શિવપુરાણમ્

ચત્વારિંશત્સાષ્ટશતં કૈલાસં ભૂસહસ્રકમ્ ચત્વારિંશચ્ચ દ્વિશતં વાયવીયમતઃ પરમ્

કૈલાસ સંહિતામાં એક હજાર અઢી ચાળીસ (૧,૦૪૮) શ્લોકો છે અને પછીની વાયવીય સંહિતામાં એક હજાર બે ચાળીસ (૧,૦૪૨) શ્લોકો છે.

ચતુસ્સાહસ્રસંખ્યાકમેવં સંખ્યાવિભેદતઃ શ્રુતમ્પરમપુણ્યન્તુ પુરાણં શિવસંજ્ઞકમ્

આ રીતે સંખ્યાના વિભાજન પ્રમાણે, જે પુરાણને શિવ નામે ઓળખવામાં આવે છે અને જે સર્વેમાં પવિત્ર છે, તે ચાર હજાર શ્લોકોમાં સમાપ્ત થાય છે.

ચતુઃસાહસ્રકં યત્તુ વાયવીયમુદીરિતમ્ તદિદં વર્તયિષ્યામિ ભાગદ્વયસમન્વિતમ્

એ જ રીતે, વાયવીય પુરાણ પણ ચાર હજાર શ્લોક ધરાવે છે. હવે હું એ પુરાણનું વર્ણન કરું છું, જે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.

નાવેદવિદુષે વાચ્યમિદં શાસ્ત્રમનુત્તમમ્ ન ચૈવાશ્રદ્ધધાનાય નાપુરાણવિદે તથા

આ શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્ર એ વ્યક્તિને કહેવું નહીં, જેને વેદનું જ્ઞાન નથી, જે શ્રદ્ધાવાન નથી અથવા જેને પુરાણોની સમજ નથી.

પરીક્ષિતાય શિષ્યાય ધાર્મિકાયાનસૂયવે પ્રદેયં શિવભક્તાય શિવધર્માનુસારિણે

આ શાસ્ત્ર માત્ર એ શિષ્યને આપવું, જે પરખાયેલો હોય, ધર્મનિષ્ઠ હોય, ઈર્ષ્યા રહિત હોય, શિવભક્ત હોય અને શિવના માર્ગે ચાલતો હોય.

પુરાણસંહિતા યસ્ય પ્રસાદાન્મયિ વર્તતે નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયામિતતેજસે

જે મહાન તેજસ્વી વ્યાસજીના કૃપાથી મારા અંતરમાં પુરાણોની સંહિતા સ્થિર રહી છે, એવા ભગવંત વ્યાસજીને હું વંદન કરું છું.

પુરા કાલેન મહતા કલ્પેતીતે પુનઃપુનઃ અસ્મિન્નુપસ્થિતે કલ્પે પ્રવૃત્તે સૃષ્ઠિકર્મણિ

અગાઉ, એક વિશાળ સમયગાળો પસાર થયા પછી અને પૂર્વ કલ્પ પૂર્ણ થયા પછી, જ્યારે આ નવા કલ્પની શરૂઆત થઈ અને સર્જનનું કાર્ય શરૂ થયું,

પ્રતિષ્ઠિતાયાં વાર્તાયાં પ્રબુદ્ધાસુ પ્રજાસુ ચ મુનીનાં ષટ્કુલીયાનાં બ્રુવતામિતરેતરમ્

જ્યારે સમાજ સ્થિર થયો અને લોકો જાગૃત થયા, ત્યારે છ વર્ગના મુનિઓએ પરસ્પર ચર્ચા શરૂ કરી.

ઇદં પરમિદં નેતિ વિવાદસ્સુમહાનભૂત્ પરસ્ય દુર્નિરૂપત્વાન્ન જાતસ્તત્ર નિશ્ચયઃ

તેમને વચ્ચે મોટો વિવાદ ઊભો થયો—'આ સર્વોચ્ચ છે', 'નહીં, એ નથી'—પણ પરમ તત્ત્વને ઓળખવું અઘરું હોવાથી કોઈ નિશ્ચય થઈ શક્યો નહીં.

તે ઽભિજગ્મુર્વિધાતારં દ્રષ્ટું બ્રહ્માણમવ્યયમ્ યત્રાસ્તે ભગવાન્ બ્રહ્મા સ્તૂયમાનસ્સુરાસુરૈઃ

પછી તેઓ સર્જનહાર, અવિનાશી બ્રહ્માજીને જોવા ગયા, જ્યાં દેવો અને દાનવો દ્વારા સ્તુતિ પામતા ભગવાન બ્રહ્મા વિરાજમાન હતા.

મેરુશૃંગે શુભે રમ્યે દેવદાનવસંકુલે સિદ્ધચારણસંવાદે યક્ષગંધર્વસેવિતે

મેરુ પર્વતની સુંદર અને મનોહર શિખરે, જ્યાં દેવો અને દાનવો ભેગા હતા, સિદ્ધો અને ચારણોની વાતો ગૂંજતી હતી અને યક્ષો તથા ગંધર્વો સેવા કરતા હતા,

વિહંગસંઘસંઘુષ્ટે મણિવિદ્રુમભૂષિતે નિકુંજકંદરદરીગૃહાનિર્ઝરશોભિતે

જ્યાં પક્ષીઓના ઝુંડના કલરવથી વાતાવરણ ગૂંજતું હતું, મણિ અને વિદ્રુમથી શોભિત, વૃક્ષો, ગુફાઓ, પહાડીઓ અને સુંદર ઝરણાઓથી સજ્જ હતું,

તત્ર બ્રહ્મવનં નામ નાનામૃગસમાકુલમ્ દશયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્

ત્યાં બ્રહ્માવન નામનું એક જંગલ છે, જેમાં અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓ વસે છે; તે દસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું છે.

સુરસામલપાનીયપૂર્ણરમ્યસરોવરમ્ મત્તભ્રમરસંછન્નરમ્યપુષ્પિતપાદપમ્

તેમાં અમૃત સમાન શુદ્ધ અને મીઠા પાણીથી ભરેલું સુંદર સરોવર છે, અને સુગંધિત ફૂલોવાળા વૃક્ષો પર મધમસ્ત ભમરા ગૂંજી રહ્યાં છે.

તરુણાદિત્યસંકાશં તત્ર ચારુ મહત્પુરમ્ દુર્ધર્ષબલદૃપ્તાનાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્

ત્યાં એક મહાન અને ભવ્ય નગર છે, જે ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે, અને જ્યાં શક્તિશાળી તથા ગર્વીલા દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો વસે છે.

તપ્તજાંબૂનદમયં પ્રાંશુપ્રાકારતોરણમ્ નિર્વ્યૂહવલભીકૂટપ્રતોલીશતમંડિતમ્

આ નગર તપેલા સોનાથી બનેલું છે, ઊંચા પ્રાકાર અને ભવ્ય દ્વારો ધરાવે છે, અને તેમાં અનેક ઓટલા, મંડપો, મકાનો અને વિશાળ માર્ગો છે.

મહાર્હમણિચિત્રાભિર્લેલિહાનમિવાંબરમ્ મહાભવનકોટીભિરનેકાભિરલંકૃતમ્

તેના અમૂલ્ય રત્નો આકાશને સ્પર્શ કરે છે એમ લાગે છે, અને તેમાં અનેક વિશાળ મહેલો સુંદર રીતે શોભે છે.

તસ્મિન્નિવસતિ બ્રહ્મા સભ્યૈઃ સાર્ધં પ્રજાપતિઃ તત્ર ગત્વા મહાત્માનં સાક્ષાલ્લોકપિતામહમ્

ત્યાં બ્રહ્માજી પોતાના સભ્યો સાથે નિવાસ કરે છે; મુનિઓએ ત્યાં જઈને મહાત્મા, સર્વજ્ઞ અને જગતના પિતામહ એવા બ્રહ્માજીને સીધા જોયા.

દદ્દશુર્મુનયો દેવા દેવર્ષિગણસેવિતમ્ શુદ્ધચામીકરપ્રખ્યં સર્વાભરણભૂષિતમ્

મુનિઓ અને દેવોએ તેમને જોયા, જ્યાં દેવર્ષિગણ તેમની સેવા કરતા હતા, તેઓ શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ હતા.

પ્રસન્નવદનં સૌમ્યં પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્ દિવ્યકાંતિસમાયુક્તં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્

પ્રસન્ન અને મૃદુ ચહેરાવાળો, કમળની પાંદડાની જેમ લાંબા ને સુંદર નેત્રો ધરાવતો, દિવ્ય તેજથી ઝગમગતો અને સ્વર્ગીય સુગંધથી સુગંધિત એવો દેખાય છે.

દિવ્યશુક્લાંબરધરં દિવ્યમાલાવિભૂષિતમ્ સુરાસુરેન્દ્રયોગીંદ્રવંદ્યમાનપદાંબુજમ્

દિવ્ય સફેદ વસ્ત્રો પહેરેલા, સ્વર્ગીય હારથી શોભિત, જેના ચરણકમળને દેવો, દાનવો અને યોગીઓના શિરોમણિઓ પણ વંદન કરે છે.

સર્વલક્ષણયુક્તાંગ્યા લબ્ધચામરહસ્તયા ભ્રાજમાનં સરસ્વત્યા પ્રભયેવ દિવાકરમ્

જેના અંગો સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે, હાથમાં ચામરું પકડીને, સરસ્વતીની કાંતિથી જેમ સૂર્ય ઝગમગે તેમ તેજસ્વી દેખાય છે.

તં દૃષ્ટ્વા મુનયસ્સર્વે પ્રસન્નવદનેક્ષણાઃ શિરસ્યંજલિમાધાય તુષ્ટુવુસ્સુરપુંગવમ્

તેમને જોઈને બધા ઋષિઓ આનંદથી પ્રસન્ન ચહેરા સાથે, માથા પર હાથ જોડીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

નમસ્ત્રિમૂર્તયે તુભ્યં સર્ગસ્થિત્યંતહેતવે પુરુષાય પુરાણાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને

ત્રિમૂર્તિ, સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને લયના કારણ, પ્રાચીન પુરુષ, અનાદિ બ્રહ્મા અને સર્વોચ્ચ આત્મા, તમને વંદન છે.

નમઃ પ્રધાનદેહાય પ્રધાનક્ષોભકારિણે ત્રયોવિંશતિભેદેન વિકૃતાયાવિકારિણે

પ્રધાન સ્વરૂપ ધરાવનાર, પ્રધાનને હલનચલન કરાવનાર, ત્રીસ પ્રકારથી રૂપ બદલ્યા છતાં પણ અપરિવર્તિત રહેતા ભગવાનને નમન છે.

નમો બ્રહ્માણ્ડદેહાય બ્રહ્માંડોદરવર્તિને તત્ર સંસિદ્ધકાર્યાય સંસિદ્ધકરણાય ચ

બ્રહ્માંડ સ્વરૂપ ધરાવનાર, બ્રહ્માંડના આંતરભાગમાં નિવાસ કરતા, ત્યાં સર્વ કાર્ય અને સાધનોને સિદ્ધિ આપનારા ભગવાનને વંદન છે.

નમોસ્તુ સર્વલોકાય સર્વલોકવિધાયિને સર્વાત્મદેહસંયોગ વિયોગવિધિહેતવે

સર્વ લોક સ્વરૂપ, સર્વ લોકની રચના કરનાર, સર્વ આત્માઓના જોડાણ અને વિયોગના કારણ એવા ભગવાનને નમન છે.

ત્વયૈવ નિખિલં સૃષ્ટં સંહૃતં પાલિતં જગત્ તથાપિ માયયા નાથ ન વિદ્મસ્ત્વાં પિતામહ

હે નાથ, સમગ્ર જગત તમારી દ્વારા જ સર્જાય છે, નાશ પામે છે અને પોષાય છે; છતાં પણ, તમારી માયાથી, હે પિતામહ, અમે તમને ઓળખી શકતા નથી.

એવં બ્રહ્મા મહાભાગૈર્મહર્ષિભિરભિષ્ટુતઃ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા મુનીન્ પ્રહ્લાદયન્નિવ

આ રીતે મહાન ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામેલા બ્રહ્માએ, ઊંડા અને આનંદભર્યા સ્વરે, ઋષિઓને પ્રસન્ન કરતા શબ્દો કહ્યા.