શિવપુરાણમ્

બ્રહ્મસ્વહરણંકૃત્વાહત્વાપિબ્રાહ્મણાન્બહૂન્ નલિપ્યતેનરઃ પાપૈઃશિવનામજપાદરઃ

કોઈએ બ્રાહ્મણનું ધન ચોર્યું હોય કે અનેક બ્રાહ્મણોનું વધ કર્યું હોય, પણ જો તે શ્રદ્ધાથી 'શિવ' નામ જપે છે તો પાપ તેને લાગતું નથી.

વિલોક્યવેદાનખિલાઞ્છિવનામજપઃપરમ્ સંસારતારણોપાય ઇતિપૂર્વૈર્વિનિશ્ચિતઃ

સર્વ વેદોનું પરિચય કરીને, પૂર્વજોએ નક્કી કર્યું છે કે 'શિવ' નામનો જપ સંસારથી પાર ઉતરવાનો ઉપાય છે.

કિંબહૂક્ત્યામુનિશ્રેષ્ઠાઃ શ્લોકેનૈકેનવચ્મ્યહમ્ શિવનામ્નોમહિમાનંસર્વપાપાપહારિણમ્

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, વધુ શું કહું? એક જ શ્લોકમાં કહું છું—'શિવ' નામનું મહાત્મ્ય એ છે કે તે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

પાપાનાંહરણેશંભોર્નામઃ શક્તિર્હિપાવની શક્નોતિપાતકંતાવત્કર્તુંનાપિનરઃ ક્વચિત્

શંભુના નામમાં પાપ નાશ કરવાની એવી પવિત્ર શક્તિ છે કે કોઈ મનુષ્ય ક્યારેય એવું મોટું પાપ કરી શકે નહીં કે જે તે નામથી દૂર ન થાય.

શિવનામપ્રભાવેણલેભેસદ્ગતિમુત્તમામ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નનૃપઃપૂર્વંમહાપાપઃ પુરામુને

'શિવ' નામની મહિમાથી, પૂર્વે મહાપાપી રહેલો ઇન્દ્રદ્યુમ્ન રાજા પણ શ્રેષ્ઠ ગતિને પામ્યો હતો, હે મુનિ.

તથાકાચિદ્દ્વિજાયોષાસૌમુનેબહુપાપિની શિવનામપ્રભાવેણલેભેસદ્ગતિમુત્તમામ્

એ જ રીતે, એક દ્વિજ સ્ત્રી, ઘણી પાપી હોવા છતાં, 'શિવ' નામની મહિમાથી શ્રેષ્ઠ ગતિને પામી હતી, હે મુનિ.

ઇત્યુક્તંવોદ્વિજશ્રેષ્ઠાનામમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ શૃણુધ્વંભસ્મમાહાત્મ્યંસર્વપાવનપાવનમ્

હવે તમને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને નામનું ઉત્તમ મહાત્મ્ય કહ્યું છે; હવે સર્વ પવિત્ર કરનાર ભસ્મનું મહાત્મ્ય સાંભળો.

દ્વિવિધંભસ્મસંપ્રોક્તંસર્વમંગલદંપરમ્ તત્પ્રકારમહંવક્ષ્યેસાવધાનતયાશૃણુ

ભસ્મના બે પ્રકાર જણાવ્યા છે, જે સર્વ શુભ ફળ આપનાર છે; હવે હું એના પ્રકાર સમજાવું છું—સાવધાન થઈને સાંભળો.

એકંજ્ઞેયં મહાભસ્મદ્વિતીયંસ્વલ્પસંજ્ઞકમ્ મહાભસ્મ ઇતિપ્રોક્તંભસ્મનાનાવિધંપરમ્

એકને મહાભસ્મ કહે છે, બીજાને સ્વલ્પભસ્મ કહે છે; મહાભસ્મ અનેક શ્રેષ્ઠ પ્રકારનું કહેવાય છે.

તદ્ભસ્મત્રિવિધંપ્રોક્તંશ્રોતંસ્માર્તંચલૌકિકમ્ ભસ્મૈવ સ્વલ્પસજ્ઞાહિબહુધાપરિકીર્તિતમ્

એ ભસ્મ ત્રણ પ્રકારનું કહેવાય છે: શ્રૌત, સ્માર્ત અને લૌકિક; સ્વલ્પભસ્મ પણ અનેક રીતે વર્ણવાયું છે.

શ્રૌતંભસ્મતથાસ્માર્તંદ્વિજાનામેવકીર્તિતમ્ અન્યેષામપિસર્વેષામપરંભસ્મલૌકિકમ્

શ્રૌત અને સ્માર્ત ભસ્મ માત્ર દ્વિજ પુરુષો માટે કહેવાયું છે; અન્ય સૌ માટે લૌકિક ભસ્મ નિર્ધારિત છે.

ધારણંમંત્રતઃ પ્રોક્તંદ્વિજાનાંમુનિપુંગવૈઃ કેવલંધારણંજ્ઞેયમન્યેષાંમંત્રવર્જિતમ્

મહાન ઋષિઓએ દ્વિજોને મંત્ર સાથે ધારણ કરવાની રીત શીખવાડી છે; બીજાઓ માટે માત્ર મંત્ર વિના ધારણ જ જાણવું.

આગ્નેયમુચ્યતેભસ્મદગ્ધગોમયસંભવમ્ તદાપિદ્રવ્યમિત્યુક્તંત્રિપુંડ્રસ્યમહામુને

ગાયના બળતરા ગોથથી બનેલું ભસ્મ 'આગ્નેય' કહેવાય છે; આ પણ ત્રિપુંડ માટે યોગ્ય પદાર્થ ગણાય છે, હે મહાન ઋષિ.

અગ્નિહોત્રોત્થિતંભસ્મસંગ્રાહ્યંવામનીષિભિઃ અન્યયજ્ઞોત્થિતંવાપિત્રિપુણ્ડ્રસ્યચધારણે

અગ્નિહોત્રથી ઉત્પન્ન થયેલું ભસ્મ જ્ઞાની લોકો લેવું, અથવા અન્ય યજ્ઞોથી મળેલું ભસ્મ પણ ત્રિપુંડ ધારણ માટે લઈ શકાય.

અગ્નિરિત્યાદિભિર્મંત્રૈર્જાબાલોપનિષદ્ગતેઃ સપ્તભિધૂલનંકાર્યંભસ્મનાસજલેનચ

જાબાલ ઉપનિષદમાં આવેલા 'અગ્નિ' વગેરે મંત્રો સાથે, મોઢાના પાણીથી ભસ્મને સાત વખત છાંટવું જોઈએ.

વર્ણાનામાશ્રમાણાંચમંત્રતોમંત્રતોપિ ચ ત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનંપ્રોક્તજાબાલૈરાદરેણચ

વર્ણ અને આશ્રમ માટે, મંત્ર સાથે કે મંત્ર વિના પણ, ત્રિપુંડ ધારણ જાબાલ ઋષિઓએ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું કહ્યું છે.

ભસ્મનોદ્ધૂલનંચૈવયથાતિર્યક્ત્રિપુંડ્રકમ્ પ્રમાદાદપિમોક્ષાર્થીનત્યજેદિતિવિશ્રુતિઃ

મુક્તિ ઇચ્છનારએ ભસ્મ અને આડું ત્રિપુંડ, ભલે ભૂલથી પણ, કદી છોડવું નહીં એમ શાસ્ત્રો કહે છે.

શિવેનવિષ્ણુનાચૈવતથાતિર્યક્ત્રિપુંડ્રકમ્ ઉમાદેવીચલક્ષ્મીંશ્ચવાચાન્યાભિશ્ચનિત્યશઃ

શિવ, વિષ્ણુ, ઉમા દેવી, લક્ષ્મી અને અન્ય દેવીદેવતાઓ હંમેશા આડું ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે.

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈરપિચસંસ્કરૈઃ અપભ્રંશૈર્ધૃતંભસ્મત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનાત્મના

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર — સંસ્કારી કે અસંસ્કારી — દરેકે પોતાના હાથથી ભસ્મનું ત્રિપુંડ ધારણ કરવું.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરંતિયે તેષાંનાસ્તિસમાચારોવર્ણાશ્રમસમન્વિતઃ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેમના માટે વર્ણ અને આશ્રમના નિયમો લાગુ પડતા નથી.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરંતિયે તેષાંનાસ્તિવિનિમુંક્તિસ્સંસારાજ્જન્મકોટિભિઃ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેઓને કરોડો જન્મ પછી પણ સંસારથી મુક્તિ મળતી નથી.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરન્તિયે તેષાંનાસ્તિશિવજ્ઞાનંકલ્પકોટિશતૈરપિ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેમને કરોડો કલ્પ પછી પણ શિવજ્ઞાન પ્રાપ્ત થતું નથી.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રં ચ શ્રદ્ધયાનાચરન્તિયે તેમહાપાતકૈર્યુક્તા ઇતિશાસ્ત્રીયનિર્ણયઃ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેઓ મહાપાપી ગણાય છે એમ શાસ્ત્રો કહે છે.

ઉદ્ધૂલનંત્રિપુંડ્રંચશ્રદ્ધયાનાચરન્તિ યે તેષામાચરિતં સર્વંવિપરીતફલાય હિ

જે લોકો શ્રદ્ધાથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તેમના બધા કર્મોનું ફળ ઉલટું મળે છે.

મહાપાતકયુક્તાનાં જંતૂનાંશર્વવિદ્વિષામ્ ત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનદ્વેષોજાયતેસુદૃઢં મુને

મહાપાપી અને શર્વદ્વેષી જીવોમાં ત્રિપુંડ ધારણ પ્રત્યે ઘનિષ્ઠ દ્વેષ ઉત્પન્ન થાય છે, હે મુનિ.

શિવાગ્નિકાર્યં યઃ કૃત્વાકુર્યાત્ત્રિયાયુષાત્મવિત્ મુચ્યતેસર્વપાપૈસ્તુસ્પૃષ્ટેનભસ્મનાનરઃ

જે મનુષ્યે શિવાગ્નિ કર્મ કરીને ભસ્મથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તે ટૂંકા આયુષ્ય ધરાવતો હોય તો પણ બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.

સિતેનભસ્મનાકુર્યાત્ત્રિસન્ધ્યંયસ્ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ શિવેનસહમોદતે

જે મનુષ્ય સફેદ ભસ્મથી ત્રણ સંધિએ ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ શિવ સાથે આનંદ પામે છે.

સિતેનભસ્મના કુર્યાલાટે તુ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્ યોસાવનાદિભૂતાન્હિલોકાનાપ્તો મૃતોભવેત્

જે મનુષ્ય કપાળ પર સફેદ ભસ્મથી ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે, તે બ્રહ્માદિ લોક પ્રાપ્ત કરે છે અને મૃત્યુ પછી મુક્તિ પામે છે.

અકૃત્વા ભસ્મનાસ્નાનં ન જપેદ્વૈષડક્ષરમ્ ત્રિપુંડ્રં ચ રચિત્વા તુ વિધિનાભસ્મનાજપેત્

ભસ્મથી સ્નાન કર્યા વિના વૈષણવ મંત્ર જપવો નહીં; પણ વિધિપૂર્વક ભસ્મથી ત્રિપુંડ ધારણ કર્યા પછી જપ કરવો.