શિવપુરાણમ્

બિલ્વમૂલે જલૈર્યસ્તુ મૂર્ધાનમભિષિંચતિ સ સર્વતીર્થસ્નાતઃસ્યાત્સ એવ ભુવિ પાવનઃ

જે વ્યક્તિ બિલ્વ વૃક્ષની જડ પાસે પાણીથી માથું ધોઈ છે, તે બધા તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાનું ફળ મેળવે છે અને પૃથ્વી પર પવિત્ર બને છે.

એતસ્યબિલ્વમૂલસ્યાથાલવાલમનુત્તમમ્ જલાકુલંમહાદેવોદૃષ્ટ્વાતુષ્ટોભવત્યલમ્

બિલ્વ વૃક્ષની જડ પાસે ઉત્તમ પાણીથી ભરેલું તળાવ હોય અને મહાદેવ એ તળાવને જુએ, ત્યારે તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે.

પૂજયેદ્વિલ્વમૂલં યો ગંધપુષ્પાદિભિર્નરઃ શિવલોકમવાપ્નોતિસંતતિર્વર્ધતે સુખમ્

જે મનુષ્ય બિલ્વ વૃક્ષની જડ પાસે સુગંધ, ફૂલો વગેરેથી પૂજા કરે છે, તે શિવલોકને પામે છે, તેની વંશ વૃદ્ધિ પામે છે અને સુખ વધે છે.

બિલ્વમૂલે દીપમાલાંયઃ કલ્પયતિ સાદરમ્ સતત્ત્વજ્ઞાનસંપન્નોમહેશાંતર્ગતોભવેત્

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક બિલ્વ વૃક્ષની જડ પાસે દીપમાળા ગોઠવે છે, તે સાચા જ્ઞાનથી યુક્ત થઈ મહેશમાં લીન થઈ જાય છે.

બિલ્વશાખાં સમાદાય હસ્તેન નવપલ્લવમ્ ગૃહીત્વાપૂજયેદ્બિલ્વંસચપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે વ્યક્તિ હાથમાં નવી પાંદડાવાળી બિલ્વની ડાળી લઈ બિલ્વ વૃક્ષની પૂજા કરે છે, તે પોતાના પાપોથી મુક્ત થાય છે.

બિલ્વમૂલે શિવરતં ભોજયેદ્યસ્તુ ભક્તિતઃ એકંવાકોટિગુણિતંતસ્યપુણ્યંપ્રજાયતે

જે ભક્ત બિલ્વ વૃક્ષની જડ પાસે શિવભક્તને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવે છે, એકવાર કે કરોડવાર, તેને એટલું જ ગુણિત પુણ્ય મળે છે.

બિલ્વમૂલે ક્ષીરમુક્તમન્નમાજ્યેન સંયુતમ્ યો દદ્યાચ્છિવભક્તાય સ દરિદ્રો ન જાયતે

જે વ્યક્તિ બિલ્વ વૃક્ષની જડ પાસે શિવભક્તને દૂધ કે ઘી મળેલું અન્ન આપે છે, તે કદી ગરીબ થતો નથી.

સાંગોપાંગમિતિ પ્રોક્તં શિવલિંગપ્રપૂજનમ્ પ્રવૃત્તાનાં નિવૃત્તાનાં ભેદતો દ્વિવિધં દ્વિજાઃ

શિવલિંગની પૂજા, તેના અંગો અને ઉપાંગો સાથે, બે પ્રકારની કહેવાય છે, હે દ્વિજો: એક તો ગૃહસ્થ જીવન જીવતા લોકો માટે અને બીજું સંસારમાંથી વિમુખ થયેલા લોકો માટે.

પ્રવૃત્તાનાં પીઠપૂજાં સર્વપૂજાં સમાચરેત્

જે લોકો ગૃહસ્થ જીવનમાં છે, તેમણે પીઠની પૂજા અને તમામ વિધિપૂર્વકની પૂજાઓ કરવી જોઈએ.

અભિષેકાન્તે નૈવેદ્યં શાલ્યન્નેન સમાચરેત્ પૂજાન્તે સ્થાપયેલ્લિંગં પુટે શુદ્ધે પૃથગ્ગૃહે

અભિષેક પછી ચોખાના ભોજનનું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું, અને પૂજા પૂર્ણ થાય પછી લિંગને શુદ્ધ વાસણમાં રાખવું, અને તે ઘરમાં અલગથી સ્થાપિત કરવું.

કરપૂજાનિવૃત્તાનાં સ્વભોજ્યં તુ નિવેદયેત્ નિવૃત્તાનાં પરંસૂક્ષ્મં લિંગમેવ વિશિષ્યતે

જે સંસાર છોડીને નિવૃત્ત થયા છે, તેઓ પોતાના હાથથી પૂજા કરે છે અને પોતાનું જ ભોજન અર્પણ કરે છે; આવા નિવૃત્ત લોકો માટે માત્ર અત્યંત સૂક્ષ્મ લિંગ જ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

વિભૂત્યભ્યર્ચનં કુર્યાદ્વિભૂતિં ચ નિવેદયેત્ પૂજાં કૃત્વા તથા લિંગંશિરસાધારયેત્સદા

એવા લોકોએ વિભૂતિથી પૂજા કરવી અને વિભૂતિનું પણ નૈવેદ્ય આપવું; પૂજા કર્યા પછી હંમેશા લિંગને પોતાના માથા પર ધારણ કરવું.

સૂતસૂતમહાભાગવ્યાસશિષ્યનમોસ્તુતે તદેવવ્યાસતોબ્રૂહિભસ્મમાહાત્મ્યમુત્તમમ્

હે સુતજી, મહાન ભાગ્યશાળી વ્યાસમુનિના શિષ્ય, તમને વંદન છે; કૃપા કરીને વ્યાસજી પાસેથી સાંભળેલી વિભૂતિની મહિમા અમને કહો.

તથા રુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં નામ માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ત્રિતયં બ્રૂહિસુપ્રીત્યામમાનંદયચેતસમ્

એ જ રીતે, રુદ્રાક્ષની મહિમા પણ, જે ઉત્તમ કહેવાય છે, એ ત્રણેય મહિમા આનંદથી ભરેલા મનવાળા ભક્તો માટે કહો.

સાધુપૃષ્ટંભવદ્ભિશ્ચલોકાનાંહિતકારકમ્ ભવંતોવૈમહાધન્યાઃ પવિત્રાઃ કુલભૂષણાઃ

સારા લોકો દ્વારા પૂછવામાં આવેલો પ્રશ્ન છે, જે જગતનું કલ્યાણ કરે છે. તમે ખરેખર મહાભાગ્યશાળી, પવિત્ર અને તમારા કુળના ગૌરવ છો.

યેષાંચૈવશિવઃસાક્ષાદ્દૈવતંપરમંશુભમ્ સદાશિવકથાલોકેવલ્લભાભવતાં સદા

જેઓ માટે શિવજી જ પરમ અને શુભ દેવતા છે, એવા લોકો માટે સદા શિવજીની કથાઓ પ્રિય રહે છે.

તેધન્યાશ્ચકૃતાર્થાશ્ચસફલંદેહધારણમ્ ઉદ્ધૃતઞ્ચકુલંતેષાંયેશિવંસમુપાસતે

આવા લોકો ધન્ય છે, સફળ છે; તેમનું માનવ જીવન ફળદાયી બની ગયું છે. જે શિવજીની ઉપાસના કરે છે, તેમનું કુળ પણ ઉન્નત થાય છે.

મુખેયસ્યશિવનામસદાશિવશિવેતિચ પાપાનિનસ્પૃશંત્યેવખદિરાંગારંકયથા

જેનાં મુખ પર હંમેશા 'શિવ', 'સદાશિવ', 'શિવે' જેવા નામો રહે છે, તેમને પાપ સ્પર્શતું નથી, જેમ ખદીર વૃક્ષને કાળું કોયલું લાગતું નથી.

શ્રીશિવાયનમસ્તુભ્યંમુખંવ્યાહરતેયદા તન્મુખંપાવનંતીર્થંસર્વપાપવિનાશનમ્

હે શ્રીશિવાયન, તમને વંદન છે; જ્યારે તમારું મુખ એ નામ ઉચ્ચારે છે, ત્યારે એ મુખ પવિત્ર તીર્થ બની જાય છે અને સર્વ પાપ નાશ કરે છે.

તન્મુખઞ્ચતથાયોવૈપશ્યતિપ્રીતિમાન્નરઃ તીર્થજન્યંફલંતસ્યભવતીતિસુનિશ્ચિતમ્

અને જે મનુષ્ય આનંદથી એ મુખને જુએ છે, તેને તીર્થસ્નાન જેવું ફળ નિશ્ચિત મળે છે.

યત્રત્રયંસદાતિષ્ઠેદેતચ્છુભતરંદ્વિજા તસ્યદર્શનમાત્રેણવેણીસ્નાનફલંલભેત્

જે સ્થળે હંમેશા આ ત્રણેય વસ્તુઓ રહે છે, એ સ્થાન ખૂબ જ શુભ ગણાય છે, હે દ્વિજો; માત્ર એનું દર્શન કરવાથી પણ ત્રિવેણી સ્નાનનું ફળ મળે છે.

શિવનામવિભૂતિશ્ચતથારુદ્રાક્ષ એવ ચ એતત્ત્રયંમહાપુણ્યંત્રિવેણીસદૃશંસ્મૃતમ્

શિવનામ, વિભૂતિ અને રુદ્રાક્ષ—આ ત્રણેય મહાપુણ્યરૂપ છે અને ત્રિવેણી સંગમ જેવાં માનવામાં આવે છે.

એતત્ત્રયંશરીરેચયસ્યતિષ્ઠતિનિત્યશઃ તસ્યૈવદર્શનંલોકેદુર્લભંપાપહારકમ્

જેના શરીર પર હંમેશા આ ત્રણેય વસ્તુઓ રહે છે, એવા મનુષ્યનું દર્શન દુનિયામાં દુર્લભ છે અને તે પાપ નાશક છે.

તદ્દર્શનંયથાવેણીનોભયોરંતરંમનાક્ એવંયોનવિજાનાતિસપાપિષ્ઠોનસંશયઃ

જેમ ત્રિવેણી દર્શન અને આ દર્શનમાં કોઈ ફરક નથી, તેમ જે આને ઓળખતો નથી, તે નિશ્ચિતપણે મહાપાપી છે.

વિભૂતિર્યસ્યનોભાલેનાંગેરુદ્રાક્ષધારણમ્ નાસ્યે શિવમયીવાણીતંત્યજેદધમંયથા

જેના શરીરે વિભૂતિ કે રુદ્રાક્ષ નથી, કે જેના વચનમાં શિવમયતા નથી, તેને અધમ માનવો જોઈએ અને દૂર રાખવો જોઈએ.

શૈવંનામયથાગંગાવિભૂતિર્યમુનામતા રુદ્રાક્ષં વિધિજાપ્રોક્તાસર્વપાપાવિનાશિની

જેમ ગંગા શૈવ કહેવાય છે અને યમુના પણ માન્ય છે, તેમ વિધિજનોએ રુદ્રાક્ષને સર્વ પાપ નાશક ગણાવ્યો છે.

શરીરેચત્રયંયસ્યતત્ફલંચૈકતઃસ્થિતમ્ એકતોવેણિકાયાશ્ચસ્નાનજંતુફલંબુધૈઃ

જેના શરીરે આ ત્રણ વસ્તુઓ હોય છે, તેને એકરૂપ ફળ મળે છે; અને એક જ વેણીથી બનેલી નદીમાં સ્નાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ્ઞાની લોકો જાણે છે.

તદેવંતુલિતંપૂર્વંબ્રહ્મણાહિતકારિણા સમાનં ચૈવતજ્જાતંતસ્માદ્ધાર્યંસદાબુધૈઃ

આ સમાનતા પહેલાં બ્રહ્માએ કલ્યાણ માટે સ્થાપી હતી; જે કંઈ તેમાંથી થાય છે તે પણ સમાન છે, તેથી જ્ઞાની લોકો એનું હંમેશાં પાલન કરે.

તદ્દિનંહિસમારભ્યબ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિભિઃસરૈઃ ધાર્યતે ત્રિતયંતચ્ચદર્શનાત્પાપહારકમ્

તે દિવસેથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને બીજા દેવતાઓએ આ ત્રયને ધારણ કરવાનું શરૂ કર્યું; અને તેના દર્શનથી પાપ દૂર થાય છે.