શિવપુરાણમ્

સ્થાવરત્વમનુપ્રાપ્યભક્તાનુગ્રહકારણાત્ તે દત્તાવિષ્ણુભક્તેભ્યશ્ચતુર્વર્ણેભ્ય એવ ચ

ભક્તોને આશીર્વાદ આપવા માટે એ અશ્રુબિંદુઓ વૃક્ષરૂપે સ્થિર થયા અને પછી તે વિષ્ણુભક્તો અને ચારેય વર્ણના લોકો માટે અપાયા.

ભૂમૌગૌંડોદ્ભવાંશ્ચક્રેરુદ્રાક્ષાઞ્છિવવલ્લભાન્ મથુરાયામયોધ્યાયાલંકાયાંમલયે તથા

શિવપ્રિય એવા રુદ્રાક્ષ ભૂમિ, જળ અને ગૌડદેશમાંથી ઉત્પન્ન થયા; તેમજ મથુરા, અયોધ્યા, લંકા અને મલયમાં પણ પ્રગટ થયા.

સહ્યાદ્રૌચતથાકાશ્યાંદશેષ્વન્યેષુવાતથા પરાનસહ્યપાપૌઘભેદનાઞ્છ્રુતિનોદનાત્

સહ્યાદ્રિ, કાશી અને અન્ય દસ સ્થળો તથા બીજા પ્રદેશોમાં પણ રુદ્રાક્ષ ઉત્પન્ન થયા છે; એ બધા મહાપાપનો નાશ કરે છે અને શાસ્ત્રોમાં વખાણવામાં આવ્યા છે.

બ્રાહ્મણાઃક્ષત્રિયાવૈશ્યાઃશૂદ્રાજાતામમાજ્ઞયા રુદ્રાક્ષાસ્તેપૃથિવ્યાંતુતજ્જાતીયાઃ શુભાક્ષકાઃ

શિવજીના આદેશથી બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર — જે પૃથ્વી પર જન્મ્યા છે — એ પોતપોતાના વર્ણ પ્રમાણે શુભ રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે.

શ્વેતરક્તાઃ પીતકૃષ્ણાવર્ણાજ્ઞેયાઃ ક્રમાદ્બુધૈઃ સ્વજાતીયંનૃભિર્ધાર્યં રુદ્રાક્ષંવર્ણતઃ ક્રમાત્

શ્વેત (સફેદ), લાલ, પીળા અને કાળા — આ ચાર રંગ પ્રમાણે જ્ઞાની લોકો કહે છે કે દરેકે પોતાના વર્ણ પ્રમાણે તે રંગના રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવા.

વર્ણૈસ્તુતત્ફલંધાર્યંભુક્તિમુક્તિફલેપ્સુભિઃ શિવભક્તૈર્વિશેષેણશિવયોઃ પ્રીતયેસદા

ભોગ કે મોક્ષ ઇચ્છનારોએ, ખાસ કરીને શિવભક્તોએ, શિવ અને પાર્વતીને પ્રસન્ન કરવા માટે, તે રંગના રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવા જોઈએ.

ધાત્રીફલપ્રમાણંયચ્છ્રેષ્ઠમેતદુદાહૃતમ્ બદરીફલમાત્રંતુમધ્યમંસંપ્રકીર્તિતમ્

જે રુદ્રાક્ષ આમળા જેટલા કદનું હોય તે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; બોર જેટલા કદનું હોય તે મધ્યમ ગણાય છે.

અધમંચણમાત્રંસ્યાત્પ્રક્રિયૈષાપરોચ્યતે શૃણુપાર્વતિસુપ્રીત્યાભક્તાનાંહિતકામ્યયા

પાર્વતી, આ રીત સૌથી નીચલા માટે છે, જેમાં ફક્ત એક જ મણકો હોય છે. જે ભક્તિ વગરના અને દુઃખ ઈચ્છતા હોય, તેમના માટે આ કહીએ છીએ, તું આનંદથી સાંભળ.

બદરીફલમાત્રંચયત્સ્યાત્કિલમહેશ્વરિ તથાપિફલદંલોકેસુખસૌભાગ્યવર્ધનમ્

મહાદેવી, જો મણકો બોરફળ જેટલો મોટો હોય તો પણ એ લોકમાં ફળ આપે છે અને સુખ તથા સૌભાગ્ય વધારવા વાળો છે.

ધાત્રીફલસમંયત્સ્યાત્સર્વારિષ્ટવિનાશનમ્ ગુંજયાસદૃશંયત્સ્યાત્સર્વાર્થફલસાધનમ્

જો મણકો આમળા જેટલો હોય તો બધાં દુઃખો દૂર કરે છે. અને જો ગુંઝા જેટલો નાનો હોય તો સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

યથાયથાલઘુઃસ્યાદ્વૈતથાધિકફલપ્રદમ્ એકૈકતઃફલંપ્રોક્તંદશાંશૈરધિકંબુધૈઃ

મણકો જેટલો હલકો હોય, એટલું વધારે ફળ આપે છે. દરેક મણકો દસગણું ફળ આપે છે એવું જ્ઞાની લોકો કહે છે.

રુદ્રાક્ષધારણંપ્રોક્તંપાપનાશનહેતવે તસ્માચ્ચધારણીયોવૈસર્વાર્થસાધનોધ્રુવમ્

પાપ નાશ માટે રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવું કહેવાયું છે. તેથી સર્વ કામના પૂર્ણ કરવા માટે એ નિશ્ચયે ધારણ કરવું જોઈએ.

યથાચદૃશ્યતેલોકેરુદ્રાક્ષફલદઃ શુભઃ નતથાદૃશ્યતે ઽન્યાચમાલિકાપરમેશ્વરિ

પારમેશ્વરી, રુદ્રાક્ષની માળા જગતમાં શુભ અને ફળદાયી છે, એવી બીજી કોઈ માળા જોવા મળતી નથી.

સમાઃસ્નિગ્ધાદૃઢાઃસ્થૂલાઃકંટકૈઃસંયુતાઃશુભાઃ રુદ્રાક્ષાઃકામદાદેવિભુક્તિમુક્તિપ્રદાઃ સદા

દેવી, જે રુદ્રાક્ષ મણકા ચીકણા, મજબૂત, મોટા અને કાંટાવાળા હોય, એ શુભ છે અને સદા ઇચ્છિત ફળ, ભોગ તથા મુક્તિ આપે છે.

ક્રિમિદુષ્ટંછિન્નભિન્નંકંટકૈર્હીનમેવચ વ્રણયુક્તમવૃત્તંચરુદ્રાક્ષાન્ષડ્વિવર્જયેત્

જે રુદ્રાક્ષ મણકા કીડાંથી બગડેલા, તૂટી ગયેલા, ફાટેલા, કાંટા વગરના, ઘા પડેલા કે વાંકાં હોય, એ છોડી દેવા યોગ્ય છે.

સ્વયમેવકૃતદ્વારંરુદ્રાક્ષંસ્યદિહોત્તમમ્ યત્તુપૌરુષયત્નેનકૃતંતન્મધ્યમંભવેત્

જે રુદ્રાક્ષમાં સ્વયં ભેદ હોય એ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. અને જે માનવી દ્વારા બનાવવામાં આવે એ મધ્યમ ગણાય છે.

રુદ્રાક્ષધારણંપ્રાપ્તંમહાપાતકનાશનમ્ રુદ્રસંખ્યાશતંધૃત્વરુદ્રરૂપોભવેન્નરઃ

રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાથી મોટા પાપો નાશ પામે છે. અને જો કોઈ શત મણકા પહેરે તો એ મનુષ્ય રુદ્ર સમાન રૂપ પામે છે.

એકાદશશતાનીહધૃત્વાયત્ફલમાપ્યતે તત્ફલંશક્યતેનૈવ વક્તું વર્ષશતૈરપિ

અહિ જો કોઈ અગિયારસો મણકા પહેરે તો જે ફળ મળે છે, એ ફળને તો સો વર્ષમાં પણ પૂરેપૂરું વર્ણવી શકાય તેમ નથી.

શતાર્ધેનયુતેઃ પઞ્ચશતૈર્વૈ મુકુટં મતમ્ રુદ્રાક્ષૈર્વિરચેત્સમ્યગ્ભક્તિમાન્પુરુષો વરઃ

પાંચસો પચાસ રુદ્રાક્ષ મણકાથી બનાવેલી મુગટ યોગ્ય માનવામાં આવે છે. શ્રેષ્ઠ ભક્ત એ યોગ્ય રીતે બનાવે.

ત્રિભિઃ શતૈઃ ષષ્ટિયુક્તૈસ્ત્રિરાવૃત્ત્યા તથા પુનઃ રુદ્રાક્ષૈરુપવીતં વ નિર્મીયાદ્ભક્તિતત્પરઃ

ત્રીસો સાઠ મણકા ત્રણ વખત વાળી, ભક્તિમાં તલીન ભક્તે ઉપવીત (યજ્ઞોપવિત) બનાવવું જોઈએ.

શિખાયાંચત્રયંપ્રોક્તંરુદ્રક્ષાણાં મહેશ્વરિ કર્ણયોઃ ષટ્ ચ ષટ્ચૈવવામદક્ષિણયોસ્તથા

મહેશ્વરી, શિખા માટે ત્રણ રુદ્રાક્ષ મણકા અને બંને કાન માટે છ-છ મણકા ધારણ કરવાનો વિધાન છે.

શતમેકોત્તરંકંઠેબાહ્વોર્વૈરુદ્રસંખ્યયા કૂર્પરદ્વારયોસ્તત્રમણિબંધેતથાપુનઃ

કંઠ અને બાહુઓ પર રુદ્ર સંખ્યા પ્રમાણે એકસો એક મણકા ધારણ કરવા. કોણી પાસે મણકાની સાથે રત્ન પણ બાંધવું.

ઉપવીતેત્રયંધાર્યંશિવભક્તિરતૈર્નરૈઃ શેષાનુર્વરિતાન્પઞ્ચસમ્મિતાન્ધારયેત્કટૌ

શિવભક્તિમાં તલીન મનુષ્યે ત્રણ ઉપવીત ધારણ કરવા. બાકી રહેલા પાંચ ગણ્યા મણકા કટિ પર ધારણ કરવા.

એતત્સંખ્યાધૃતાયેનરુદ્રાક્ષાઃ પરમેશ્વરિ તદ્રૂપં તુ પ્રણમ્યંહિસ્તુત્યંસર્વૈર્મહેશવત્

પારમેશ્વરી, આ રીતે ધારણ કરેલા રુદ્રાક્ષનું સર્વેને મહેશ જેવા રૂપે વંદન અને સ્તુતિ કરવી જોઈએ.

એવંભૂતંસ્થિતંધ્યાનેયદાકૃત્વાસનૈર્જનમ્ શિવેતિવ્યાહરંશ્ચૈવદૃષ્ટ્વાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે મનુષ્ય યોગ્ય આસન લઈ, આવા રૂપનું ધ્યાન કરે અને 'શિવ' નામ ઉચ્ચારે, તેને પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

શતાદિકસહસ્રસ્યવિધિરેષપ્રકીર્તિતઃ તદભાવેપ્રકારોન્યઃ શુભઃ સંપ્રોચ્યતેમયા

હજારથી વધુ રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાની વિધિ અહીં કહી છે; જો એ શક્ય ન હોય, તો બીજું શુભ રીત પણ હું સમજાવું છું.

શિખાયામેકરુદ્રાક્ષંશિરસાત્રિંશતંવહેત્ પઞ્ચાશચ્ચગલેદધ્યાદ્બાહ્વોઃ ષોડશષોડશ

શિખામાં એક રુદ્રાક્ષ, માથા પર ત્રીસ, ગળામાં પચાસ અને હાથ પર સોળ-સોળ રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવી.

મણિબંધે દ્વાદશદ્વિસ્કંધે પઞ્ચશતંવહેત્ અષ્ટોત્તરશતૈર્માલ્યમુપવીતંપ્રકલ્પયેત્

મણિબાંધ પર બાર, ખભા પર બે અને પાંચસો રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવી. એકસો આઠ રુદ્રાક્ષથી માળા અને યજ્ઞોપવિત તૈયાર કરવું.

એવંસહસ્રરુદ્રાક્ષાન્ધારયેદ્યોદૃઢવ્રતઃ તંનમંતિસુરાઃસર્વેયથારુદ્રસ્તથૈવ સઃ

જે દૃઢ વ્રતથી હજાર રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે, તેને બધા દેવતાઓ પણ રુદ્રજીની જેમ વંદન કરે છે.