શિવપુરાણમ્

ઇત્યુક્તંગિરિજાગ્રેહિશિવેનપરમાત્મના ભસ્મરૂદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

આ રીતે મહાદેવ પરમાત્માએ ગિરિજાને આરંભે જ ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષનું મહાત્મ્ય કહેલું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને ફળ આપે છે.

શિવસ્યાતિપ્રિયૌજ્ઞેયૌ ભસ્મરુદ્રાક્ષધારિણૌ તદ્ધારણપ્રભાવદ્ધિ ભુક્તિર્મુક્તિર્ન સંશયઃ

ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષ ધારનાર ભગવાન શિવને અત્યંત પ્રિય છે; તેને ધારવાના પ્રભાવથી નિશ્ચયે ભોગ અને મોક્ષ મળે છે.

ભસ્મરુદ્રાક્ષધારી યઃ શિવભક્તસ્સ ઉચ્યતે પઞ્ચાક્ષરજપાસક્તઃ પરિપૂર્ણશ્ચસન્મુખે

જે ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે, શિવભક્ત છે અને પંચાક્ષરી મંત્રના જાપમાં તત્પર છે, તે સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ અને શુભમુખી કહેવાય છે.

વિનાભસ્મત્રિપુંડ્રેણવિનારુદ્રાક્ષમાલયા પૂજિતોપિમહાદેવોનાભીષ્ટફલદાયકઃ

ભસ્મના ત્રિપુંડ વિના અને રુદ્રાક્ષમાળ વિના—even પૂજા કરાય તો પણ—મહાદેવ ઇચ્છિત ફળ આપતા નથી.

તત્સર્વં ચ સમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટંહિમુનીશ્વર ભસ્મરુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં સર્વકામસમૃદ્ધિદમ્

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તમે જે પૂછ્યું તે બધું કહ્યુ છે—ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષનું મહાત્મ્ય, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.

એતદ્યઃશૃણુયાન્નિત્યંમાહાત્મ્યપરમંશુભમ્ રુદ્રાક્ષભસ્મનોર્ભક્ત્યાસર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક રોજ રુદ્રાક્ષ અને ભસ્મનું આ ઉત્તમ અને પવિત્ર મહાત્મ્ય સાંભળે છે, તે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

ઇહ સર્વસુખં ભુક્ત્વા પુત્રપૌત્રાદિસંયુતઃ લભેત્પરત્ર સન્મોક્ષં શિવસ્યાતિપ્રિયો ભવેત્

આ જીવનમાં પુત્ર-પૌત્રાદિ સાથે સર્વ સુખ ભોગવી, પછી પરલોકમાં શ્રેષ્ઠ મોક્ષ પામે છે અને ભગવાન શિવને અત્યંત પ્રિય બને છે.

વિદ્યેશ્વરસંહિતેયં કથિતા વો મુનીશ્વરાઃ સર્વસિદ્ધિપ્રદા નિત્યંમુક્તિદા શિવશાસનાત્

હે મુનિશ્રેષ્ઠો, આ વિદ્યા-ઈશ્વર સંહિતામાંથી તમને કહેલું છે; તે શિવના આદેશથી સર્વ સિદ્ધિ અને મોક્ષ સદા આપે છે.

નમશ્શિવાય સોમાય સગણાય સસૂનવે પ્રધાનપુરુષેશાય સર્ગસ્થિત્યંતહેતવે

શિવને, સોમને, તેમના ગણો અને પુત્રો સહિત, પ્રધાન અને પુરુષના ઈશ્વર, સર્જન-સ્થિતિ-વિનાશના કારણ એવા ભગવાનને વંદન છે.

શક્તિરપ્રતિમા યસ્ય હ્યૈશ્વર્યં ચાપિ સર્વગમ્ સ્વામિત્વં ચ વિભુત્વં ચ સ્વભાવં સંપ્રચક્ષતે

જેનુ શક્તિ અપ્રતિમ છે, જેનું ઐશ્વર્ય સર્વત્ર વ્યાપેલું છે, સ્વામીપદ અને મહિમા એ જનો સ્વભાવ કહેવાય છે.

તમજં વિશ્વકર્માણં શાશ્વતં શિવમવ્યયમ્ મહાદેવં મહાત્માનં વ્રજામિ શરણં શિવમ્

જે જન્મરહિત, વિશ્વનિર્માતા, શાશ્વત, કલ્યાણરૂપ, અવિનાશી, મહાદેવ અને મહાત્મા છે, એવા શિવમાં હું શરણાગત છું.

ધર્મક્ષેત્રે મહાતીર્થે ગંગાકાલિંદિસંગમે પ્રયાગે નૈમિષારણ્યે બ્રહ્મલોકસ્ય વર્ત્મનિ

ધર્મક્ષેત્રે, મહાતીર્થ પર, ગંગા-યમુનાના સંગમ પર, પ્રયાગમાં, નૈમિષારણ્યમાં, બ્રહ્મલોકના માર્ગે—

મુનયશ્શંસિતાત્માનઃ સત્યવ્રતપરાયણાઃ મહૌજસો મહાભાગા મહાસત્રં વિતેનિરે

ત્યાં સંયમિત મનવાળા, સત્યવ્રતને પાળનારા, મહાશક્તિશાળી અને પુણ્યશાળી ઋષિઓએ મહાસત્રનું આયોજન કર્યું.

તત્ર સત્રં સમાકર્ણ્ય તેષામક્લિષ્ટકર્મણામ્ સાક્ષાત્સત્યવતીસૂનોર્વેદવ્યાસસ્ય ધીમતઃ

ત્યાં, નિષ્કલંક કર્મવાળા એ ઋષિઓના સત્રના સમાચાર સાંભળી, સત્યવતીપુત્ર વિદ્વાન વેદવ્યાસના શિષ્ય સીધા આવ્યા.

શિષ્યો મહાત્મા મેધાવી ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ પઞ્ચાવયવયુક્તસ્ય વાક્યસ્ય ગુણદોષવિત્

એ મહાત્મા, બુદ્ધિશાળી શિષ્ય ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતા; પાંચ અંગવાળા વાક્યના ગુણદોષ જાણનારા હતા.

ઉત્તરોત્તરવક્તા ચ બ્રુવતો ઽપિ બૃહસ્પતેઃ મધુરઃ શ્રવણાનાં ચ મનોજ્ઞપદપર્વણામ્

બૃહસ્પતિ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ વક્તા, મીઠા અવાજવાળા, મનોહર અને રુચિજનક શબ્દો બોલનારા હતા.

કથાનાં નિપુણો વક્તા કાલવિન્નયવિત્કવિઃ આજગામ સ તં દેશં સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ

કથાઓ કહેવામાં કુશળ, સમય અને યોગ્યતા જાણનારા કવિ, પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સૂત એ સ્થળે આવ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા સૂતમાયાંતં મુનયો હૃષ્ટમાનસાઃ તસ્મૈ સામ ચ પૂજાં ચ યથાવત્પ્રત્યપાદયન્

જ્યારે તેમણે તેને આવતાં જોયો, ત્યારે ઋષિઓના મન આનંદથી ભરાઈ ગયા અને તેમણે યોગ્ય રીતે તેની આદરપૂર્વક સ્વાગત અને પૂજા કરી.

પ્રતિગૃહ્ય સતાં પૂજાં મુનિભિઃ પ્રતિપાદિતામ્ ઉદ્દિષ્ટમાનસં ભેજે નિયુક્તો યુક્તમાત્મનઃ

મુનિઓએ આપેલી આદરપૂર્વકની પૂજા સ્વીકારી, તેણે મનને નિર્દેશ મુજબ લગાડી અને સંપૂર્ણ સંયમથી તે માન આપ્યું.

તતસ્તત્સંગમાદેવ મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ સોત્કંઠમભવચ્ચિતં શ્રોતું પૌરાણિકીં કથામ્

પવિત્ર મનવાળા ઋષિઓના એ મેળાપથી, સૌના હ્રદયમાં પ્રાચીન કથાઓ સાંભળવાની તીવ્ર ઇચ્છા ઉદ્ભવી.

અતીવાભિમુખં કૃત્વા વચનં ચેદમબ્રુવન્

તેમણે સંપૂર્ણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.

રોમહર્ષણ સર્વજ્ઞ ભવાન્નો ભાગ્યગૌરવાત્ સંપ્રાપ્તોદ્ય મહાભાગ શૈવરાજ મહામતે

હે રોમહર્ષણ, સર્વજ્ઞ, અમારા સદભાગ્યે આજે તમે અહીં પધાર્યા છો, મહાન શૈવ અને વિદ્વાન ઋષિ!

પુરાણવિદ્યામખિલાં વ્યાસાત્પ્રત્યક્ષમીયિવાન્ તસ્માદાશ્ચર્યભૂતાનાં કથાનાં ત્વં હિ ભાજનમ્

તમે વ્યાસજી પાસેથી સમગ્ર પુરાણજ્ઞાન સીધું પ્રાપ્ત કર્યું છે; તેથી, આશ્ચર્યજનક કથાઓના તમે સાચા પાત્ર છો.

રત્નાનામુરુસારાણાં રત્નાકર ઇવાર્ણવઃ યચ્ચ ભૂતં યચ્ચ ભવ્યં યચ્ચાન્યદ્વસ્તુ વર્તતે

જેમ સમુદ્ર અનેક મૂલ્યવાન રત્નોનો સ્ત્રોત છે, તેમ તમે ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને જે કંઈ અસ્તિત્વમાં છે તે બધાનું જ્ઞાન ધરાવો છો.

ન તવાવિદિતં કિઞ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ત્વમદૃષ્ટવશાદસ્મદ્દર્શનાર્થમિહાગતઃ અકુર્વન્કિમપિ શ્રેયો ન વૃથા ગન્તુમર્હસિ

ત્રણે લોકમાં એવું કંઈ નથી જે તમને અજાણ હોય; અજાણી ગતિએ તમે અમારા માટે અહીં આવ્યા છો. અમારે માટે કંઈક કલ્યાણકારક કર્યું વિના તમે વ્યર્થ ન જાઓ.

તસ્માચ્છ્રાવ્યતરં પુણ્યં સત્કથાજ્ઞાનસંહિતમ્ વેદાંતસારસર્વસ્વં પુરાણં શ્રાવયાશુ નઃ

અત્યારે અમને શ્રેષ્ઠ અને પુણ્યદાયક પુરાણ, સદ્ગાથાઓ અને જ્ઞાનથી ભરપૂર, વેદાંતનું સાર અને સર્વસ્વ, ઝડપથી સંભળાવો.

એવમભ્યર્થિતસ્સૂતો મુનિભિર્વેદવાદિભિઃ શ્લક્ષ્ણાં ચ ન્યાયસંયુક્તાં પ્રત્યુવાચ શુભાં ગિરમ્

વેદજ્ઞ ઋષિઓએ વિનંતી કરતાં, સૂતાએ મૃદુ, યોગ્ય અને શુભ વચનો સાથે જવાબ આપ્યો.

પૂજિતો ઽનુગૃહીતશ્ચ ભવદ્ભિરિતિ ચોદિતઃ કસ્માત્સમ્યઙ્ન વિબ્રૂયાં પુરાણમૃષિપૂજિતમ્

તમારા દ્વારા આદર અને કૃપા પ્રાપ્ત કરી, ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત પુરાણને યોગ્ય રીતે કેમ ન કહું?

અભિવંદ્ય મહાદેવં દેવીં સ્કંદં વિનાયકમ્ નંદિનં ચ તથા વ્યાસં સાક્ષાત્સત્યવતીસુતમ્

હવે હું મહાદેવ, દેવી, સ્કંદ, વિનાયક, નંદિ અને સીધા સત્યવતીપુત્ર વ્યાસજીને વંદન કરું છું.