શિવપુરાણમ્

શિવનામતરીંપ્રાપ્યસંસારાબ્ધિંતરંતિયે સંસારમૂલપાપાનિતાનિનશ્યંત્યસંશયમ્

જે શિવના નામની નૌકાને પામે છે, તેઓ સંસારના મહાસાગર પાર કરી જાય છે; સંસારના મૂળ પાપો પણ તેમના માટે નિશ્ચયે નાશ પામે છે.

સંસારમૂલભૂતાનાંપાતકાનાંમહામુને શિવનામકુઠારેણવિનાશોજાયતેધ્રુવમ્

હે મહામુનિ, સંસારના મૂળરૂપ પાપોનું નાશ તો ચોક્કસપણે શિવના નામના કુઠારથી થાય છે.

શિવનામામૃતંપેયંપાપદાવાનલાર્દિતૈઃ પાપદાવાગ્નિતપ્તાનાંશાંતિસ્તેનવિનાનહિ

જે પાપના અગ્નિથી દાઝાયા છે, એવા લોકોએ શિવના નામનું અમૃત પીવું જોઈએ; પાપના અગ્નિથી દાઝાયેલા માટે એ વિના શાંતિ નથી.

શિવેતિનામપીયૂષવર્ષવર્ષધારાપરિપ્લુતાઃ સંસારદવમધ્યેપિનશોચંતિકદાચન

જે લોકો 'શિવ' નામના અમૃત જેવી ધારા થી ભીંજાય છે, તેઓ સંસારના અગ્નિમાં હોવા છતાં ક્યારેય દુઃખી થતા નથી.

શિવનામ્નિમહદ્ભક્તિર્જાતાયેષાંમહાત્મનામ્ તદ્વિધાનાંતુસહસામુક્તિર્ભવતિસર્વથા

જેઓ મહાન આત્માઓમાં 'શિવ' નામ પ્રત્યે ઊંડો ભક્તિભાવ ઉત્પન્ન થાય છે, તેમને અને તેમના સાથીઓને મુક્તિ નિશ્ચિત મળે છે.

અનેકજન્મભિર્યેનતપસ્તપ્તંમુનીશ્વર શિવનામ્નિભવેદ્ભક્તિઃસર્વપાપાપહારિણી

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, અનેક જન્મ સુધી તપ કરનારને જ 'શિવ' નામ પ્રત્યે ભક્તિ મળે છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

યસ્યા સાધારણં શંભુનામ્નિભક્તિરખંડિતા તસ્યૈવમોક્ષઃ સુલભોનાન્યસ્યેતિમતિર્મમ

જેને શંભુના નામમાં અખંડ અને સહજ ભક્તિ હોય છે, તેને જ મુક્તિ સરળતાથી મળે છે; બીજાને નહીં—મારો એ મક્કમ મત છે.

કૃત્વાપ્યનેકપાપાનિશિવનામજપાદરઃ સર્વપાપવિનિર્મુક્તોભવત્યેવનસંશયઃ

કોઈએ અનેક પાપો કર્યા હોય, પણ જો તે શ્રદ્ધાથી 'શિવ' નામ જપે તો તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ભવંતિભસ્મસાદ્વૃક્ષાદવદગ્ધાયથાવને તથાતાવંતિદગ્ધાનિપાપાનિશિવનામતઃ

જેમ જંગલમાં આગે બળેલા વૃક્ષો રાખ બની જાય છે, તેમ 'શિવ' નામથી પાપો પણ ભસ્મ થઈ જાય છે.

યોનિત્યંભસ્મપૂતાંગઃ શિવનામજપાદરઃ સંતરત્યેવસંસારંસઘોરમપિશૌનક

હે શૌનક, જે હંમેશા ભસ્મથી પવિત્ર રહે છે અને શ્રદ્ધાથી 'શિવ' નામ જપે છે, તે ભયાનક સંસાર સાગર પણ પાર કરી જાય છે.

બ્રહ્મસ્વહરણંકૃત્વાહત્વાપિબ્રાહ્મણાન્બહૂન્ નલિપ્યતેનરઃ પાપૈઃશિવનામજપાદરઃ

કોઈએ બ્રાહ્મણનું ધન ચોર્યું હોય કે અનેક બ્રાહ્મણોનું વધ કર્યું હોય, પણ જો તે શ્રદ્ધાથી 'શિવ' નામ જપે છે તો પાપ તેને લાગતું નથી.

વિલોક્યવેદાનખિલાઞ્છિવનામજપઃપરમ્ સંસારતારણોપાય ઇતિપૂર્વૈર્વિનિશ્ચિતઃ

સર્વ વેદોનું પરિચય કરીને, પૂર્વજોએ નક્કી કર્યું છે કે 'શિવ' નામનો જપ સંસારથી પાર ઉતરવાનો ઉપાય છે.

કિંબહૂક્ત્યામુનિશ્રેષ્ઠાઃ શ્લોકેનૈકેનવચ્મ્યહમ્ શિવનામ્નોમહિમાનંસર્વપાપાપહારિણમ્

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, વધુ શું કહું? એક જ શ્લોકમાં કહું છું—'શિવ' નામનું મહાત્મ્ય એ છે કે તે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

પાપાનાંહરણેશંભોર્નામઃ શક્તિર્હિપાવની શક્નોતિપાતકંતાવત્કર્તુંનાપિનરઃ ક્વચિત્

શંભુના નામમાં પાપ નાશ કરવાની એવી પવિત્ર શક્તિ છે કે કોઈ મનુષ્ય ક્યારેય એવું મોટું પાપ કરી શકે નહીં કે જે તે નામથી દૂર ન થાય.

શિવનામપ્રભાવેણલેભેસદ્ગતિમુત્તમામ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નનૃપઃપૂર્વંમહાપાપઃ પુરામુને

'શિવ' નામની મહિમાથી, પૂર્વે મહાપાપી રહેલો ઇન્દ્રદ્યુમ્ન રાજા પણ શ્રેષ્ઠ ગતિને પામ્યો હતો, હે મુનિ.

તથાકાચિદ્દ્વિજાયોષાસૌમુનેબહુપાપિની શિવનામપ્રભાવેણલેભેસદ્ગતિમુત્તમામ્

એ જ રીતે, એક દ્વિજ સ્ત્રી, ઘણી પાપી હોવા છતાં, 'શિવ' નામની મહિમાથી શ્રેષ્ઠ ગતિને પામી હતી, હે મુનિ.

ઇત્યુક્તંવોદ્વિજશ્રેષ્ઠાનામમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ શૃણુધ્વંભસ્મમાહાત્મ્યંસર્વપાવનપાવનમ્

હવે તમને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને નામનું ઉત્તમ મહાત્મ્ય કહ્યું છે; હવે સર્વ પવિત્ર કરનાર ભસ્મનું મહાત્મ્ય સાંભળો.

દ્વિવિધંભસ્મસંપ્રોક્તંસર્વમંગલદંપરમ્ તત્પ્રકારમહંવક્ષ્યેસાવધાનતયાશૃણુ

ભસ્મના બે પ્રકાર જણાવ્યા છે, જે સર્વ શુભ ફળ આપનાર છે; હવે હું એના પ્રકાર સમજાવું છું—સાવધાન થઈને સાંભળો.

એકંજ્ઞેયં મહાભસ્મદ્વિતીયંસ્વલ્પસંજ્ઞકમ્ મહાભસ્મ ઇતિપ્રોક્તંભસ્મનાનાવિધંપરમ્

એકને મહાભસ્મ કહે છે, બીજાને સ્વલ્પભસ્મ કહે છે; મહાભસ્મ અનેક શ્રેષ્ઠ પ્રકારનું કહેવાય છે.

તદ્ભસ્મત્રિવિધંપ્રોક્તંશ્રોતંસ્માર્તંચલૌકિકમ્ ભસ્મૈવ સ્વલ્પસજ્ઞાહિબહુધાપરિકીર્તિતમ્

એ ભસ્મ ત્રણ પ્રકારનું કહેવાય છે: શ્રૌત, સ્માર્ત અને લૌકિક; સ્વલ્પભસ્મ પણ અનેક રીતે વર્ણવાયું છે.

શ્રૌતંભસ્મતથાસ્માર્તંદ્વિજાનામેવકીર્તિતમ્ અન્યેષામપિસર્વેષામપરંભસ્મલૌકિકમ્

શ્રૌત અને સ્માર્ત ભસ્મ માત્ર દ્વિજ પુરુષો માટે કહેવાયું છે; અન્ય સૌ માટે લૌકિક ભસ્મ નિર્ધારિત છે.

ધારણંમંત્રતઃ પ્રોક્તંદ્વિજાનાંમુનિપુંગવૈઃ કેવલંધારણંજ્ઞેયમન્યેષાંમંત્રવર્જિતમ્

મહાન ઋષિઓએ દ્વિજોને મંત્ર સાથે ધારણ કરવાની રીત શીખવાડી છે; બીજાઓ માટે માત્ર મંત્ર વિના ધારણ જ જાણવું.

આગ્નેયમુચ્યતેભસ્મદગ્ધગોમયસંભવમ્ તદાપિદ્રવ્યમિત્યુક્તંત્રિપુંડ્રસ્યમહામુને

ગાયના બળતરા ગોથથી બનેલું ભસ્મ 'આગ્નેય' કહેવાય છે; આ પણ ત્રિપુંડ માટે યોગ્ય પદાર્થ ગણાય છે, હે મહાન ઋષિ.

અગ્નિહોત્રોત્થિતંભસ્મસંગ્રાહ્યંવામનીષિભિઃ અન્યયજ્ઞોત્થિતંવાપિત્રિપુણ્ડ્રસ્યચધારણે

અગ્નિહોત્રથી ઉત્પન્ન થયેલું ભસ્મ જ્ઞાની લોકો લેવું, અથવા અન્ય યજ્ઞોથી મળેલું ભસ્મ પણ ત્રિપુંડ ધારણ માટે લઈ શકાય.

અગ્નિરિત્યાદિભિર્મંત્રૈર્જાબાલોપનિષદ્ગતેઃ સપ્તભિધૂલનંકાર્યંભસ્મનાસજલેનચ

જાબાલ ઉપનિષદમાં આવેલા 'અગ્નિ' વગેરે મંત્રો સાથે, મોઢાના પાણીથી ભસ્મને સાત વખત છાંટવું જોઈએ.

વર્ણાનામાશ્રમાણાંચમંત્રતોમંત્રતોપિ ચ ત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનંપ્રોક્તજાબાલૈરાદરેણચ

વર્ણ અને આશ્રમ માટે, મંત્ર સાથે કે મંત્ર વિના પણ, ત્રિપુંડ ધારણ જાબાલ ઋષિઓએ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું કહ્યું છે.

ભસ્મનોદ્ધૂલનંચૈવયથાતિર્યક્ત્રિપુંડ્રકમ્ પ્રમાદાદપિમોક્ષાર્થીનત્યજેદિતિવિશ્રુતિઃ

મુક્તિ ઇચ્છનારએ ભસ્મ અને આડું ત્રિપુંડ, ભલે ભૂલથી પણ, કદી છોડવું નહીં એમ શાસ્ત્રો કહે છે.

શિવેનવિષ્ણુનાચૈવતથાતિર્યક્ત્રિપુંડ્રકમ્ ઉમાદેવીચલક્ષ્મીંશ્ચવાચાન્યાભિશ્ચનિત્યશઃ

શિવ, વિષ્ણુ, ઉમા દેવી, લક્ષ્મી અને અન્ય દેવીદેવતાઓ હંમેશા આડું ત્રિપુંડ ધારણ કરે છે.

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્વૈશ્યૈઃ શૂદ્રૈરપિચસંસ્કરૈઃ અપભ્રંશૈર્ધૃતંભસ્મત્રિપુંડ્રોદ્ધૂલનાત્મના

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર — સંસ્કારી કે અસંસ્કારી — દરેકે પોતાના હાથથી ભસ્મનું ત્રિપુંડ ધારણ કરવું.