શિવપુરાણમ્

રૌદ્રં વૈનાયકં ચૌમં માતૃકાખ્યં તતઃ પરમ્ પ્રત્યેકમષ્ટસાહસ્રં ત્રયોદશસહસ્રકમ્

રૌદ્ર, વૈનાયક, ઔમ અને માતૃકા નામની સંહિતામાં દરેકમાં આઠ હજાર શ્લોકો છે, અને તેમાંથી ત્રયોદશમાં તેર હજાર શ્લોકો છે.

રૌદ્રકાદશકાખ્યં યત્કૈલાસં ષટ્સહસ્રકમ્ શતરુદ્રં ત્રિસાહસ્રં કોટિરુદ્રં તતઃ પરમ્

રૌદ્રએકાદશક અને કૈલાસ સંહિતામાં છ હજાર શ્લોકો છે, શતરુદ્રમાં ત્રણ હજાર છે અને પછી કોટિરુદ્ર આવે છે.

સહસ્રૈર્નવભિર્યુક્તં સર્વાર્થજ્ઞાનસંયુતમ્ સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યમેકાદશસહસ્રકમ્

સહસ્રકોટિરુદ્ર સંહિતામાં સર્વ વિષયનું જ્ઞાન છે અને તેમાં અગિયાર હજાર શ્લોકો છે, જેમાં નવ હજાર વધુ જોડાયેલા છે.

ચતુસ્સહસ્રસંખ્યેયં વાયવીયમનુત્તમમ્ ધર્મસંજ્ઞં પુરાણં યત્તદ્દ્વાદશસહસ્રકમ્

શ્રેષ્ઠ વાયવીય સંહિતામાં ચાર હજાર શ્લોકો છે અને ધર્મ નામના પુરાણમાં બાર હજાર શ્લોકો છે.

તદેવં લક્ષમુદ્દિષ્ટં શૈવં શાખાવિભેદતઃ પુરાણં વેદસારં તદ્ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

આ રીતે શૈવ પુરાણ વિવિધ શાખાઓમાં વહેંચાયેલું છે અને તેમાં કુલ એક લાખ શ્લોકો છે. આ પુરાણ વેદનું સાર છે અને ભોગ તથા મોક્ષ બંને ફળ આપે છે.

વ્યાસેન તત્તુ સંક્ષિપ્તં ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ શૈવન્તત્ર પુરાણં વૈ ચતુર્થં સપ્તસંહિતમ્

વ્યાસજીએ તેને સંક્ષિપ્ત કરીને ચોવીસ હજાર શ્લોકોમાં રચ્યું છે. તેમાં શૈવ પુરાણ ચોથું છે અને તેમાં સાત સંહિતાઓ છે.

વિદ્યેશ્વરાખ્યા તત્રાદ્યા દ્વિતીયા રુદ્રસંહિતા તૃતીયા શતરુદ્રાખ્યા કોટિરુદ્રા ચતુર્થિકા

આમાંથી પ્રથમ વિદ્યાેશ્વર સંહિતા છે, બીજી રુદ્ર સંહિતા, ત્રીજી શતરુદ્ર, અને ચોથી કોટિરુદ્ર છે.

પઞ્ચમી કથિતા ચોમા ષષ્ઠી કૈલાસસંહિતા સપ્તમી વાયવીયાખ્યા સપ્તૈવં સંહિતા ઇહ

પાંચમી ઔમ સંહિતા છે, છઠ્ઠી કૈલાસ સંહિતા અને સાતમી વાયવીય સંહિતા છે. આમ અહીં સાત સંહિતાઓ છે.

વિદ્યેશ્વરં દ્વિસાહસ્રં રૌદ્રં પઞ્ચશતાયુતમ્ ત્રિંશત્તથા દ્વિસાહસ્રં સાર્ધૈકશતમીરિતમ્

વિદ્યાેશ્વર સંહિતામાં બે હજાર શ્લોકો છે, રૌદ્રમાં પાંચ હજાર પાંચસો છે, ત્રીજીમાં પણ બે હજાર એકસો ત્રીસ શ્લોકો છે.

શતરુદ્રન્તથા કોટિરુદ્રં વ્યોમયુગાધિકમ્ દ્વિસાહસ્રં ચ દ્વિશતં તથોમં ભૂસહસ્રકમ્

શતરુદ્ર અને કોટિરુદ્ર બંનેમાં બે હજાર બે સો શ્લોકો છે, અને ઔમ સંહિતામાં એક હજાર શ્લોકો છે.

ચત્વારિંશત્સાષ્ટશતં કૈલાસં ભૂસહસ્રકમ્ ચત્વારિંશચ્ચ દ્વિશતં વાયવીયમતઃ પરમ્

કૈલાસ સંહિતામાં એક હજાર અઢી ચાળીસ (૧,૦૪૮) શ્લોકો છે અને પછીની વાયવીય સંહિતામાં એક હજાર બે ચાળીસ (૧,૦૪૨) શ્લોકો છે.

ચતુસ્સાહસ્રસંખ્યાકમેવં સંખ્યાવિભેદતઃ શ્રુતમ્પરમપુણ્યન્તુ પુરાણં શિવસંજ્ઞકમ્

આ રીતે સંખ્યાના વિભાજન પ્રમાણે, જે પુરાણને શિવ નામે ઓળખવામાં આવે છે અને જે સર્વેમાં પવિત્ર છે, તે ચાર હજાર શ્લોકોમાં સમાપ્ત થાય છે.

ચતુઃસાહસ્રકં યત્તુ વાયવીયમુદીરિતમ્ તદિદં વર્તયિષ્યામિ ભાગદ્વયસમન્વિતમ્

એ જ રીતે, વાયવીય પુરાણ પણ ચાર હજાર શ્લોક ધરાવે છે. હવે હું એ પુરાણનું વર્ણન કરું છું, જે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.

નાવેદવિદુષે વાચ્યમિદં શાસ્ત્રમનુત્તમમ્ ન ચૈવાશ્રદ્ધધાનાય નાપુરાણવિદે તથા

આ શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્ર એ વ્યક્તિને કહેવું નહીં, જેને વેદનું જ્ઞાન નથી, જે શ્રદ્ધાવાન નથી અથવા જેને પુરાણોની સમજ નથી.

પરીક્ષિતાય શિષ્યાય ધાર્મિકાયાનસૂયવે પ્રદેયં શિવભક્તાય શિવધર્માનુસારિણે

આ શાસ્ત્ર માત્ર એ શિષ્યને આપવું, જે પરખાયેલો હોય, ધર્મનિષ્ઠ હોય, ઈર્ષ્યા રહિત હોય, શિવભક્ત હોય અને શિવના માર્ગે ચાલતો હોય.

પુરાણસંહિતા યસ્ય પ્રસાદાન્મયિ વર્તતે નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયામિતતેજસે

જે મહાન તેજસ્વી વ્યાસજીના કૃપાથી મારા અંતરમાં પુરાણોની સંહિતા સ્થિર રહી છે, એવા ભગવંત વ્યાસજીને હું વંદન કરું છું.

પુરા કાલેન મહતા કલ્પેતીતે પુનઃપુનઃ અસ્મિન્નુપસ્થિતે કલ્પે પ્રવૃત્તે સૃષ્ઠિકર્મણિ

અગાઉ, એક વિશાળ સમયગાળો પસાર થયા પછી અને પૂર્વ કલ્પ પૂર્ણ થયા પછી, જ્યારે આ નવા કલ્પની શરૂઆત થઈ અને સર્જનનું કાર્ય શરૂ થયું,

પ્રતિષ્ઠિતાયાં વાર્તાયાં પ્રબુદ્ધાસુ પ્રજાસુ ચ મુનીનાં ષટ્કુલીયાનાં બ્રુવતામિતરેતરમ્

જ્યારે સમાજ સ્થિર થયો અને લોકો જાગૃત થયા, ત્યારે છ વર્ગના મુનિઓએ પરસ્પર ચર્ચા શરૂ કરી.

ઇદં પરમિદં નેતિ વિવાદસ્સુમહાનભૂત્ પરસ્ય દુર્નિરૂપત્વાન્ન જાતસ્તત્ર નિશ્ચયઃ

તેમને વચ્ચે મોટો વિવાદ ઊભો થયો—'આ સર્વોચ્ચ છે', 'નહીં, એ નથી'—પણ પરમ તત્ત્વને ઓળખવું અઘરું હોવાથી કોઈ નિશ્ચય થઈ શક્યો નહીં.

તે ઽભિજગ્મુર્વિધાતારં દ્રષ્ટું બ્રહ્માણમવ્યયમ્ યત્રાસ્તે ભગવાન્ બ્રહ્મા સ્તૂયમાનસ્સુરાસુરૈઃ

પછી તેઓ સર્જનહાર, અવિનાશી બ્રહ્માજીને જોવા ગયા, જ્યાં દેવો અને દાનવો દ્વારા સ્તુતિ પામતા ભગવાન બ્રહ્મા વિરાજમાન હતા.

મેરુશૃંગે શુભે રમ્યે દેવદાનવસંકુલે સિદ્ધચારણસંવાદે યક્ષગંધર્વસેવિતે

મેરુ પર્વતની સુંદર અને મનોહર શિખરે, જ્યાં દેવો અને દાનવો ભેગા હતા, સિદ્ધો અને ચારણોની વાતો ગૂંજતી હતી અને યક્ષો તથા ગંધર્વો સેવા કરતા હતા,

વિહંગસંઘસંઘુષ્ટે મણિવિદ્રુમભૂષિતે નિકુંજકંદરદરીગૃહાનિર્ઝરશોભિતે

જ્યાં પક્ષીઓના ઝુંડના કલરવથી વાતાવરણ ગૂંજતું હતું, મણિ અને વિદ્રુમથી શોભિત, વૃક્ષો, ગુફાઓ, પહાડીઓ અને સુંદર ઝરણાઓથી સજ્જ હતું,

તત્ર બ્રહ્મવનં નામ નાનામૃગસમાકુલમ્ દશયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્

ત્યાં બ્રહ્માવન નામનું એક જંગલ છે, જેમાં અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓ વસે છે; તે દસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું છે.

સુરસામલપાનીયપૂર્ણરમ્યસરોવરમ્ મત્તભ્રમરસંછન્નરમ્યપુષ્પિતપાદપમ્

તેમાં અમૃત સમાન શુદ્ધ અને મીઠા પાણીથી ભરેલું સુંદર સરોવર છે, અને સુગંધિત ફૂલોવાળા વૃક્ષો પર મધમસ્ત ભમરા ગૂંજી રહ્યાં છે.

તરુણાદિત્યસંકાશં તત્ર ચારુ મહત્પુરમ્ દુર્ધર્ષબલદૃપ્તાનાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્

ત્યાં એક મહાન અને ભવ્ય નગર છે, જે ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે, અને જ્યાં શક્તિશાળી તથા ગર્વીલા દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો વસે છે.

તપ્તજાંબૂનદમયં પ્રાંશુપ્રાકારતોરણમ્ નિર્વ્યૂહવલભીકૂટપ્રતોલીશતમંડિતમ્

આ નગર તપેલા સોનાથી બનેલું છે, ઊંચા પ્રાકાર અને ભવ્ય દ્વારો ધરાવે છે, અને તેમાં અનેક ઓટલા, મંડપો, મકાનો અને વિશાળ માર્ગો છે.

મહાર્હમણિચિત્રાભિર્લેલિહાનમિવાંબરમ્ મહાભવનકોટીભિરનેકાભિરલંકૃતમ્

તેના અમૂલ્ય રત્નો આકાશને સ્પર્શ કરે છે એમ લાગે છે, અને તેમાં અનેક વિશાળ મહેલો સુંદર રીતે શોભે છે.

તસ્મિન્નિવસતિ બ્રહ્મા સભ્યૈઃ સાર્ધં પ્રજાપતિઃ તત્ર ગત્વા મહાત્માનં સાક્ષાલ્લોકપિતામહમ્

ત્યાં બ્રહ્માજી પોતાના સભ્યો સાથે નિવાસ કરે છે; મુનિઓએ ત્યાં જઈને મહાત્મા, સર્વજ્ઞ અને જગતના પિતામહ એવા બ્રહ્માજીને સીધા જોયા.

દદ્દશુર્મુનયો દેવા દેવર્ષિગણસેવિતમ્ શુદ્ધચામીકરપ્રખ્યં સર્વાભરણભૂષિતમ્

મુનિઓ અને દેવોએ તેમને જોયા, જ્યાં દેવર્ષિગણ તેમની સેવા કરતા હતા, તેઓ શુદ્ધ સોનાની જેમ તેજસ્વી અને સર્વે આભૂષણોથી સજ્જ હતા.