શિવપુરાણમ્

દ્વિજાનાંવૈદિકેનાપિમાર્ગેણારાધનંવરમ્ અન્યેષામપિજંતૂનાંવૈદિકેનનસંમતમ્

દ્વિજોમાં વૈદિક રીતથી પૂજા શ્રેષ્ઠ છે; બીજાં જીવો માટે વૈદિક પૂજા માન્ય નથી.

વૈદિકાનાંદ્વિજાનાંચપૂજાવૈદિકમાર્ગતઃ કર્તવ્યાનાન્યમાર્ગેણ ઇત્યાહભગવાઞ્છિવઃ

વૈદિક દ્વિજોએ વૈદિક માર્ગથી જ પૂજા કરવી, બીજાં કોઈ માર્ગથી નહીં—આ રીતે ભગવાન શિવએ કહ્યું છે.

દધીચ ગૌતમાદીનાંશાપેનાદગ્ધચેતસામ્ દ્વિજાનાં જાયતેશ્રદ્ધાનૈવ વૈદિકકર્મણિ

દધીચિ, ગૌતમ વગેરેના શાપથી જેઓના મન બળીને ખાખ થઈ ગયા છે, એવા દ્વિજોમાં જ વૈદિક કર્મમાં શ્રદ્ધા થાય છે.

યોવૈદિકમનાદૃત્યકર્મસ્માર્તમથાપિવા અન્યત્સમાચરેન્મર્ત્યોનસંકલ્પફલંલભેત્

જે મનુષ્ય વૈદિક રીતને અવગણે છે અને સ્માર્ત કે બીજું કોઈ કર્મ કરે છે, તેને મનમાં ધારેલું ફળ મળતું નથી.

ઇત્થંકૃત્વાર્ચનંશંભોર્નૈવેદ્યાંતંવિધાનતઃ પૂજયેદષ્ટમૂર્તીશ્ચતત્રૈવત્રિજગન્મયીઃ

આ રીતે શંભુની પૂજા અને વિધિપૂર્વક નૈવેદ્ય આપ્યા પછી, ત્યાં ત્રણેય લોકરૂપ આઠ મૂર્તિઓની પણ પૂજા કરવી જોઈએ.

ક્ષિતિરાપોનલોવાયુરાકાશઃ સૂર્યસોમકૌ યજમાન ઇતિ ત્વષ્ટૌમૂર્તયઃપરિકીર્તિતાઃ

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને યજમાન—આ આઠ મૂર્તિઓ કહેવાય છે.

શર્વોભવશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઉગ્રોભીમ ઇતીશ્વરઃ મહાદેવઃ પશુપતિરેતાન્મૂર્તિભિરર્ચયેત્

શર્વ, ભવ, રુદ્ર, ઉગ્ર, ભીમ, ઈશ્વર, મહાદેવ અને પશુપતિ—આ મૂર્તિઓથી પૂજા કરવી જોઈએ.

પૂજયેત્પરિવારં ચતતઃશંભોઃસુભક્તિતઃ ઈશાનાદિક્રમાત્તત્રચંદનાક્ષતપત્રકૈઃ

પછી, ઈશાનથી શરૂ કરીને, ચંદન, અક્ષત અને પાંદડાં વડે શ્રદ્ધાપૂર્વક શંભુના પરિવારની પૂજા કરવી.

ઈશાનંનન્દિનંચંડંમહાકાલંચભૃંગિણમ્ વૃષંસ્કંદંકપર્દીશંસોમંશુક્રંચતત્ક્રમાત્

ઈશાન, નંદી, ચંડ, મહાકાલ, ભૃંગી, વૃષ, સ્કંદ, કપર્દીશ, સોમ અને શુક્ર—આ ક્રમ પ્રમાણે.

અગ્રતોવીરભદ્રં ચ પૃષ્ઠેકીર્તિમુખં તથા તત એકાદશાન્નુદ્રાન્પૂજયેદ્વિધિનાતતઃ

આગળ વીરભદ્ર અને પાછળ કીર્તિમુખ—આ રીતે, વિધિ પ્રમાણે આ અગિયાર મૂર્તિઓની પૂજા કરવી.

તતઃપઞ્ચાક્ષરં જપ્ત્વા શતરુદ્રિયમેવ ચ સ્તુતીર્નાનાવિધાઃ કૃત્વા પઞ્ચાંગપઠનં તથા

પછી, પંચાક્ષરી મંત્ર અને શતરુદ્રિયનો જાપ કરીને, વિવિધ સ્તુતિઓ કરી, પંચાંગનું પણ પઠન કરવું.

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કૃત્વા નત્વા લિંગં વિસર્જયેત્ ઇતિપ્રોક્તમશેષં ચ શિવપૂજનમાદરાત્

પછી, લિંગની પરિક્રમા કરીને અને નમસ્કાર કરીને, વિદાય લેવી જોઈએ. આ રીતે, શિવજીની પૂજા સંપૂર્ણ રીતે સમજાવી છે.

રાત્રાવુદઙ્મુખઃ કુર્યાદ્દેવકાર્યંસદૈવહિ શિવાર્ચનં સદાપ્યેવંશુચિઃ કુર્યાદુદઙ્મુખઃ

રાત્રે, હંમેશા ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને દેવકાર્ય કરવું જોઈએ. એ જ રીતે, શિવજીની પૂજા પણ હંમેશા શુદ્ધિથી અને ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને કરવી જોઈએ.

ન પ્રાચીમગ્રતઃ શંભોર્નોદીચીં શક્તિસંહિતાન્ નપ્રતીચીંયતઃ પૃષ્ઠમતોગ્રાહ્યં સમાશ્રયેત્

શંભુજીની સામે પૂર્વ દિશામાં ક્યારેય ન બેસવું, શક્તિ સાથે ઉત્તર તરફ પણ નહિ, અને પીઠ પશ્ચિમ તરફ રાખવી નહિ; આવી સ્થિતિ ક્યારેય ન અપનાવવી.

વિનાભસ્મત્રિપુંડ્રેણ વિના રુદ્રાક્ષમાલયા બિલ્વપત્રં વિના નૈવ પૂજયેચ્છંકરં બુધઃ

ભસ્મના ત્રિપુંડ વિના, રુદ્રાક્ષની માળા વિના અને બિલ્વપત્ર વિના, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ ક્યારેય શંકરજીની પૂજા કરવી નહિ.

ભસ્માપ્રાપ્તૌમુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રવૃત્તે શિવપૂજને તસ્માન્મૃદાપિ કર્તવ્યં લલાટે ચ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

મુનિશ્રેષ્ઠો, જો ભસ્મ ન મળે તો પણ, શિવપૂજા શરૂ કરતી વખતે માથા પર માટીથી પણ ત્રિપુંડ અવશ્ય કરવું.

અગ્રાહ્યં શિવનૈવેદ્યમિતિ પૂર્વં શ્રુતં વચઃ બ્રૂહિ તન્નિર્ણયં બિલ્વમાહાત્મ્યમપિ સન્મુને

પહેલાં સાંભળ્યું હતું કે શિવજીનું નૈવેદ્ય લેવું નહીં. હે સન્મુનિ, એનો નિણૅય અને બિલ્વનું મહાત્મ્ય કહો.

સર્વંવદામિસંપ્રીત્યા ધન્યા યૂયં શિવવ્રતાઃ

હું આનંદથી બધું કહું છું; તમે શિવવ્રત ધરાવ છો, એથી તમે ધન્ય છો.

શિવભક્તઃ શુચિઃ શુદ્ધઃ સદ્વ્રતીદૃઢનિશ્ચયઃ ભક્ષયેચ્છિવનૈવેદ્યંત્યજેદગ્રાહ્યભાવનામ્

શિવભક્ત, જે શુદ્ધ, પવિત્ર, સારા વ્રતવાળા અને દૃઢ નિશ્ચયવાળા હોય, એ શિવનૈવેદ્ય ભોજન કરી શકે છે અને 'આ ગ્રહ્ય નથી' એવી ભાવના છોડવી જોઈએ.

દૃષ્ટ્વાપિ શિવનૈવેદ્યે યાંતિ પાપાનિ દૂરતઃ ભક્તેતુશિવનૈવેદ્યેપુણ્યાન્યા યાંતિકોટિશઃ

શિવનૈવેદ્યને જોવાથી પણ પાપો દૂર થઈ જાય છે; અને ભક્ત માટે તો એનું ભોજન કરવાથી પુણ્ય લાખો ગણી વધે છે.

અલં યાગસહસ્રેણાપ્યલં યાગાર્બુદૈરપિ ભક્ષિતે શિવનૈવેદ્યે શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

હજારો યજ્ઞો કે કરોડો યજ્ઞો પણ શિવનૈવેદ્ય ભોજન કરતાં સમાન નથી; એનું ભોજન કરીને શિવસાંનિધ્ય મળે છે.

યદ્ગૃહેશિવનૈવેદ્યપ્રચારોપિપ્રજાયતે તદ્ગૃહંપાવનંસર્વમન્યપાવનકારણમ્

જે ઘરમાં શિવનૈવેદ્યનું વિતરણ થાય છે, એ ઘર સંપૂર્ણ પવિત્ર બને છે અને બીજાને પણ પવિત્ર બનાવે છે.

આગતં શિવનૈવેદ્યં ગૃહીત્વા શિરસામુદા ભક્ષણીયંપ્રયત્ને ન શિવસ્મરણપૂર્વકમ્

જ્યારે શિવનૈવેદ્ય આવે ત્યારે માથું નમાવીને સ્વીકારવું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક, હંમેશા શિવસ્મરણ સાથે તેનું ભોજન કરવું.

આગતં શિવનૈવેદ્યમન્યદા ગ્રાહ્યમિત્યપિ વિલંબેપાપસંબંધોભવત્યેવ હિ માનવે

બીજા સમયે પણ શિવનૈવેદ્ય સ્વીકારવું યોગ્ય છે; પણ જો મોડું થાય તો એ પાપ સાથે જોડાય છે.

ન યસ્ય શિવનૈવેદ્યગ્રહણેચ્છાપ્રજાયતે સપાપિષ્ઠોગરિષ્ઠઃસ્યાન્નરકંયાત્યપિધ્રુવમ્

જેને શિવનૈવેદ્ય લેવાની ઈચ્છા જ ન થાય, એ સૌથી મોટો પાપી છે અને નિશ્ચિત રૂપે નરકમાં જાય છે.

હૃદયે ચન્દ્રકાન્તે ચ સ્વર્ણરૂપ્યાદિનિર્મિતે શિવદીક્ષાવતાભક્તેનેદંભક્ષ્યમિતીર્યતે

હૃદયમાં કે ચાંદની પથ્થર, સોનાં કે ચાંદીના વાસણમાં રાખેલું શિવનૈવેદ્ય, શિવદીક્ષા ધરાવનાર ભક્ત માટે ભોજનયોગ્ય છે.

શિવદીક્ષાન્વિતોભક્તો મહાપ્રસાદસંજ્ઞકમ્ સર્વેષામપિ લિંગાનાં નૈવેદ્યં ભક્ષયેચ્છુભમ્

શિવદીક્ષા પ્રાપ્ત ભક્ત સર્વ પ્રકારના લિંગનું મહાપ્રસાદરૂપ નૈવેદ્ય ભોજન કરી શકે છે અને એ શુભ છે.

અન્યદીક્ષાયુજાંન્ઃણાંશિવભક્તિરતાત્મનામ્ શૃણુધ્વંનિર્ણયંપ્રીત્યાશિવનૈવેદ્યભક્ષણે

હવે, જે શિવદીક્ષા વિના પણ શિવભક્ત છે, એવા લોકો માટે શિવનૈવેદ્ય ભોજન અંગેનો નિણૅય આનંદથી સાંભળો.

શાલગ્રામોદ્ભવે લિંગે રસલિંગેતથા દ્વિજાઃ પાષાણે રાજતેસ્વર્ણેસુરસિદ્ધપ્રતિષ્ઠિતે

શાલગ્રામથી ઉત્પન્ન થયેલ લિંગમાં, દ્રવલિંગમાં, પથ્થર, ચાંદી, સોનું કે દેવો અથવા સિદ્ધોએ સ્થાપિત કરેલ લિંગમાં—