શિવપુરાણમ્

બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં ભાગવતં તથા ભવિષ્યં નારદીયં ચ માર્કંડેયમતઃ પરમ્

બ્રાહ્મ, પદ્મ, વૈષ્ણવ, શૈવ, ભાગવત, ભવિષ્ય, નારદીય અને માર્કંડેય — આ મુખ્ય પુરાણો છે.

આગ્નેયં બ્રહ્મવૈવર્તં લૈંગં વારાહમેવ ચ સ્કાન્દં ચ વામનં ચૈવ કૌર્મ્યં માત્સ્યં ચ ગારુડમ્

આgneય, બ્રહ્મવૈવર્ત, લૈંગ, વારાહ, સ્કાંદ, વામન, કૂર્મ, માછ અને ગારુડ પુરાણ પણ તેમાં સમાવિષ્ટ છે.

બ્રહ્માંડં ચેતિ પુણ્યો ઽયં પુરાણાનામનુક્રમઃ તત્ર શૈવં તુરીયં યચ્છાર્વં સર્વાર્થસાધકમ્

બ્રહ્માંડ પુરાણ પણ ગણાય છે; આ છે પુરાણોની પવિત્ર ક્રમાવળી. તેમાં શૈવ પુરાણ ચોથું છે અને તે સર્વ ફળ આપે છે.

ગ્રંથો લક્ષપ્રમાણં તદ્વ્યસ્તં દ્વાદશસંહિતમ્ નિર્મિતં તચ્છિવેનૈવ તત્ર ધર્મઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

આ ગ્રંથમાં એક લાખ શ્લોકો છે, જે બાર ભાગમાં વહેંચાયેલો છે. આ ગ્રંથ ભગવાન શિવે પોતે રચ્યો છે અને તેમાં ધર્મની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

તદુક્તેનૈવ ધર્મેણ શૈવાસ્ત્રૈવર્ણિકા નરાઃ તસ્માદ્વિમુકુતિમન્વિચ્છઞ્ચ્છિવમેવ સમાશ્રયેત્

આ ગ્રંથમાં જે ધર્મ શીખવાયો છે, તે અનુસરીને ત્રણેય વર્ણના લોકો, જે મુક્તિ ઈચ્છે છે, તેમને માત્ર શિવનો આશરો લેવો જોઈએ.

તમાશ્રિત્યૈવ દેવાનામપિ મુક્તિર્ન ચાન્યથા

દેવતાઓએ પણ મુક્તિ માત્ર શિવનો આશરો લઈને જ પામી છે, બીજું કોઈ માર્ગ નથી.

યદિદં શૈવમાખ્યાતં પુરાણં વેદસંમિતમ્ તસ્ય ભેદાન્સમાસેન બ્રુવતો મે નિબોધત

હવે, જે શૈવ પુરાણ વેદો સાથે મેળ ખાતું કહેવાયું છે, તેના વિવિધ ભાગોની સંક્ષિપ્ત માહિતી હું આપું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

વિદ્યેશ્વરં તથા રૌદ્રં વૈનાયકમનુત્તમમ્ ઔમં માતૃપુરાણં ચ રુદ્રૈકાદશકં તથા

તેમાં વિદ્યાેશ્વર, રૌદ્ર, શ્રેષ્ઠ વૈનાયક, ઔમ, માતૃપુરાણ અને રુદ્રએકાદશક એમ ભાગો છે.

કૈલાસં શતરુદ્રં ચ શતરુદ્રાખ્યમેવ ચ સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યં વાયવીયં તતઃપરમ્

પછી કૈલાસ, શતરુદ્ર (જેને શતરુદ્ર પણ કહે છે), સહસ્રકોટિરુદ્ર અને પછી વાયવીય ભાગ આવે છે.

ધર્મસંજ્ઞં પુરાણં ચેત્યેવં દ્વાદશ સંહિતાઃ વિદ્યેશં દશસાહસ્રમુદિતં ગ્રંથસંખ્યયા

ધર્મ નામનું પુરાણ પણ છે. આમ બાર સંહિતાઓ છે. વિદ્યાેશ્વર સંહિતામાં દસ હજાર શ્લોકો છે.

રૌદ્રં વૈનાયકં ચૌમં માતૃકાખ્યં તતઃ પરમ્ પ્રત્યેકમષ્ટસાહસ્રં ત્રયોદશસહસ્રકમ્

રૌદ્ર, વૈનાયક, ઔમ અને માતૃકા નામની સંહિતામાં દરેકમાં આઠ હજાર શ્લોકો છે, અને તેમાંથી ત્રયોદશમાં તેર હજાર શ્લોકો છે.

રૌદ્રકાદશકાખ્યં યત્કૈલાસં ષટ્સહસ્રકમ્ શતરુદ્રં ત્રિસાહસ્રં કોટિરુદ્રં તતઃ પરમ્

રૌદ્રએકાદશક અને કૈલાસ સંહિતામાં છ હજાર શ્લોકો છે, શતરુદ્રમાં ત્રણ હજાર છે અને પછી કોટિરુદ્ર આવે છે.

સહસ્રૈર્નવભિર્યુક્તં સર્વાર્થજ્ઞાનસંયુતમ્ સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યમેકાદશસહસ્રકમ્

સહસ્રકોટિરુદ્ર સંહિતામાં સર્વ વિષયનું જ્ઞાન છે અને તેમાં અગિયાર હજાર શ્લોકો છે, જેમાં નવ હજાર વધુ જોડાયેલા છે.

ચતુસ્સહસ્રસંખ્યેયં વાયવીયમનુત્તમમ્ ધર્મસંજ્ઞં પુરાણં યત્તદ્દ્વાદશસહસ્રકમ્

શ્રેષ્ઠ વાયવીય સંહિતામાં ચાર હજાર શ્લોકો છે અને ધર્મ નામના પુરાણમાં બાર હજાર શ્લોકો છે.

તદેવં લક્ષમુદ્દિષ્ટં શૈવં શાખાવિભેદતઃ પુરાણં વેદસારં તદ્ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

આ રીતે શૈવ પુરાણ વિવિધ શાખાઓમાં વહેંચાયેલું છે અને તેમાં કુલ એક લાખ શ્લોકો છે. આ પુરાણ વેદનું સાર છે અને ભોગ તથા મોક્ષ બંને ફળ આપે છે.

વ્યાસેન તત્તુ સંક્ષિપ્તં ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ શૈવન્તત્ર પુરાણં વૈ ચતુર્થં સપ્તસંહિતમ્

વ્યાસજીએ તેને સંક્ષિપ્ત કરીને ચોવીસ હજાર શ્લોકોમાં રચ્યું છે. તેમાં શૈવ પુરાણ ચોથું છે અને તેમાં સાત સંહિતાઓ છે.

વિદ્યેશ્વરાખ્યા તત્રાદ્યા દ્વિતીયા રુદ્રસંહિતા તૃતીયા શતરુદ્રાખ્યા કોટિરુદ્રા ચતુર્થિકા

આમાંથી પ્રથમ વિદ્યાેશ્વર સંહિતા છે, બીજી રુદ્ર સંહિતા, ત્રીજી શતરુદ્ર, અને ચોથી કોટિરુદ્ર છે.

પઞ્ચમી કથિતા ચોમા ષષ્ઠી કૈલાસસંહિતા સપ્તમી વાયવીયાખ્યા સપ્તૈવં સંહિતા ઇહ

પાંચમી ઔમ સંહિતા છે, છઠ્ઠી કૈલાસ સંહિતા અને સાતમી વાયવીય સંહિતા છે. આમ અહીં સાત સંહિતાઓ છે.

વિદ્યેશ્વરં દ્વિસાહસ્રં રૌદ્રં પઞ્ચશતાયુતમ્ ત્રિંશત્તથા દ્વિસાહસ્રં સાર્ધૈકશતમીરિતમ્

વિદ્યાેશ્વર સંહિતામાં બે હજાર શ્લોકો છે, રૌદ્રમાં પાંચ હજાર પાંચસો છે, ત્રીજીમાં પણ બે હજાર એકસો ત્રીસ શ્લોકો છે.

શતરુદ્રન્તથા કોટિરુદ્રં વ્યોમયુગાધિકમ્ દ્વિસાહસ્રં ચ દ્વિશતં તથોમં ભૂસહસ્રકમ્

શતરુદ્ર અને કોટિરુદ્ર બંનેમાં બે હજાર બે સો શ્લોકો છે, અને ઔમ સંહિતામાં એક હજાર શ્લોકો છે.

ચત્વારિંશત્સાષ્ટશતં કૈલાસં ભૂસહસ્રકમ્ ચત્વારિંશચ્ચ દ્વિશતં વાયવીયમતઃ પરમ્

કૈલાસ સંહિતામાં એક હજાર અઢી ચાળીસ (૧,૦૪૮) શ્લોકો છે અને પછીની વાયવીય સંહિતામાં એક હજાર બે ચાળીસ (૧,૦૪૨) શ્લોકો છે.

ચતુસ્સાહસ્રસંખ્યાકમેવં સંખ્યાવિભેદતઃ શ્રુતમ્પરમપુણ્યન્તુ પુરાણં શિવસંજ્ઞકમ્

આ રીતે સંખ્યાના વિભાજન પ્રમાણે, જે પુરાણને શિવ નામે ઓળખવામાં આવે છે અને જે સર્વેમાં પવિત્ર છે, તે ચાર હજાર શ્લોકોમાં સમાપ્ત થાય છે.

ચતુઃસાહસ્રકં યત્તુ વાયવીયમુદીરિતમ્ તદિદં વર્તયિષ્યામિ ભાગદ્વયસમન્વિતમ્

એ જ રીતે, વાયવીય પુરાણ પણ ચાર હજાર શ્લોક ધરાવે છે. હવે હું એ પુરાણનું વર્ણન કરું છું, જે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.

નાવેદવિદુષે વાચ્યમિદં શાસ્ત્રમનુત્તમમ્ ન ચૈવાશ્રદ્ધધાનાય નાપુરાણવિદે તથા

આ શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્ર એ વ્યક્તિને કહેવું નહીં, જેને વેદનું જ્ઞાન નથી, જે શ્રદ્ધાવાન નથી અથવા જેને પુરાણોની સમજ નથી.

પરીક્ષિતાય શિષ્યાય ધાર્મિકાયાનસૂયવે પ્રદેયં શિવભક્તાય શિવધર્માનુસારિણે

આ શાસ્ત્ર માત્ર એ શિષ્યને આપવું, જે પરખાયેલો હોય, ધર્મનિષ્ઠ હોય, ઈર્ષ્યા રહિત હોય, શિવભક્ત હોય અને શિવના માર્ગે ચાલતો હોય.

પુરાણસંહિતા યસ્ય પ્રસાદાન્મયિ વર્તતે નમો ભગવતે તસ્મૈ વ્યાસાયામિતતેજસે

જે મહાન તેજસ્વી વ્યાસજીના કૃપાથી મારા અંતરમાં પુરાણોની સંહિતા સ્થિર રહી છે, એવા ભગવંત વ્યાસજીને હું વંદન કરું છું.

પુરા કાલેન મહતા કલ્પેતીતે પુનઃપુનઃ અસ્મિન્નુપસ્થિતે કલ્પે પ્રવૃત્તે સૃષ્ઠિકર્મણિ

અગાઉ, એક વિશાળ સમયગાળો પસાર થયા પછી અને પૂર્વ કલ્પ પૂર્ણ થયા પછી, જ્યારે આ નવા કલ્પની શરૂઆત થઈ અને સર્જનનું કાર્ય શરૂ થયું,

પ્રતિષ્ઠિતાયાં વાર્તાયાં પ્રબુદ્ધાસુ પ્રજાસુ ચ મુનીનાં ષટ્કુલીયાનાં બ્રુવતામિતરેતરમ્

જ્યારે સમાજ સ્થિર થયો અને લોકો જાગૃત થયા, ત્યારે છ વર્ગના મુનિઓએ પરસ્પર ચર્ચા શરૂ કરી.

ઇદં પરમિદં નેતિ વિવાદસ્સુમહાનભૂત્ પરસ્ય દુર્નિરૂપત્વાન્ન જાતસ્તત્ર નિશ્ચયઃ

તેમને વચ્ચે મોટો વિવાદ ઊભો થયો—'આ સર્વોચ્ચ છે', 'નહીં, એ નથી'—પણ પરમ તત્ત્વને ઓળખવું અઘરું હોવાથી કોઈ નિશ્ચય થઈ શક્યો નહીં.