શિવપુરાણમ્

અનેકલિંગંયોનિત્યંભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ પૂજયેત્સલભેત્કામાન્મનસા માનસેપ્સિતાન્

જે ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી હંમેશા અનેક લિંગોની પૂજા કરે છે, એ મનમાં ઈચ્છેલા બધા ફળ સરળતાથી પામે છે.

નલિંગારાધનાદન્યત્પુણ્યંવેદચતુષ્ટયે વિદ્યતેસર્વશાસ્ત્રાણામેષ એવવિનિશ્ચયઃ

લિંગની પૂજા કરતાં ચારેય વેદોમાં પણ વધારે પુણ્ય નથી; બધા શાસ્ત્રોમાં આ જ નિશ્ચય છે.

સર્વમેતત્પરિત્યજ્યકર્મજાલમશેષતઃ ભક્ત્યાપરમયા વિદ્વાંલ્લિંગમેકંપ્રપૂજયેત્

બધા કર્મો સંપૂર્ણપણે ત્યજીને, વિદ્વાન વ્યક્તિએ પરમ ભક્તિથી એક જ લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

લિંગેર્ચિતેર્ચિતંસર્વંજગત્સ્થાવરજંગમમ્ સંસારાંબુધિમગ્નાનાંનાન્યત્તારણસાધનમ્

લિંગની પૂજા દ્વારા જગતમાં જે સ્થાવર અને જંગમ છે, એ બધું જ પૂજાય છે; સંસારના મહાસાગરમાં ડૂબેલા લોકો માટે મુક્તિ મેળવવાનો બીજો કોઈ ઉપાય નથી.

અજ્ઞાનતિમિરાંધાનાંવિષયાસક્તચેતસામ્ પ્લવોનાન્યોસ્તિજગતિલિંગારાધનમંતરા

જેઓ અજ્ઞાનના અંધકારથી અંધ છે અને વિષયોમાં મન લગાડે છે, એમને માટે લિંગની પૂજા સિવાય જગતમાં બીજું કોઈ જ ઉપાય નથી.

હરિબ્રહ્માદયોદેવામુનયોયક્ષરાક્ષસાઃ ગંધર્વાશ્ચરણાસ્સિદ્ધાદૈતેયાદાનવાસ્તથા

હરિ, બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ, ઋષિઓ, યક્ષ, રાક્ષસ, ગંધર્વ, ચરણ, સિદ્ધ, દૈત્ય અને દાનવો પણ—

નાગાઃશેષપ્રભૃતયોગરુડાદ્યાઃખગાસ્તથા સપ્રજાપતયશ્ચાન્યેમનવઃકિન્નરાનરાઃ

શેષથી શરૂ કરીને બધા નાગો, ગરુડ અને બીજા પક્ષીઓ, બીજા પ્રજાપતિઓ, મનુઓ, કિન્નરો અને મનુષ્યો—

પૂજયિત્વામહાભક્ત્યાલિંગંસર્વાર્થસિદ્ધિદમ્ પ્રાપ્તાઃકામાનભીષ્ટાંશ્ચતાંસ્તાન્સર્વાન્હૃદિસ્થિતાન્

જેઓએ મહાભક્તિથી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર લિંગની પૂજા કરી છે, એમણે પોતાના મનમાં રહેલા બધા ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કર્યા છે.

બ્રાહ્મણઃક્ષત્રિયોવૈશ્યઃશૂદ્રોવાપ્રતિલોમજઃ પૂજયેત્સતતંલિંગંતત્તન્મંત્રેણસાદરમ્

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર કે મિલાવટથી જન્મેલો કોઈ પણ હોય, તે હંમેશા યોગ્ય મંત્રથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

કિંબહૂક્તેનમુનયઃસ્ત્રીણામપિતથાન્યતઃ અધિકારોસ્તિસર્વેષાંશિવલિંગાર્ચનેદ્વિજાઃ

અરે મુનિઓ, વધારે શું કહું? સ્ત્રીઓ અને બીજાઓને પણ એ જ અધિકાર છે; બધા જ શિવલિંગની પૂજા કરી શકે છે, હે દ્વિજો.

દ્વિજાનાંવૈદિકેનાપિમાર્ગેણારાધનંવરમ્ અન્યેષામપિજંતૂનાંવૈદિકેનનસંમતમ્

દ્વિજોમાં વૈદિક રીતથી પૂજા શ્રેષ્ઠ છે; બીજાં જીવો માટે વૈદિક પૂજા માન્ય નથી.

વૈદિકાનાંદ્વિજાનાંચપૂજાવૈદિકમાર્ગતઃ કર્તવ્યાનાન્યમાર્ગેણ ઇત્યાહભગવાઞ્છિવઃ

વૈદિક દ્વિજોએ વૈદિક માર્ગથી જ પૂજા કરવી, બીજાં કોઈ માર્ગથી નહીં—આ રીતે ભગવાન શિવએ કહ્યું છે.

દધીચ ગૌતમાદીનાંશાપેનાદગ્ધચેતસામ્ દ્વિજાનાં જાયતેશ્રદ્ધાનૈવ વૈદિકકર્મણિ

દધીચિ, ગૌતમ વગેરેના શાપથી જેઓના મન બળીને ખાખ થઈ ગયા છે, એવા દ્વિજોમાં જ વૈદિક કર્મમાં શ્રદ્ધા થાય છે.

યોવૈદિકમનાદૃત્યકર્મસ્માર્તમથાપિવા અન્યત્સમાચરેન્મર્ત્યોનસંકલ્પફલંલભેત્

જે મનુષ્ય વૈદિક રીતને અવગણે છે અને સ્માર્ત કે બીજું કોઈ કર્મ કરે છે, તેને મનમાં ધારેલું ફળ મળતું નથી.

ઇત્થંકૃત્વાર્ચનંશંભોર્નૈવેદ્યાંતંવિધાનતઃ પૂજયેદષ્ટમૂર્તીશ્ચતત્રૈવત્રિજગન્મયીઃ

આ રીતે શંભુની પૂજા અને વિધિપૂર્વક નૈવેદ્ય આપ્યા પછી, ત્યાં ત્રણેય લોકરૂપ આઠ મૂર્તિઓની પણ પૂજા કરવી જોઈએ.

ક્ષિતિરાપોનલોવાયુરાકાશઃ સૂર્યસોમકૌ યજમાન ઇતિ ત્વષ્ટૌમૂર્તયઃપરિકીર્તિતાઃ

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને યજમાન—આ આઠ મૂર્તિઓ કહેવાય છે.

શર્વોભવશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઉગ્રોભીમ ઇતીશ્વરઃ મહાદેવઃ પશુપતિરેતાન્મૂર્તિભિરર્ચયેત્

શર્વ, ભવ, રુદ્ર, ઉગ્ર, ભીમ, ઈશ્વર, મહાદેવ અને પશુપતિ—આ મૂર્તિઓથી પૂજા કરવી જોઈએ.

પૂજયેત્પરિવારં ચતતઃશંભોઃસુભક્તિતઃ ઈશાનાદિક્રમાત્તત્રચંદનાક્ષતપત્રકૈઃ

પછી, ઈશાનથી શરૂ કરીને, ચંદન, અક્ષત અને પાંદડાં વડે શ્રદ્ધાપૂર્વક શંભુના પરિવારની પૂજા કરવી.

ઈશાનંનન્દિનંચંડંમહાકાલંચભૃંગિણમ્ વૃષંસ્કંદંકપર્દીશંસોમંશુક્રંચતત્ક્રમાત્

ઈશાન, નંદી, ચંડ, મહાકાલ, ભૃંગી, વૃષ, સ્કંદ, કપર્દીશ, સોમ અને શુક્ર—આ ક્રમ પ્રમાણે.

અગ્રતોવીરભદ્રં ચ પૃષ્ઠેકીર્તિમુખં તથા તત એકાદશાન્નુદ્રાન્પૂજયેદ્વિધિનાતતઃ

આગળ વીરભદ્ર અને પાછળ કીર્તિમુખ—આ રીતે, વિધિ પ્રમાણે આ અગિયાર મૂર્તિઓની પૂજા કરવી.

તતઃપઞ્ચાક્ષરં જપ્ત્વા શતરુદ્રિયમેવ ચ સ્તુતીર્નાનાવિધાઃ કૃત્વા પઞ્ચાંગપઠનં તથા

પછી, પંચાક્ષરી મંત્ર અને શતરુદ્રિયનો જાપ કરીને, વિવિધ સ્તુતિઓ કરી, પંચાંગનું પણ પઠન કરવું.

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કૃત્વા નત્વા લિંગં વિસર્જયેત્ ઇતિપ્રોક્તમશેષં ચ શિવપૂજનમાદરાત્

પછી, લિંગની પરિક્રમા કરીને અને નમસ્કાર કરીને, વિદાય લેવી જોઈએ. આ રીતે, શિવજીની પૂજા સંપૂર્ણ રીતે સમજાવી છે.

રાત્રાવુદઙ્મુખઃ કુર્યાદ્દેવકાર્યંસદૈવહિ શિવાર્ચનં સદાપ્યેવંશુચિઃ કુર્યાદુદઙ્મુખઃ

રાત્રે, હંમેશા ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને દેવકાર્ય કરવું જોઈએ. એ જ રીતે, શિવજીની પૂજા પણ હંમેશા શુદ્ધિથી અને ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને કરવી જોઈએ.

ન પ્રાચીમગ્રતઃ શંભોર્નોદીચીં શક્તિસંહિતાન્ નપ્રતીચીંયતઃ પૃષ્ઠમતોગ્રાહ્યં સમાશ્રયેત્

શંભુજીની સામે પૂર્વ દિશામાં ક્યારેય ન બેસવું, શક્તિ સાથે ઉત્તર તરફ પણ નહિ, અને પીઠ પશ્ચિમ તરફ રાખવી નહિ; આવી સ્થિતિ ક્યારેય ન અપનાવવી.

વિનાભસ્મત્રિપુંડ્રેણ વિના રુદ્રાક્ષમાલયા બિલ્વપત્રં વિના નૈવ પૂજયેચ્છંકરં બુધઃ

ભસ્મના ત્રિપુંડ વિના, રુદ્રાક્ષની માળા વિના અને બિલ્વપત્ર વિના, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ ક્યારેય શંકરજીની પૂજા કરવી નહિ.

ભસ્માપ્રાપ્તૌમુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રવૃત્તે શિવપૂજને તસ્માન્મૃદાપિ કર્તવ્યં લલાટે ચ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

મુનિશ્રેષ્ઠો, જો ભસ્મ ન મળે તો પણ, શિવપૂજા શરૂ કરતી વખતે માથા પર માટીથી પણ ત્રિપુંડ અવશ્ય કરવું.

અગ્રાહ્યં શિવનૈવેદ્યમિતિ પૂર્વં શ્રુતં વચઃ બ્રૂહિ તન્નિર્ણયં બિલ્વમાહાત્મ્યમપિ સન્મુને

પહેલાં સાંભળ્યું હતું કે શિવજીનું નૈવેદ્ય લેવું નહીં. હે સન્મુનિ, એનો નિણૅય અને બિલ્વનું મહાત્મ્ય કહો.

સર્વંવદામિસંપ્રીત્યા ધન્યા યૂયં શિવવ્રતાઃ

હું આનંદથી બધું કહું છું; તમે શિવવ્રત ધરાવ છો, એથી તમે ધન્ય છો.

શિવભક્તઃ શુચિઃ શુદ્ધઃ સદ્વ્રતીદૃઢનિશ્ચયઃ ભક્ષયેચ્છિવનૈવેદ્યંત્યજેદગ્રાહ્યભાવનામ્

શિવભક્ત, જે શુદ્ધ, પવિત્ર, સારા વ્રતવાળા અને દૃઢ નિશ્ચયવાળા હોય, એ શિવનૈવેદ્ય ભોજન કરી શકે છે અને 'આ ગ્રહ્ય નથી' એવી ભાવના છોડવી જોઈએ.