શિવપુરાણમ્

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરંતિયે તેષાંનાસ્તિવિનિમુંક્તિસ્સંસારાજ્જન્મકોટિભિઃ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેઓને કરોડો જન્મ પછી પણ સંસારથી મુક્તિ મળતી નથી.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરન્તિયે તેષાંનાસ્તિશિવજ્ઞાનંકલ્પકોટિશતૈરપિ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેમને કરોડો કલ્પ પછી પણ શિવજ્ઞાન પ્રાપ્ત થતું નથી.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રં ચ શ્રદ્ધયાનાચરન્તિયે તેમહાપાતકૈર્યુક્તા ઇતિશાસ્ત્રીયનિર્ણયઃ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેઓ મહાપાપી ગણાય છે એમ શાસ્ત્રો કહે છે.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરન્તિ યે તેષામાચરિતં સર્વંવિપરીતફલાય હિ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેમના બધા કર્મોનું ફળ ઉલટું મળે છે.

મહાપાતકયુક્તાનાં જંતૂનાંશર્વવિદ્વિષામ્ ત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનદ્વેષોજાયતેસુદૃઢં મુને

મહાપાપી અને શર્વદ્વેષી જીવોમાં ત્રિપુંડ ધારણ પ્રત્યે ઘનિષ્ઠ દ્વેષ ઉત્પન્ન થાય છે, હે મુનિ.

શિવાગ્નિકાર્યં યઃ કૃત્વાકુર્યાત્ત્રિયાયુષાત્મવિત્ મુચ્યતેસર્વપાપૈસ્તુસ્પૃષ્ટેનભસ્મનાનરઃ

જે મનુષ્યે શિવાગ્નિ કર્મ કરીને ભસ્મથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તે ટૂંકા આયુષ્ય ધરાવતો હોય તો પણ બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.

સિતેનભસ્મનાકુર્યાત્ત્રિસન્ધ્યંયસ્ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ શિવેનસહમોદતે

જે મનુષ્ય સફેદ ભસ્મથી ત્રણ સંધિએ ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ શિવ સાથે આનંદ પામે છે.

સિતેનભસ્મના કુર્યાલાટે તુ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ યોસાવનાદિભૂતાન્હિલોકાનાપ્તો મૃતોભવેત્

જે મનુષ્ય કપાળ પર સફેદ ભસ્મથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તે બ્રહ્માદિ લોક પ્રાપ્ત કરે છે અને મૃત્યુ પછી મુક્તિ પામે છે.

અકૃત્વા ભસ્મનાસ્નાનં ન જપેદ્વૈષડક્ષરમ્ ત્રિપુંડ્રં ચ રચિત્વા તુ વિધિનાભસ્મનાજપેત્

ભસ્મથી સ્નાન કર્યા વિના વૈષણવ મંત્ર જપવો નહીં; પણ વિધિપૂર્વક ભસ્મથી ત્રિપુંડ ધારણ કર્યા પછી જપ કરવો.

અદયો વાધમો વાપિ સર્વપાપાન્વિતોપિ વા ઉષઃપાપાન્વિતો વાપિમૂર્ખો વા પતિતોપિ વા

કોઈ મહાન હોય કે નીચ, ભલે બધા પાપોથી ભરેલો હોય, ભોરના પાપોથી દૂષિત હોય, મૂર્ખ હોય કે પતિત—even તે પણ,

યસ્મિન્દેશેવસેન્નિત્યંભૂતિશાસનસંયુતઃ સર્વતીર્થૈશ્ચક્રતુભિઃસાંનિધ્યંક્રિયતેસદા

જે સ્થળે ભૂતિના નિયમો સતત પાળવામાં આવે છે, ત્યાં બધા તીર્થો અને યજ્ઞોનું પવિત્રત્વ હંમેશા હાજર રહે છે.

ત્રિપુંડ્રસહિતો જીવઃ પૂજ્યઃ સર્વૈઃ સુરાસુરૈઃ પાપાન્વિતોપિ શુદ્ધાત્મા કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા યુતઃ

જે જીવના મસ્તકે ત્રિપુંડ્ર છે, તેને બધા દેવો અને દૈત્યો પૂજ્ય માને છે; ભલે તે પાપી હોય, તેનો આત્મા શુદ્ધ જ હોય છે—અને જો શ્રદ્ધા પણ હોય તો વાત જ શું!

યસ્મિન્દેશે શિવજ્ઞાની ભૂતિશાસનસંયુતઃ ગતો યદૃચ્છયાદ્યાપિ તસ્મિસ્તીર્થાઃ સમાગતાઃ

જે સ્થળે શિવજ્ઞાની ભૂતિના નિયમ પાળતો અચાનક પણ જાય, ત્યાં બધા તીર્થો એકઠા થઈ જાય છે.

બહુનાત્રકિમુક્તેનધાર્યંભસ્મસદા બુધૈઃ લિંગાર્ચનંસદાકાર્યંજપ્યોમંત્રઃષડક્ષરઃ

આથી વધુ શું કહેવું? વિદ્વાનો હંમેશા ભસ્મ ધારણ કરે, લિંગની પૂજા કરે અને છ અક્ષરનું મંત્ર જપે—આ બધું નિયમિત કરવું જોઈએ.

બ્રહ્મણાવિષ્ણુનાવાપિ રુદ્રેણમુનિભિઃ સુરૈઃ ભસ્મધારણમાહાત્મ્યંનશક્યંપરિભાષિતુમ્

ભસ્મ ધારણ કરવાની મહિમા બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, ઋષિઓ કે દેવતાઓ પણ પૂરી રીતે વર્ણવી શકતા નથી.

ઇતિ વર્ણાશ્રમાચારોલુપ્તવર્ણક્રિયોપિ ચ પાપાત્સકૃત્ત્રિપુંડ્રસ્યધારણાત્સોપિમુચ્યતે

જે કોઈ varnashramના કર્મો છોડી દે, અથવા જેના કર્મો ભૂલાઈ ગયા હોય, તે પણ એકવાર ત્રિપુંડ્ર ધારણ કરતાં બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

યેભસ્મધારિણંત્યક્ત્વાકર્મકુર્વંતિમાનવાઃ તેષાં નાસ્તિવિનિર્મોક્ષઃ સંસારાજ્જન્મકોટિભિઃ

જે લોકો ભસ્મ ધારણ કરનારને અવગણે છે અને પછી પણ કર્મકાંડો કરે છે, તેમને કરોડો જન્મ પછી પણ સંસારથી મુક્તિ મળતી નથી.

તે નાધીતંગુરોઃસર્વંતેનસર્વમનુષ્ઠિતમ્ યેનવિપ્રેણશિરસિત્રિપુંડ્રંભસ્મનાકૃતમ્

જે બ્રાહ્મણે ગુરુ પાસેથી શીખેલું હોય કે બધું કર્યું હોય, પણ માથા પર ભસ્મથી ત્રિપુંડ્ર નાંખ્યું ન હોય, તેનું બધું જ વ્યર્થ છે.

યે ભસ્મધારિણં દૃષ્ટ્વાનરાઃ કુર્વંતિતાડનમ્ તેષાંચંડાલતોજન્મબ્રહ્મન્નૂહ્યંવિપશ્ચિતા

જે માણસો ભસ્મ ધારણ કરનારને જોઈને તેને દુઃખ આપે છે, વિદ્વાનો જાણે છે કે તેમનું જન્મ ચંડાળથી પણ નીચું છે.

માનસ્તોકેનમંત્રેણમંત્રિતંભસ્મધારયેત્ બ્રાહ્મણઃક્ષત્રિયશ્ચૈવ પ્રોક્તેષ્વંગેષુભક્તિમાન્

ભક્તિભર્યા બ્રાહ્મણ કે ક્ષત્રિયએ 'માનસ્તોકેન' મંત્રથી સંસ્કૃત ભસ્મ શરીરના નિર્ધારિત અંગો પર ધારણ કરવી જોઈએ.

વૈશ્યસ્ત્રિયંબકેનૈવશૂદ્રઃપઞ્ચાક્ષરેણતુ અન્યેષાં વિધવાસ્ત્રીણાં વિધિઃ પ્રોક્તશ્ચશૂદ્રવત્

વૈશ્યએ 'ત્ર્યંબક' મંત્રથી અને શૂદ્રએ 'પંચાક્ષર' મંત્રથી ભસ્મ ધારણ કરવી; અન્ય સ્ત્રીઓ, વિધવા અને બાળકો માટે પણ શૂદ્ર જેવું જ નિયમ છે.

પઞ્ચબ્રહ્માદિમનુભિર્ગૃહસ્થસ્યવિધીયતે ત્રિયંબકેનમનુનાવિધિર્વૈબ્રહ્મચારિણઃ

ગૃહસ્થ માટે પાંચ બ્રહ્મા મંત્રોથી ભસ્મ ધારણ કરવાનો નિયમ છે; બ્રહ્મચારી માટે 'ત્ર્યંબક' મંત્રથી.

અઘોરેણાથમનુનાવિપિનસ્થવિધિઃસ્મૃતઃ યતિસ્તુપ્રણવેનૈવ ત્રિપુંડ્રાદીનિકારયેત્

વનમાં રહેતા માટે 'અઘોર' મંત્રથી ભસ્મ ધારણ કરવાનો નિયમ છે; સંન્યાસીએ માત્ર 'પ્રણવ' મંત્રથી ત્રિપુંડ્ર વગેરે ધારણ કરવું.

અતિવર્ણાશ્રમીનિત્યંશિવોહંભાવનાત્પરાત્ શિવયોગી ચ નિયતમીશાનેનાપિ ધારયેત્

જે હંમેશા varnashramથી ઉપર છે, 'હું શિવ છું' એવી શ્રેષ્ઠ ભાવનાથી, અને શિવયોગીએ પણ નિયમિત 'ઈશાન' મંત્રથી ભસ્મ ધારણ કરવું.

ન ત્યાજ્યં સર્વવર્ણૈશ્ચ ભસ્મધારણમુત્તમમ્ અન્યૈરપિ યથાજીવૈસ્સદેતિ શિવશાસનમ્

ભસ્મ ધારણ કરવાનો શ્રેષ્ઠ નિયમ કોઈ પણ varnashramવાળા માટે છોડવો નહીં; બીજાઓએ પણ જીવનભર પાળવો—આ શિવનો આદેશ છે.

ભસ્મસ્નાનેનયાવંતઃ કણાઃ સ્વાઙ્ગેપ્રતિષ્ઠિતાઃ તાવંતિ શિવલિંગાનિ તનૌધત્તેહિધારકઃ

ભસ્મથી સ્નાન કર્યા પછી શરીર પર જેટલા રજકણ રહે છે, એટલા શિવલિંગ ધારણ કરનાર પોતાના શરીરે ધારણ કરે છે.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાવૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચાપિ ચ સંકરાઃ સ્ત્રિયોથવિધવાબાલાઃ પ્રાપ્તાઃ પાખંડિકાસ્તથા

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર, સંકર જાતિઓ, સ્ત્રીઓ, વિધવાઓ, બાળકો—even પાખંડી લોકો પણ—

બ્રહ્મચારીગૃહીવન્યઃસંન્યાસીવાવ્રતીતથા નાર્યોભસ્મત્રિપુંડ્રાંકામુક્તા એવનસંશયઃ

બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ, વનવાસી, સંન્યાસી કે વ્રત ધારણ કરનાર, અને સ્ત્રીઓ પણ—જે લોકો ભસ્મ અને ત્રિપુંડ્ર ધારણ કરે છે, તેઓ નિશ્ચયે મુક્ત થાય છે.

જ્ઞાનધૃજ્ઞાનતોવાપિવહ્નિદાહસમોયથા જ્ઞાનાજ્ઞાનધૃતંભસ્મપાવયેત્સકલંનરમ્

જેમ અગ્નિ જ્ઞાન કે અજ્ઞાનથી પ્રજ્વલિત હોય, પણ બધું સમાન રીતે દહન કરે છે, તેમ જ ભસ્મ પણ જ્ઞાનથી કે અજ્ઞાનથી ધારણ કરવામાં આવે તો, તે માનવીને સંપૂર્ણપણે પવિત્ર કરે છે.