે છે, અને તેમાં અનેક વિશાળ મહેલો સુંદર રીતે શોભે છે.

તસ્મિન્નિવસતિ બ્રહ્મા સભ્યૈઃ સાર્ધં પ્રજાપતિઃ તત્ર ગત્વા મહાત્માનં સાક્ષાલ્લોકપિતામહમ્

ત્યાં બ્રહ્માજી પોતાના સભ્યો સાથે નિવાસ કરે છે; મુનિઓએ ત્યાં જઈને મહાત્મા, સર્વજ્ઞ અને જગતના પિતામહ એવા બ્રહ્માજીને સીધા જોયા.

દદ્દશુર્મુનયો દેવા દેવર્ષિગણસેવિતમ્ શુદ્ધચામીકરપ્રખ્યં સર્વાભરણભૂષિતમ્

મુનિઓ અને દેવોએ તેમને જોયા, જ્યાં દેવર્ષિગણ તેમની સેવા કરતા હતા, તેઓ શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ હતા.

પ્રસન્નવદનં સૌમ્યં પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્ દિવ્યકાંતિસમાયુક્તં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્

પ્રસન્ન અને મૃદુ ચહેરાવાળો, કમળની પાંદડાની જેમ લાંબા ને સુંદર નેત્રો ધરાવતો, દિવ્ય તેજથી ઝગમગતો અને સ્વર્ગીય સુગંધથી સુગંધિત એવો દેખાય છે.

દિવ્યશુક્લાંબરધરં દિવ્યમાલાવિભૂષિતમ્ સુરાસુરેન્દ્રયોગીંદ્રવંદ્યમાનપદાંબુજમ્

દિવ્ય સફેદ વસ્ત્રો પહેરેલા, સ્વર્ગીય હારથી શોભિત, જેના ચરણકમળને દેવો, દાનવો અને યોગીઓના શિરોમણિઓ પણ વંદન કરે છે.

સર્વલક્ષણયુક્તાંગ્યા લબ્ધચામરહસ્તયા ભ્રાજમાનં સરસ્વત્યા પ્રભયેવ દિવાકરમ્

જેના અંગો સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે, હાથમાં ચામરું પકડીને, સરસ્વતીની કાંતિથી જેમ સૂર્ય ઝગમગે તેમ તેજસ્વી દેખાય છે.

તં દૃષ્ટ્વા મુનયસ્સર્વે પ્રસન્નવદનેક્ષણાઃ શિરસ્યંજલિમાધાય તુષ્ટુવુસ્સુરપુંગવમ્

તેમને જોઈને બધા ઋષિઓ આનંદથી પ્રસન્ન ચહેરા સાથે, માથા પર હાથ જોડીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

નમસ્ત્રિમૂર્તયે તુભ્યં સર્ગસ્થિત્યંતહેતવે પુરુષાય પુરાણાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને

ત્રિમૂર્તિ, સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને લયના કારણ, પ્રાચીન પુરુષ, અનાદિ બ્રહ્મા અને સર્વોચ્ચ આત્મા, તમને વંદન છે.

નમઃ પ્રધાનદેહાય પ્રધાનક્ષોભકારિણે ત્રયોવિંશતિભેદેન વિકૃતાયાવિકારિણે

પ્રધાન સ્વરૂપ ધરાવનાર, પ્રધાનને હલનચલન કરાવનાર, ત્રીસ પ્રકારથી રૂપ બદલ્યા છતાં પણ અપરિવર્તિત રહેતા ભગવાનને નમન છે.

નમો બ્રહ્માણ્ડદેહાય બ્રહ્માંડોદરવર્તિને તત્ર સંસિદ્ધકાર્યાય સંસિદ્ધકરણાય ચ

બ્રહ્માંડ સ્વરૂપ ધરાવનાર, બ્રહ્માંડના આંતરભાગમાં નિવાસ કરતા, ત્યાં સર્વ કાર્ય અને સાધનોને સિદ્ધિ આપનારા ભગવાનને વંદન છે.

નમોસ્તુ સર્વલોકાય સર્વલોકવિધાયિને સર્વાત્મદેહસંયોગ વિયોગવિધિહેતવે

સર્વ લોક સ્વરૂપ, સર્વ લોકની રચના કરનાર, સર્વ આત્માઓના જોડાણ અને વિયોગના કારણ એવા ભગવાનને નમન છે.

ત્વયૈવ નિખિલં સૃષ્ટં સંહૃતં પાલિતં જગત્ તથાપિ માયયા નાથ ન વિદ્મસ્ત્વાં પિતામહ

હે નાથ, સમગ્ર જગત તમારી દ્વારા જ સર્જાય છે, નાશ પામે છે અને પોષાય છે; છતાં પણ, તમારી માયાથી, હે પિતામહ, અમે તમને ઓળખી શકતા નથી.

એવં બ્રહ્મા મહાભાગૈર્મહર્ષિભિરભિષ્ટુતઃ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા મુનીન્ પ્રહ્લાદયન્નિવ

આ રીતે મહાન ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામેલા બ્રહ્માએ, ઊંડા અને આનંદભર્યા સ્વરે, ઋષિઓને પ્રસન્ન કરતા શબ્દો કહ્યા.

ઋષયો હે મહાભાગા મહાસત્ત્વા મહૌજસઃ કિમર્થં સહિતાસ્સર્વે યૂયમત્ર સમાગતાઃ

હે મહાન ઋષિઓ, મહાસત્તાવાન અને તેજસ્વી વિદ્વાનો, તમે બધા અહીં એકત્ર કેમ થયા છો? કયા હેતુથી આવ્યા છો?

તમેવંવાદિનં દેવં બ્રહ્માણં બ્રહ્મવિત્તમાઃ વાગ્ભિર્વિનયગર્ભાભિસ્સર્વે પ્રાંજલયો ઽબ્રુવન્

એ રીતે બોલતા દેવ બ્રહ્માને, સર્વ બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ, હાથ જોડીને, વિનમ્રતાભર્યા વચનો સાથે પ્રાર્થના કરી.

ભગવન્નંધકારેણ મહતા વયમાવૃતાઃ ખિન્ના વિવદમાનાશ્ચ ન પશ્યામો ઽત્ર યત્પરમ્

હે ભગવાન, અમે ઘન અંધકારથી ઘેરાયેલા છીએ, દુ:ખી અને પરસ્પર વિવાદ કરતા, અહીં શું શ્રેષ્ઠ છે તે જોઈ શકતા નથી.

ત્વં હિ સર્વજગદ્ધાતા સર્વકારણકારણમ્ ત્વયા હ્યવિદિતં નાથ નેહ કિંચન વિદ્યતે

તમે સર્વ જગતના આધાર, સર્વ કારણોના પણ કારણ છો; હે નાથ, તમારી જાણ બહાર અહીં કંઈ પણ નથી.

કઃ પુમાન્ સર્વસત્ત્વેભ્યઃ પુરાણઃ પુરુષઃ પરઃ વિશુદ્ધઃ પરિપૂર્ણશ્ચ શાશ્વતઃ પરમેશ્વરઃ

સર્વ જીવોમાંથી કોણ એ સર્વોચ્ચ, પ્રાચીન, શુદ્ધ, પૂર્ણ, શાશ્વત અને પરમેશ્વર પુરુષ છે?

કેનૈવ ચિત્રકૃત્યેન પ્રથમં સૃજ્યતે જગત્ તત્ત્વં વદ મહાપ્રાજ્ઞ સ્વસંદેહાપનુત્તયે

કયા અદ્ભુત કાર્યથી જગતની પ્રથમ સર્જના થાય છે? હે મહાપંડિત, અમારો સંશય દૂર કરવા માટે અમને સાચું કહો.

એવં પૃષ્ટસ્તદા બ્રહ્મા વિસ્મયસ્મેરવીક્ષણઃ દેવાનાં દાનવાનાં ચ મુનીનામપિ સન્નિધૌ

આ રીતે પૂછાતા, બ્રહ્માએ આશ્ચર્ય અને સ્મિતથી, દેવો, દાનવો અને ઋષિઓની હાજરીમાં નજર કરી.

ઉત્થાય સુચિરં ધ્યાત્વા રુદ્ર ઇત્યુદ્ધરન્ ગિરિમ્ આનંદક્લિન્નસર્વાંગઃ કૃતાંજલિરભાષત

પછી, લાંબા ધ્યાન પછી ઊભા રહી, 'રુદ્ર' નામ ઉચ્ચારી, આનંદથી સર્વ અંગ ભીંજાઈ ગયા, હાથ જોડીને તેમણે બોલ્યા.

યતો વાચો નિવર્તંતે અપ્રાપ્ય મનસા સહ આનંદં યસ્ય વૈ વિદ્વાન્ન બિભેતિ કુતશ્ચન

જેની પાસે શબ્દો અને મન પહોંચતાં નથી અને પાછાં વળી જાય છે, એ આનંદને જાણ્યા પછી જ્ઞાની માણસને કશી પણ વસ્તુનો ડર રહેતો નથી.

યસ્માત્સર્વમિદં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રેન્દ્રપૂર્વકમ્ સહ ભૂતેન્દ્રિયૈઃ સર્વૈઃ પ્રથમં સંપ્રસૂયતે

જ્યાંથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર અને બધા જીવો તથા ઇન્દ્રિયોથી મળીને આ આખું જગત સૌપ્રથમ ઉત્પન્ન થાય છે.