શિવપુરાણમ્

યદાસ્ય વિસ્તરં શક્તા નાધિગંતું પ્રજા ભુવિ તદા વિદ્યાસમાસાર્થં વિશ્વેશ્વરનિયોગતઃ

જ્યારે પૃથ્વી上的 લોકો એનું વિશાળપણું સમજવામાં અસમર્થ રહ્યા, ત્યારે વિશ્વના ઈશ્વરના આદેશથી વિદ્યા નો સાર સંક્ષિપ્ત કરવામાં આવ્યો.

દ્વાપરાંતેષુ વિશ્વાત્મા વિષ્ણુર્વિશ્વંભરઃ પ્રભુઃ વ્યાસનામ્ના ચરત્યસ્મિન્નવતીર્ય મહીતલે

દરેક દ્વાપરયુગના અંતે, વિશ્વના આત્મા તથા સંચાલક એવા વિષ્ણુ, વ્યાસ નામે પૃથ્વી પર અવતરીને વિહાર કરે છે.

એવં વ્યસ્તાશ્ચ વેદાશ્ચ દ્વાપરેદ્વાપરે દ્વિજાઃ નિર્મિતાનિ પુરાણાનિ અન્યાનિ ચ તતઃ પરમ્

હે દ્વિજો, એ રીતે દરેક દ્વાપરયુગમાં વેદો વિભાજિત થયા અને પછી પુરાણો તથા અન્ય ગ્રંથો રચાયા.

સ પુનર્દ્વાપરે ચાસ્મિન્કૃષ્ણદ્વૈપાયનાખ્યયા અરણ્યામિવ હવ્યાશી સત્યવત્યામજાયત

આ દ્વાપરયુગમાં પણ, કૃષ્ણદ્વૈપાયન નામે, સત્યવતીના પુત્ર તરીકે, અરણ્યમાં હવિ અર્પણ કરતા અવતાર લીધા.

સંક્ષિપ્ય સ પુનર્વેદાંશ્ચતુર્ધા કૃતવાન્મુનિઃ વ્યસ્તવેદતયા લોકે વેદવ્યાસ ઇતિ શ્રુતઃ

એ મહર્ષીએ વેદોને સંક્ષિપ્ત કરીને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કર્યા; તેથી લોકોએ તેમને વેદવ્યાસ તરીકે ઓળખ્યા.

પુરાણાનાઞ્ચ સંક્ષિપ્તં ચતુર્લક્ષપ્રમાણતઃ અદ્યાપિ દેવલોકે તચ્છતકોટિપ્રવિસ્તરમ્

એમણે પુરાણોને પણ ચાર લાખ શ્લોકોમાં સંક્ષિપ્ત કર્યા, જ્યારે આજેય દેવલોકમાં એનું વિસ્તરણ કરોડો સુધી છે.

યો વિદ્યાચ્ચતુરો વેદાન્ સાંગોપણિષદાન્દ્વિજઃ ન ચેત્પુરાણં સંવિદ્યાન્નૈવ સ સ્યાદ્વિચક્ષણઃ

જે દ્વિજ ચારેય વેદો, તેમના અંગો અને ઉપનિષદો જાણે છે, પણ પુરાણ જાણતો નથી, તે સાચો વિદ્વાન કહેવાય નહીં.

ઇતિહાસપુરાણાભ્યાં વેદં સમુપબૃંહયેત્ બિભેત્યલ્પશ્રુતાદ્વેદો મામયં પ્રતરિષ્યતિ

વેદને ઇતિહાસ અને પુરાણથી પૂર્ણ કરવો જોઈએ; વેદને ભય રહે છે કે ઓછું સાંભળનાર મારા દ્વારા પાર થઈ જશે.

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વંતરાણિ ચ વંશાનુચરિતં ચૈવ પુરાણં પઞ્ચલક્ષણમ્

સર્જન, પ્રલય, વંશાવળી, મન્વંતર અને વંશોની કથાઓ — આ પાંચ પુરાણના લક્ષણો છે.

દશધા ચાષ્ટધા ચૈતત્પુરાણમુપદિશ્યતે બૃહત્સૂક્ષ્મપ્રભેદેન મુનિભિસ્તત્ત્વવિત્તમૈઃ

મહાન ઋષિઓએ પુરાણને દસ અને આઠ પ્રકારમાં, વિશાળ અને સંક્ષિપ્ત રૂપે, ભિન્ન ભિન્ન રીતે શીખવ્યા છે.

બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં ભાગવતં તથા ભવિષ્યં નારદીયં ચ માર્કંડેયમતઃ પરમ્

બ્રાહ્મ, પદ્મ, વૈષ્ણવ, શૈવ, ભાગવત, ભવિષ્ય, નારદીય અને માર્કંડેય — આ મુખ્ય પુરાણો છે.

આગ્નેયં બ્રહ્મવૈવર્તં લૈંગં વારાહમેવ ચ સ્કાન્દં ચ વામનં ચૈવ કૌર્મ્યં માત્સ્યં ચ ગારુડમ્

આgneય, બ્રહ્મવૈવર્ત, લૈંગ, વારાહ, સ્કાંદ, વામન, કૂર્મ, માછ અને ગારુડ પુરાણ પણ તેમાં સમાવિષ્ટ છે.

બ્રહ્માંડં ચેતિ પુણ્યો ઽયં પુરાણાનામનુક્રમઃ તત્ર શૈવં તુરીયં યચ્છાર્વં સર્વાર્થસાધકમ્

બ્રહ્માંડ પુરાણ પણ ગણાય છે; આ છે પુરાણોની પવિત્ર ક્રમાવળી. તેમાં શૈવ પુરાણ ચોથું છે અને તે સર્વ ફળ આપે છે.

ગ્રંથો લક્ષપ્રમાણં તદ્વ્યસ્તં દ્વાદશસંહિતમ્ નિર્મિતં તચ્છિવેનૈવ તત્ર ધર્મઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

આ ગ્રંથમાં એક લાખ શ્લોકો છે, જે બાર ભાગમાં વહેંચાયેલો છે. આ ગ્રંથ ભગવાન શિવે પોતે રચ્યો છે અને તેમાં ધર્મની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

તદુક્તેનૈવ ધર્મેણ શૈવાસ્ત્રૈવર્ણિકા નરાઃ તસ્માદ્વિમુકુતિમન્વિચ્છઞ્ચ્છિવમેવ સમાશ્રયેત્

આ ગ્રંથમાં જે ધર્મ શીખવાયો છે, તે અનુસરીને ત્રણેય વર્ણના લોકો, જે મુક્તિ ઈચ્છે છે, તેમને માત્ર શિવનો આશરો લેવો જોઈએ.

તમાશ્રિત્યૈવ દેવાનામપિ મુક્તિર્ન ચાન્યથા

દેવતાઓએ પણ મુક્તિ માત્ર શિવનો આશરો લઈને જ પામી છે, બીજું કોઈ માર્ગ નથી.

યદિદં શૈવમાખ્યાતં પુરાણં વેદસંમિતમ્ તસ્ય ભેદાન્સમાસેન બ્રુવતો મે નિબોધત

હવે, જે શૈવ પુરાણ વેદો સાથે મેળ ખાતું કહેવાયું છે, તેના વિવિધ ભાગોની સંક્ષિપ્ત માહિતી હું આપું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

વિદ્યેશ્વરં તથા રૌદ્રં વૈનાયકમનુત્તમમ્ ઔમં માતૃપુરાણં ચ રુદ્રૈકાદશકં તથા

તેમાં વિદ્યાેશ્વર, રૌદ્ર, શ્રેષ્ઠ વૈનાયક, ઔમ, માતૃપુરાણ અને રુદ્રએકાદશક એમ ભાગો છે.

કૈલાસં શતરુદ્રં ચ શતરુદ્રાખ્યમેવ ચ સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યં વાયવીયં તતઃપરમ્

પછી કૈલાસ, શતરુદ્ર (જેને શતરુદ્ર પણ કહે છે), સહસ્રકોટિરુદ્ર અને પછી વાયવીય ભાગ આવે છે.

ધર્મસંજ્ઞં પુરાણં ચેત્યેવં દ્વાદશ સંહિતાઃ વિદ્યેશં દશસાહસ્રમુદિતં ગ્રંથસંખ્યયા

ધર્મ નામનું પુરાણ પણ છે. આમ બાર સંહિતાઓ છે. વિદ્યાેશ્વર સંહિતામાં દસ હજાર શ્લોકો છે.

રૌદ્રં વૈનાયકં ચૌમં માતૃકાખ્યં તતઃ પરમ્ પ્રત્યેકમષ્ટસાહસ્રં ત્રયોદશસહસ્રકમ્

રૌદ્ર, વૈનાયક, ઔમ અને માતૃકા નામની સંહિતામાં દરેકમાં આઠ હજાર શ્લોકો છે, અને તેમાંથી ત્રયોદશમાં તેર હજાર શ્લોકો છે.

રૌદ્રકાદશકાખ્યં યત્કૈલાસં ષટ્સહસ્રકમ્ શતરુદ્રં ત્રિસાહસ્રં કોટિરુદ્રં તતઃ પરમ્

રૌદ્રએકાદશક અને કૈલાસ સંહિતામાં છ હજાર શ્લોકો છે, શતરુદ્રમાં ત્રણ હજાર છે અને પછી કોટિરુદ્ર આવે છે.

સહસ્રૈર્નવભિર્યુક્તં સર્વાર્થજ્ઞાનસંયુતમ્ સહસ્રકોટિરુદ્રાખ્યમેકાદશસહસ્રકમ્

સહસ્રકોટિરુદ્ર સંહિતામાં સર્વ વિષયનું જ્ઞાન છે અને તેમાં અગિયાર હજાર શ્લોકો છે, જેમાં નવ હજાર વધુ જોડાયેલા છે.

ચતુસ્સહસ્રસંખ્યેયં વાયવીયમનુત્તમમ્ ધર્મસંજ્ઞં પુરાણં યત્તદ્દ્વાદશસહસ્રકમ્

શ્રેષ્ઠ વાયવીય સંહિતામાં ચાર હજાર શ્લોકો છે અને ધર્મ નામના પુરાણમાં બાર હજાર શ્લોકો છે.

તદેવં લક્ષમુદ્દિષ્ટં શૈવં શાખાવિભેદતઃ પુરાણં વેદસારં તદ્ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

આ રીતે શૈવ પુરાણ વિવિધ શાખાઓમાં વહેંચાયેલું છે અને તેમાં કુલ એક લાખ શ્લોકો છે. આ પુરાણ વેદનું સાર છે અને ભોગ તથા મોક્ષ બંને ફળ આપે છે.

વ્યાસેન તત્તુ સંક્ષિપ્તં ચતુર્વિંશત્સહસ્રકમ્ શૈવન્તત્ર પુરાણં વૈ ચતુર્થં સપ્તસંહિતમ્

વ્યાસજીએ તેને સંક્ષિપ્ત કરીને ચોવીસ હજાર શ્લોકોમાં રચ્યું છે. તેમાં શૈવ પુરાણ ચોથું છે અને તેમાં સાત સંહિતાઓ છે.

વિદ્યેશ્વરાખ્યા તત્રાદ્યા દ્વિતીયા રુદ્રસંહિતા તૃતીયા શતરુદ્રાખ્યા કોટિરુદ્રા ચતુર્થિકા

આમાંથી પ્રથમ વિદ્યાેશ્વર સંહિતા છે, બીજી રુદ્ર સંહિતા, ત્રીજી શતરુદ્ર, અને ચોથી કોટિરુદ્ર છે.

પઞ્ચમી કથિતા ચોમા ષષ્ઠી કૈલાસસંહિતા સપ્તમી વાયવીયાખ્યા સપ્તૈવં સંહિતા ઇહ

પાંચમી ઔમ સંહિતા છે, છઠ્ઠી કૈલાસ સંહિતા અને સાતમી વાયવીય સંહિતા છે. આમ અહીં સાત સંહિતાઓ છે.

વિદ્યેશ્વરં દ્વિસાહસ્રં રૌદ્રં પઞ્ચશતાયુતમ્ ત્રિંશત્તથા દ્વિસાહસ્રં સાર્ધૈકશતમીરિતમ્

વિદ્યાેશ્વર સંહિતામાં બે હજાર શ્લોકો છે, રૌદ્રમાં પાંચ હજાર પાંચસો છે, ત્રીજીમાં પણ બે હજાર એકસો ત્રીસ શ્લોકો છે.